-->

29.8.16

Υγροί καρποί

Σαν άγαλμα της Περσεφόνης στη μέση κυκλοφοριακού χάους
Δεν θέλω ούτε να πω μια ιστορία
Ούτε να ρέουν ποτάμια με μάγμα οι εικόνες
Όλο αυτό έχει τόση σημασία
όσο ένα στρείδι που άνοιξε
γλυκά σε απροσδιόριστα βάθη
όσο δύο κορίτσια που κοιτάζονται μέχρι να μετατραπούν σε σταγόνες
και να κυλήσουν μαζί ως τον πυρήνα της γης
όπου τους περιμένει
μία στίξη
μία νιρβάνα
ένα καρφωμένο βλέμμα της λέαινας

Ίσως πάλι να έχει ίση σημασία
με τις πέτρες που λιώνουν ακανόνιστα
πριν συναντηθούν με την ιωνική άμμο
Ρίξε πηγαία σκέψη την επόμενη ζαριά
Άσε το παιχνίδι
να χύνεται στους αιώνες

Τώρα που καλοκαίρι
στους βοστρύχους φωλιάζουν
ελπίδες ανοξείδωτες σαν κράματα ήλιων

Τώρα που θυσιάζονται
όλα της γης τ'αγρίμια
καθώς τα χέρια της αναβλύζουν αλάτι

Τώρα ένα φιλί
που να μην προλάβει να γίνει χτες.

12.8.16

Κυβερνήτης και κυβερνημένος και η κατασκευή του κοινωνικού εαυτού

Η Γη μας κυβερνιέται, βασικά, από σκατάνθρωπους. Από άτομα που δεν θα είχαν κανένα απολύτως δισταγμό να πατήσουν ένα κουμπί και να εξαφανίσουν ολόκληρες πόλεις από το χάρτη, εάν αυτό επρόκειτο να συμβάλλει έστω και στην ελάχιστη αύξηση της όποιας εξουσίας τους. Το μεγάλο διακύβευμα είναι, στο πέρασμά μας από εδώ και κατά τη διάρκεια της αλληλεπίδρασής μας με την ανθρώπινη κοινωνία, να μη μοιάζουμε και μεις, μέρα με τη μέρα, περισσότερο σε αυτούς.

20.6.16

Ιμεροσκοπείο

Βλέπω την ομορφιά κοιμώμενη
τρεις παρά κι πόλη σχεδόν εγκαταλειμμένη
Με το κατακαλόκαιρο να της βαραίνει τα μηνίγγια
Κι εγώ στη φλόγα μύστης
αόριστης σιωπής

Βλέπω την ομορφιά στα κύματα των βοστρύχων
Αστέρια σε μία πλάτη πλωτή
Χείλη από χόβολη να θροΐζουν ανάσες

Για να μετρήσεις αυτό δε βρέθηκε μέτρο
Για να χορτάσεις αυτό δε βρέθηκε ζωή

Η πόλη δεν ξέρει τίποτε
απ' το θαύμα
Ακόμη αργοκουνάει τα γρανάζια της
για την επόμενη μέρα

Εγώ όμως φωλιάζω επίμονα
μέσα στο ξύπνιο όνειρο
Παλεύοντας να κλέψω στιγμές
Βλέπω ακόμα.
Βλέπω την ομορφιά.
Βλέπω την ομορφιά.

20.4.16

Αστικό

Για όλες τις σελίδες που σκίστηκαν την επαύριο.
Για όλα τα θραύσματα των γήινων στιγμών.
Γιατί όλα ήταν συνειδητά.
Γιατί η ομορφιά είναι ελεύθερη
και τόσο ακριβή που δε σημαίνει.

(Φανάρια αναβοσβήνουν χωρίς αυτοκίνητα. Τα πεζοδρόμια λιώνουν γλυκά ενώ παραπατάει μεθυσμένη. Λατρεύω τον πόνο που κρύβει σα φυλαχτό στην ολόλευκή της πλάτη. Ζωγραφίζω τις λεπτές της κινήσεις. Ερμηνεύω τις εκκωφαντικές σιωπές της. Όλα αυτά μπορεί να αποδειχτούν μοιραία.)

2.4.16

Η Σύρος, ο Σύρος, ο Σύριος και ο Συριανός

Έχουμε ακούσει τον τελευταίο καιρό να γίνεται λογος για "Σύριους πρόσφυγες" αλλά και για "Σύρους". Εύλογα λοιπόν μπορεί να προκύψει το ερώτημα, προς τι αυτή η γλωσσική διμορφία;
Γιατί άλλοι ονομάζουν τους κατοίκους της Συρίας "Σύριους" και άλλοι "Σύρους";
Το τοπωνυμικό "Σύρος" λοιπόν, απευθύνθηκε στον κάτοικο της Συρίας για να μην δημιουργείται σύγχυση με τον κάτοικο της νήσου Σύρου. Αυτό όμως, σε βάθος χρόνου έχει αποδειχτεί περισσότερο μπέρδεμα παρά λύση: ένας σεβαστός αριθμός ομιλητών της ελληνικής έχει καθιερώσει το "Σύριος" για τον κάτοικο της Συρίας, ενώ για τον νησιώτη εκ Σύρου προτιμά το τοπωνυμικό "Συριανός" (κατά το Σφακιανός, Καλαματιανός κλπ.). Μάλιστα, το Συριανός έχει καθιερωθεί ως επώνυμο, που όπως είναι γνωστό συχνά φανερώνει την ιδιαίτερη καταγωγή κάποιου. Παρόλο που υπάρχει και το επώνυμο "Σύριος", αυτό βρίσκεται κυρίως σε Αττική και Πελοπόννησο, και καθόλο στην ίδια τη Σύρο. Εξάλλου, η λαϊκή ονομασία της Σύρου είναι "Σύρα", όπως μας έχει σωθεί και στην αυτοβιογραφία του μεγάλου ρεμπέτη που καταγόταν από το νησί, του Μάρκου Βαμβακάρη: 
"Όλος ο κόσμος της Σύρου μ' αγαπούσε πολύ, διότι κι εγώ ήμουν Συριανός και το είχαν καμάρι οι Συριανοί. Κάθε καλοκαιράκι με περίμεναν να πάω στη Σύρα να παίξω και να γλεντήσει όλη η Σύρα μαζί μου." 1
Όπως έχει αποδειχτεί σε πολλές περιπτώσεις, η λαϊκή γλώσσα είναι ένα βήμα μπροστά από την κανονιστική φιλολογία.
Η εμφάνιση του επωνύμου "Συριανός" στην Ελλάδα

Η εμφάνιση του επωνύμου "Σύριος" στην Ελλάδα  2


Σύρα- Μάρκος Βαμβακάρης
________________________________________________________________


1. Μάρκος Βαμβακάρης, αυτοβιογραφία, εκδ. Παπαζήση 1978
2. Εμφάνιση ανά χρήστη τηλεφωνικής συσκευής: http://apps.vrisko.gr/apo-pou-krataei-i-skoufia-sou

14.3.16

Στον Σαχίρ, που παίξαμε μαζί μπάλα

"Όλα όσα ξέρω για την ηθική και την αίσθηση καθήκοντος τα έχω μάθει από το ποδόσφαιρο."
Αλμπέρ Καμύ

Εμείς είχαμε πάει να βοηθήσουμε στην κουζίνα. Πόσα χέρια; όσα μπορείτε και πήγαμε καμία εικοσιπενταριά. Θυμάμαι τι αστείο έδινε κι έπαιρνε όταν πηγαίναμε και τι κουρασμένη σιωπή υπήρχε όταν γυρνούσαμε. Σκηνές μέχρι εκεί που έπιανε το μάτι σου, πλαστικά κουτιά και λασπουριά δίπλα στις ράγες του τρένου. Η Ειδομένη, ένα χωριό στα σύνορα που δεν τράβηξε ποτέ τα φώτα της δημοσιότητας, γέμισε δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο, που βρέθηκαν εκεί για να τραβήξουν ένα πλάνο και να στείλουν ρεπορτάζ. 
Τεράστιοι πληθυσμοί εγκλωβισμένοι επ'αόριστον, αφού μερικές δεκάδες μόνο θα περάσουν κάθε μέρα τα σύνορα για να κατευθυνθούν προς βορειότερες ευρωπαϊκές χώρες. Οι υπόλοιποι θα παραμείνουν εδώ, προσπαθώντας με όποιο τρόπο μπορούν να τα βγάλουν πέρα. Κάνοντας μπάνιο σε προκάτ ντουζιέρες, περιμένοντας για το μεσημεριανό συσσίτιο, ξαπλώνοντας σε ένα αντίσκηνο στο χώμα. 
Είχαμε κάτι σακούλες με συσκευασμένα τρόφιμα που τα είχαμε κουβαλήσει από Θεσσαλονίκη, κι εγώ κρατούσα μία στα χέρια μου. Περπατώντας προς τη σκηνή όπου θα δουλεύαμε, μου είπε ένας φίλος "ρε συ δεν τα δίνεις στα παιδιά; μην τα κουβαλάμε και άδικα ως εκεί", κάτι που μου φάνηκε πολύ λογικό. Με το που με είδαν όρμηξαν γύρω στα δέκα πιτσιρίκια πάνω μου, την πρώτη συσκευασία την έδωσα εγώ, τις υπόλοιπες βούτηξαν μέσα και τις άρπαξαν σαν να έβλεπαν το μάννα εξ'ουρανού. Ένας μεγαλύτερος Σύρος πλησιάζει και τα μαλώνει. Μία εθελόντρια του Ερυθρού Σταυρού μαλώνει εμένα "Δεν έπρεπε να τους τα δώσετε έτσι". Όντως, δεν έπρεπε να τους τα δώσω έτσι, και το κατάλαβα από τα μάτια των παιδιών που δεν πρόλαβαν.
Η επικαιρότητα αλλάζει ακόμη και μέσα στη μέρα: Έκλεισαν τα σύνορα. Τόσοι τη μέρα. Άλλος αριθμός την επόμενη. Συνεδριάζουν στην Ευρώπη. Αποφασίζονται άλλα, εφαρμόζονται άλλα. Ένας ποταμός ειδήσεων που το μόνο που γεννάει στους ανθρώπους αυτούς είναι πανικό και αβεβαιότητα.
Οι μάγειρες ετοιμάζουν το φάγητό μέσα σε ένα κοντέινερ με υποτυπώδεις υποδομές. Το βγάζουν σε μεγάλες λεκάνες και σε ένα διπλανό δωμάτιο γίνεται η προετοιμασία των μερίδων. Στην αρχή μεθοδικά, με πακετάρισμα και νερό, όσο πλησιάζει η νύχτα και υπάρχουν ακόμη άνθρωποι χωρίς φαγητό, όλο και πιο βιαστικά. Για να φάνε οι τελευταίοι, κι αφού το μαγειρεμένο έχει τελειώσει, βγαίνει ό,τι συσκευασμένο υπάρχει σε δωρεές από την αποθήκη. Το βράδυ, έχοντας γυρίσει στο σπίτι, είχα εφιάλτες με μάγειρες που τρέχαν αλαφιασμένοι ενώ οι φωνές τους τρυπούσαν τα αυτιά μου "δε φτάνει το φαί!" και κόσμος να μαλώνει απέξω.
Στα διαλείμματα κάναμε βόλτες στον πρόχειρο καταυλισμό. Όσα παιδιά δεν είχαν καταβληθεί από το κρύο και την υγρασία, ήταν στον κόσμο τους. Θαύμασα την ανεμελιά των παιδιών, που μπορούσαν να παίξουν κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Μέσα στη γούρνα με τη λάσπη που απέφευγαν όλοι, έβαλαν ένα κιβώτιο κι έπαιζαν τον βαρκάρη, με κουπιά από κλαδιά που βρήκαν παραδίπλα. Με μία μπάλα που είχαν φέρει κάποιοι εθελοντές, έδιναν πάσες σε κύκλο. Ένας εικοσάρης που συμμετείχε στο παιχνίδι έκανε τον διαιτητή -με σφυρίχτρα παρακαλώ- και σταματούσε το παιχνίδι όποτε ήθελε να περάσει κάποιος. Ο Σαχίρ ήθελε να έρθει στην απέναντι μεριά του κύκλου, κρατούσε κι ένα ποτήρι με γάλα ενώ ψευτοκλοτσούσε, ήταν σειρά μου να παίξω,τον βρήκε η μπάλα κι έπεσε. Έκανε να κλάψει αλλά τον τράβηξα αμέσως στο κοντέινερ να τον σκουπίσω και να επανορθώσω για το γάλα. Αν υπάρχει αυτό που λέμε "πατρικό αίσθημα" πρέπει να μου δημιουργήθηκε περισσότερο από ποτέ. Βασικός νόμος του ποδοσφαίρου της αλάνας, αν πέσεις και δεν έχεις χτυπήσει σε ανυπόφορο βαθμό, πρέπει να ξανασηκωθείς και να συνεχίσεις. Ο Σαχίρ το είχε μάθει πριν παίξει ποδόσφαιρο, αφού βρέθηκε να δύο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι του με λασπωμένα παπούτσια. Σηκώθηκε και συνεχίσαμε.Μακάρι τώρα που άρχισαν οι ανοιξιάτικες καταιγίδες της Ευρώπης, να είναι κάπου ζεστά.

9.2.16

cyslang: Η πρώτη ιστοσελίδα για την κυπριακή αργκό είναι γεγονός


Το πόσο σημαντική είναι η ομιλούμενη λαϊκή γλώσσα, όπως και η μελέτη της σε πολλά επίπεδα, είναι κάτι για το οποίο δε νομίζω πως χρειάζεται πλέον να επιχειρηματολογήσει κανείς. Είναι μεγάλη υπόθεση για όποιον ασχολείται με αυτή, να ερευνά όχι μόνο τους λόγιους, τους "επίσημους" ή τους παλαιότερους τύπους της, αλλά και την σύγχρονη, ζωντανή πλευρά της, που δε βρίσκεται πάντα καταλογογραφημένη σε βιβλιογραφίες. 
Ενώ στην νεοελληνική κοινή υπάρχει εδώ και χρόνια το slang.gr, ένας ωκεανός διαδικτυακής γνώσης πάνω στην αργκό, δεν υπήρχε ένα αντίστοιχο εγχείρημα για την κυπριακή διάλεκτο, η οποία καθημερινά γεννάει νέους τύπους και εκφράσεις, όπως κάθε ζωντανός κώδικας επικοινωνίας. 
Το "αδερφάκι" του λοιπόν, ακούει στο όνομα cyslang και είναι ένα διαδικτυακό λεξικό που σκοπεύει να φωτίσει αυτή την σκοτεινή -μέχρι τώρα- πλευρά της γλώσσας. Εμπνευσμένο από ομάδα εργασίας του τμήματος γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. 

28.1.16

Για την αφέλεια, για τη γραφή, για το δικαίωμα στην αντίφαση

Μέρα δεύτερη. Τον τυραννούσε ακόμα εκείνο το μεγάλο χωνευτήρι λέξεων στο οποίο θα άλεθε όλη του την ύπαρξη, όλο του το πέρασμα από έναν κόσμο στον οποίο πετάει τις λέξεις όπως τα ρούχα στις διαφορετικές εποχές. Απελευθερωμένος από προηγούμενες λεκτικές επιλογές, αντιφάσκοντας με προηγούμενους εαυτούς, με την ψυχή ενός μικρού παιδιού που έχει ξεχαστεί παίζοντας στην άμμο. 

Η κανονικότητα της πόλης είχε γίνει πια ανυπόφορη και ένιωθε ότι ζει σαν πρωταγωνιστής μίας ταινίας που αναπαράγεται αυτόματα. 

Α, δεν υπάρχει πιο αφελές είδος από τους γραφιάδες. Αυτούς που κλείνονται σε δωμάτια και συλλαμβάνουν σύμπαντα που θα μπορούσαν να υπάρξουν. Κλαίνε πάνω στα φύλλα τους, διορθώνουν, σπαράζουν. Έχουν μεγάλη ιδέα για τα γραπτά τους, πως αλλιώς; Και ύστερα χάνονται, ξεχνιούνται, εξαφανίζονται όπως αυτά τα δέντρα, όπως αυτά τα βουνά, όπως αυτοί οι πλανήτες. Κι όμως, είναι από τα πιο γουστόζικα πράγματα με τα οποία μπορεί να παίξει κανείς.
 
Η βροχή σιγόσκαγε και το ουίσκυ κάπνιζε. Από το παράθυρο φαίνονταν τα πρώτα αμάξια που γλιστρούσαν στο ξημέρωμα, με τους οδηγούς να ονειρεύονται το επόμενο μεροκάματο.

14.1.16

Η αργκό του γηπέδου (γ'μέρος)

Όσοι παρακολουθείτε καιρό το ιστολόγιο, θα έχετε διαπιστώσει ότι η καταγραφή του συγκεκριμένου κοινωνικού ιδιώματος είναι μία από τις αγαπημένες μου δραστηριότητες. Σήμερα συνεχίζω με το τρίτο μέρος της "αργκό του γηπέδου", όπου έχω συγκεντρώσει λέξεις και φράσεις που ακούγονται στα ποδοσφαιρικά γήπεδα, στα ραδιόφωνα, στις παρέες και τα καφενεία.

Κατενάτσιο: Η λέξη προέρχεται, και όχι τυχαία, από το ιταλικό catenaccio (αμπαρωμένη πόρτα). Η ιταλική σχολή άμυνας ήταν ανέκαθεν από τις διασημότερες. Πρόκειται για την μαζική άμυνα που δίνει προτεραιότητα στην καταστροφή του παιχνιδιού του αντιπάλου, ενώ το σκοράρισμα (εάν συμβεί) θα γίνει με αντεπιθέσεις. Είναι ο κλεφτοπόλεμος του ποδοσφαίρου, λέγεται και αντιποδόσφαιρο από τους αντιπαθούντες. Επίσης είναι σε χρήση και η φράση "τσούκου τσούκου μπολ" για να περιγραφεί η συγκεκριμένη στρατηγική. 

Αράουτ: το πλάγιο άουτ. Από την αγγλική φράση "our out".

Τον πέρασε σαν σημαδούρα: Εύγλωττη φράση που δηλώνει μία επιδέξια ντρίπλα όπου ο αμυντικός έχει μείνει ακίνητος. Υπάρχει και η φράση "τον πέρασε σαν σταματημένο".

Έμεινε άγαλμα: Αυτή η φράση χρησιμοποιείται συνήθως για τον τερματοφύλακα, ο οποίος δέχεται ένα τόσο δυνατό ή ξαφνικό σουτ, που αδυνατεί ακόμη και να κινηθεί από τη θέση που βρίσκεται.

Παγκίτης: Ο μόνιμος "κάτοικος" του πάγκου μίας ομάδας, και είναι διαθέσιμος συνήθως ως αλλαγή.

Μεταξύ πάγκου και εξέδρας: Ο παίκτης που είναι τόσο "δεύτερη" λύση, που άλλοτε βρίσκεται στον πάγκο ως αλλαγή και άλλοτε εκτός αποστολής, με αποτέλεσμα να παρακολουθεί το παιχνίδι από την εξέδρα.

Στον ασβέστη: Στο γήπεδο, στον αγωνιστικό χώρο. Έκφραση βγαλμένη από την διαδικασία χάραξης των γραμμών με ασβέστη.
-Μεγάλο φορ πήραμε λέει.
-Θα τον δούμε στον ασβέστη.

Τάκλιν στην καρωτίδα: Το βάναυσο, αντιαθλητικό τάκλιν, συνήθως με υψωμένο το πόδι του αμυνόμενου για να προκαλέσει ζημιά στον αντίπαλο. Περιγραφικότατο.

Σώζω την κατηγορία: Συγκεντρώνω τους απαιτούμενους βαθμούς για να μείνω σε μία συγκεκριμένη κατηγορία.

Περνάει μέσα από τους παίκτες / Πέρασε από μέσα του: Ο παίκτης που είναι τόσο επιδέξιος με την ντρίπλα, που περνάει σαν φάντασμα μέσα από τους αμυνόμενους που προσπαθούν να τον σταματήσουν.

Καραβιά: Μαζική μεταγραφική κίνηση ξένων παικτών αμφιβόλου ποιότητας, με την ελπίδα να βγει κάποιο "λαχείο".
"Έφεραν στις μεταγραφές του Γενάρη μία καραβιά παίκτες μήπως σωθούν"

Ματιασμένος ή ματιαγμένος: λέξη βγαλμένη από την λαϊκή αντίληψη περί βασκανίας. Όταν ένας παίκτης είναι εκτός φόρμας, είτε επειδή βρίσκεται σε κακή μέρα, είτε επειδή υπονοείται χρηματισμός του.
"Πως παίζει έτσι σήμερα το δεκάρι μας; Ματιαγμένος είναι;"

Ντεφορμέ: Εκτός φόρμας. Από το γαλλικό déformé(e).
"Ντεφορμέ όλη η ομάδα σήμερα. Ούτε επίθεση δε μπορούμε να βγάλουμε".

Μύτο, μυτάκι ή ξερό: Όπως υποδηλώνει η λέξη, το μύτο γίνεται με τη μύτη του παπουτσιού, είναι σουτ μέγιστης δύναμης αλλά ελάχιστης ακρίβειας, ενώ στην εκτέλεση μπορεί να καταλήξει ευθύβολο ή εντελώς εκτός στόχου.
"Πως βαράς έτσι με το μύτο, όποιον πάρει ο Χάρος!"

Διαβήτης: Μπαλιά (συνήθως σέντρα) με τόσο σωστό υπολογισμό και εκτέλεση, που είναι σαν να έγινε με διαβήτη. Χρησιμοποιείται και για να περιγράψει ποδοσφαιριστή που έχει την συγκεκριμένη δεξιοτεχνία.
"Μπαλιά-διαβήτης από τον δεξιό μέσο που βρήκε αμαρκάριστο το συμπαίκτη του"
"Τι διαβήτης αυτός ο χαφ. Ούτε μία λάθος σέντρα δεν έχει βγάλει σε όλο το ματς"

Τακουνάκι: Το να χρησιμοποιήσει τη μπάλα κάποιος παίκτης με το πίσω μέρος του ποδιού, δηλαδή το τακούνι.

Κατούρα να φύγουμε: Λέγεται για πολύ βαρετό ποδοσφαιρικό παιχνίδι. Η συγκεκριμένη φράση προέρχεται από φάρσα του στρατού, όπου το πρωί οι οπλίτες πήγαιναν στην τουαλέτα βιαστικά και η ατάκα αυτή κυριαρχούσε. Το βράδυ οι πλακατζήδες του θαλάμου ψιθύριζαν τη συγκεκριμένη έκφραση σε κάποιον συφάνταρο που κοιμόταν, με αποτέλεσμα να "τα κάνει" πάνω του.
"Ενενήντα λεπτά κλοτσούσαν τη μπάλα από τη μία περιοχή στην άλλη. Κατούρα να φύγουμε ήταν το παιχνίδι"

Ζαλίζω τη μπάλα: Χρησιμοποιείται για παίκτη ο οποίος κάνει υπερβολική χρήση της ντρίπλας χωρίς αποτελέσματα.
"Πολύ τη ζαλίζει αυτός τη μπάλα, γιατί δεν παίζει πιο απλά;"

Ζογκλέρ: Παίκτης με μεγάλη τεχνική κατάρτιση, χωρίς την αντίστοιχη εκτελεστική δεινότητα. Από τη γλώσσα του τσίρκου.
"Πολύ ζογκλέρ ο νέος αλλά στο πλεκτό δεν τη βάζει"

Πολύ κλοκλό κι από τηγανίτα τίποτα: Όταν υπάρχει θέαμα και όχι αποτέλεσμα, ή όταν γίνεται μεγάλος ντόρος χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος. Υπάρχει η λαϊκή φράση "πολύ λάδι κι από τηγανίτα τίποτα" ενώ το κλοκλό είναι μάλλον ηχομιμητική λέξη από τον ήχο του λαδιού που βράζει.

Κυρία: Ο παίκτης που είναι ντελικάτος και τεχνίτης, αλλά δύσκολα θα βάλει τα πόδια του σε μία προσωπική μονομαχία ρισκάροντας τραυματισμό.

Ως μη γενόμενη η φάση: Κυρίως δημοσιογραφική φράση για να δηλώσει οτιδήποτε γίνεται μετά από κάποιο σφύριγμα διαιτητή που διακόπτει το παιχνίδι.
"Ως μη γενόμενη η φάση, το γκολ που μπήκε δεν μετράει γιατί ο διαιτητής είχε σφυρίξει οφσάιντ"

Τρένο: Η ομάδα που πηγαίνει ασταμάτητα από νίκη σε νίκη.
"Τι τρένο είναι ο Λεβαδειακός φέτος ρε παιδί μου..."

Στραγάλι: Χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη διαιτησία, αλλά και τον ίδιο τον διαιτητή. Από το στραγάλι της σφυρίχτρας.
"Καλά έπαιξε μωρέ ο Ολυμπιακός, αλλά είχε μαζί του και το στραγάλι"

Τετ-α-τετ: Από το γαλλικό tête-à-tête. Όταν ο επιθετικός βρίσκεται πρόσωπο με πρόσωπο με τον αντίπαλο τερματοφύλακα. 

Τζαρτζάρισμα, τζαρτζάρω, τζαρτζ: Πιθανώς από το αγγλικό charge. Η επιθετική εφόρμηση με το σώμα εκ μέρους αμυνόμενου παίκτη για να εκτοπίσει αντίπαλο. 

Κριάρι: Ο παίκτης με εντυπωσιακά φυσικά προσόντα, ο δυναμικός αλλά εντελώς άτεχνος. Συνηθέστερα χρησιμοποιείται για αμυντικούς. 
"Τι κριάρι αυτό το σέντερ μπακ θεούλη μου, ούτε στρίβει ούτε πασάρει, μόνο αγνό ξύλο!"

Λόμπα ή σκαφτό: Το είδος εκτέλεσης που αντί να στείλει τη μπάλα ευθύβολα, προσπαθεί να της δώσει ύψος έτσι ώστε να διαγράψει μεγάλο τόξο και να "κρεμάσει", όπως λέγεται στην ποδοσφαιρική ορολογία, τον αντίπαλο τερματοφύλακα. Θεωρείται τελείωμα μεγάλης τεχνικής και προκαλεί τον εντυπωσιασμό της κερκίδας.
"Τι σεντερφοράρα έχουμε ρε συ, μόλις είδε το τέρμα να βγαίνει λίγα μέτρα έκανε τη λόμπα και αντί να τον πλασάρει τον ξεφτίλισε"

Αίλουρος: Αίλουρος είναι η αρχαιοελληνική λέξη για την αγριόγατα, στο ποδόσφαιρο όμως χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον ευκίνητο τερματοφύλακα που κάνει εντυπωσιακές επεμβάσεις.
"Δείτε τον τερματοφύλακα της Μπάγερν, πετάχτηκε σαν αίλουρος και μπλόκαρε τη μπάλα σε φάουλ-κεραυνό".

Σαπάκι: Από το σάπιος, συν το υποκοριστικό. Λέγεται για παίκτη μειωμένων δυνατοτήτων.
"Τι σαπάκια μας κουβαλήσανε πάλι τον Γενάρη, αυτοί οι δύο δεν μπορούν να κάνουν ούτε κοντρόλ"

Διαβάστε επίσης:

Η αργκό του γηπέδου (α' μέρος)

Η αργκό του γηπέδου (β' μέρος)

23.12.15

Χαράμι/Χαλάλι: Δύο ισλαμικές έννοιες στο νεοελληνικό λεξιλόγιο

Πάνε χρόνια που το έχω εντοπίσει, σκυμμένος πάνω από μία σειρά αιγυπτιώτικα φύλλα σε κάποια βιβλιοθήκη: μπορεί συχνά να βλέπουμε το Ισλάμ ως κάτι εντελώς έξω από τον δικό μας πολιτισμό, ωστόσο η νεοελληνική έχει ενσωματώσει δύο καθαρά θρησκευτικές έννοιες του μουσουλμανικού κόσμου: χαράμι και χαλάλι. 
Χαλάλ (حلال) είναι το αποδεκτό σύμφωνα με τον θρησκευτικό νόμο του Ισλάμ. Στα "δικά μας" πέρασε ως κάτι που αξίζει να δώσεις χωρίς τύψεις (κρατήσαμε δηλαδή την ηθική έννοια του θρησκευτικού όρου): "Χαλάλι τον κόπο μου, το χρώμα βγήκε υπέροχο". Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ενσωματώθηκε στη νεοελληνική και η αντίθετη έννοια, το χαράμι. Χαράμ ( حرم και حرام) είναι το απαγορευμένο, αυτό που επιφέρει την αμαρτία. Σε έναν άνθρωπο που θα έπαιρνε λεφτά με δόλο ή για κάτι που δεν άξιζε, βρίσκεται ακόμη σε ευρεία χρήση η φράση "χαράμι να σου γίνουν". 
Σε χριστιανικά συμφραζόμενα, το χαράμι και το χαλάλι είναι το νηστίσιμο και το αρτύσιμο, απλώς έχει επικρατήσει περισσότερο για διατροφικές παρά για ηθικές πράξεις. Ωστόσο, και το Ισλάμ και ο Χριστιανισμός επεκτείνουν την διαδικασία της νηστείας και στην ανθρώπινη ηθική.

4.11.15

Με αφορμή τις δηλώσεις Φίλη για την ποντιακή Γενοκτονία

Μεγάλη συζήτηση έχει προκύψει σχετικά με την τοποθέτηση του υπουργού Παιδείας Φίλη, σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων. Αναμφίβολα, η συζήτηση ανακίνηθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους, που ανέσυραν παλαιότερη αρθρογραφία του όταν εκείνος ήταν ακόμη δημοσιογράφος της εφημερίδας Αυγή. Αναφέρομαι στο άρθρο του "Παλαιοκομματισμός και γενοκτονία", το οποίο είναι διαθέσιμο στο ηλεκτρονικό αρχείο της εφημερίδας. Εκεί ο Φίλης αναλύει τις διαφορές μεταξύ γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης, και ούτε λίγο ούτε πολύ μας εξηγεί ότι γενοκτονία είναι μία "βιομηχανικά σχεδιασμένη κρατική (της χιτλερικής Γερμανίας) επιδίωξη εξαφάνισης ενός ολόκληρου έθνους" Συμπληρώνει ότι "στο Ολοκαύτωμα δεν εμπλέκονται εδαφικές διεκδικήσεις".
  Υπάρχει ένα πρόβλημα με την πρόσληψη της τοποθέτησης Φίλη από το ελληνικό κοινό. Ο Νίτσε θα το περιέγραφε έτσι:  «Αυτό που κάνουμε δεν το καταλαβαίνουν ποτέ, μα μονάχα το επαινούν ή το κατηγορούν». Ελάχιστοι λοιπόν μπήκαν στη διαδικασία να ασχοληθούν με τον πυρήνα της σκέψης του, παρά δημιουργήθηκαν δύο στρατοί, αυτοί που τον θεωρούν εθνικό μειοδότη και τον στολίζουν με κοσμητικά επίθετα, και αυτοί που σπεύδουν να τον υπερασπιστούν στο όνομα μίας πολιτικής σύμπραξης. Δεν αισθάνομαι άνετα εντάσσοντας τον εαυτό μου ούτε στο ένα, αλλά ούτε και στο άλλο στρατόπεδο.
  Ωστόσο, με προβληματίζει το γεγονός ότι ο υπουργός παιδείας της χώρας μου αναπτύσσει μία σκέψη που αγνοεί ένα βασικό πεδίο επιστημοσύνης. Εάν πάρουμε τον ορισμό κατά γράμμα, ως γενοκτονία μπορεί να θεωρηθεί μία και μόνο πράξη: αυτή των Γερμανών ναζί. Όντως, αν ανατρέξουμε στην ιστορία, εκεί ήταν και η απαρχή του όρου "genocide". Η σύλληψη και η χρησιμοποίηση του όρου είναι κάτι που συμβαίνει μετά τη λήξη του Β παγκοσμίου πολέμου.  
  Το ζήτημα είναι ότι το φαινόμενο της ομαδικής εξόντωσης πληθυσμών δεν εμφανίστηκε στη γη με τους ναζιστές: υπήρχε πριν από αυτούς και δυστυχώς για την ανθρωπότητα υπάρχει και μετά από αυτούς. 
  Εάν ορίσουμε τόσο στενά την έννοια της γενοκτονίας, δηλαδή ότι αφορά "μία βιομηχανοποιημένη μορφή εξόντωσης" που "δεν έχει εδαφικές διεκδικήσεις", τότε η μοναδική γενοκτονία στην ιστορία είναι όντως αυτή που διαπράχτηκε από τους ναζί κατά τη διάρκεια του β παγκοσμίου. Τα θύματα εξοντώθηκαν συστηματικά σε θαλάμους αερίων,  αλλά πρέπει να σημειώσουμε -κάτι που ξέχασε να αναφέρει ο κύριος Φίλης- ότι δεν αφορούσε αποκλειστικά τους Εβραίους. Στην λίστα των εκτελεσθέντων υπήρχαν ακόμη ρομά και ομοφυλόφιλοι. Όντως ο λόγος για τον οποίο εκτελέστηκαν δεν ήταν κάποιου είδους "συνοριακές διαφορές", αφού ούτε κράτος των Εβραίων υπήρχε (ακόμη), ούτε κράτος των ρομά ούτε κράτος των ομοφυλόφιλων. 
  Δεν έχει όμως καμία χρησιμότητα το να δημιουργήσω έναν γενικό όρο που θα περιλαμβάνει μία περίπτωση. Η ερώτηση είναι μία και σημαντική: Ήταν μόνο οι Γερμανοί ναζί του β παγκοσμίου που ήθελαν και εν μέρει κατάφεραν να εξοντώσουν με μίσος τον "άλλο", ή μήπως είναι ένα χαρακτηριστικό πανανθρώπινο που οφείλουμε να αναδείξουμε και να καταδικάσουμε;
  Όπως έχει δείξει το παρελθόν, δεν είναι μόνο οι καταπιεσμένοι που δεν έχουν πατρίδα, αλλά και οι καταπιεστές. Τα καθάρματα δηλαδή, λαϊκιστί, που δεν έχουν κανένα δισταγμό να εξοντώσουν όποιον θεωρούν ότι δεν εμπίπτει στις κατηγορίες τους. 
  Για αυτόν αποκλειστικά τον λόγο, η τοποθέτηση Φίλη είναι προσβλητική όχι μόνο για τους Πόντιους, αλλά και όλους τους άλλους λαούς που έχουν υποστεί γενοκτονίες πριν και μετά τη ναζιστική θηριωδία. Αν η εξόντωση δεν γίνει με μονοξείδιο του άνθρακα, αλλά με ματσέτες όπως στην Ρουάντα, δεν χαρακτηρίζεται γενοκτονία επειδή δεν εμπλέκονται βιομηχανικά μέσα; Αν η Τουρκία είχε συνοριακές διαφορές με την Ελλάδα, δεν είναι γενοκτονία η ομαδική εξόντωση πληθυσμών από αιμοσταγείς παραστρατιωτικούς όπως ο Τοπάλ Οσμάν; Δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική συμμετοχή ανθρώπων σε τάγματα εργασίας, όπου οι περισσότεροι πέθαιναν; Ή μήπως δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική μεταγκατάσταση ανθρώπων που είχαν για χιλιετίες έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό; 
  Ήταν ο ορισμός της γενοκτονίας, κύριε Φίλη. Μόνο που ορίζουμε τη γενοκτονία διαφορετικά. 
___________________________

Διαβάστε επίσης το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Β. Αγτζίδη: Ποιά η ερμηνεία του όρου γενοκτονία;

ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ