Τι θα γινόταν αν κανείς από μας δε "δήλωνε" το κινητό του τηλέφωνο;

"Σ'εκείνους που θα παραχωρούσαν ζωτικές ελευθερίες για λίγη προσωρινή ασφάλεια, δεν αξίζει ούτε η ελευθερία ούτε η ασφάλεια"

Benjamin Franklin

Το παραπάνω ρητό έχει γίνει τον τελευταίο καιρό αρκετά δημοφιλές στην Ελλάδα, νομίζω λόγω μίας ταινίας που το χρησιμοποίησε. Όπως τα περισσότερα μεγάλα ρητά, κυκλοφορεί σε διάφορες εκδοχές, παραλλαγές και μεταφραστικές κακοποιήσεις, αλλά το "ζουμί" του είναι προφανές: ο Benjamin Franlin, (τον οποίο οι περισσότεροι από μας γνωρίζουμε ως Βενιαμίν Φρανκλίνο λόγω της εμμονής του ελλαδικού εκπαιδευτικού συστήματος να "εξελληνίζει" όλους τους συγγραφείς/εφευρέτες/καλλιτέχνες που δεν έτυχε να είναι ημεδαποί) μας εκφράζει σε λίγα λόγια ένα σύνθετο φαινόμενο που βασίζεται, νομίζω, στον φόβο: ποιός ο λόγος να δεχτεί κάποιος να κοινοποιούνται τα προσωπικά του στοιχεία σε τρίτους, ποιός ο λόγος να δεχτεί να καταγράφονται οι τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές του συνομιλίες, ποιός ο λόγος να δεχτεί κάποιος μία κάμερα πάνω από το κεφάλι του εάν δεν υπάρχει το αντίβαρο ενός φόβου, ενός φόβου πραγμάτων χειρότερων, πιο καταστροφικών ; Ο φόβος αυτός μπορεί να στηρίζεται σε ρεαλιστικά ή μη ρεαλιστικά στοιχεία, τα οποία ίσως και να μην αφορούν τον πολύ κόσμο. Στην εδραίωση του φόβου επάνω στις μάζες, δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παίζουν τον πρώτο ρόλο. 

Η επιτυχία του συστήματος αυτού έγκειται στο ότι ο οποιοσδήποτε προβληματισμός για αυτά τα θέματα θεωρείται "συνωμοσιολογία", ενώ είναι προφανής ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ο φόβος για να μειώσει ελευθερίες των πολιτών (βλ. τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε το "οπλοστάσιο μαζικής καταστροφής" για τον πόλεμο στο Ιράκ). 

Αφορμές τα κράτη βρίσκουν πάντα, γιατί όπως και να το κάνουμε τα βίαια φαινόμενα, μικρότερης ή μεγαλύτερης κλίμακας πάντα υπάρχουν. 

Στις ΗΠΑ και την Αγγλία κινήσεις περιορισμού της ελευθερίας και εγκαθίδρυσης συστημάτων παρακολούθησης πέρασαν μετά από πολύνεκρα τρομοκρατικά χτυπήματα, χωρίς να σημαίνει ότι άλλες χώρες δεν ακολούθησαν τα ίδια ακριβώς βήματα, και με μικρότερες συμφορές.

Τα παραδείγματα της Ελλάδας και της Κύπρου είναι χαρακτηριστικά: 

Η Ελλάδα είναι μία χώρα που δεν έχει τρομοκρατία με την κυριολεκτική έννοια του όρου: δεν έχουμε κινήσεις που να στρέφονται ενάντια σε τυχαίες μάζες πολιτών, δεν έχουμε εκρήξεις στο μετρό ή το σιδηροδρομικό δίκτυο. Εκείνο που υπάρχει είναι το πολιτικό έγκλημα.Υπάρχουν ένοπλες ομάδες οι οποίες στρέφονται κατά μεμονωμένων ατόμων, η κλίμακα και η φύση του φαινομένου είναι διαφορετική σε σχέση με ό,τι έγινε ας πούμε το 1995 στο Τόκυο ή στις ΗΠΑ το 2001.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Κύπρου: η συζήτηση για το άρθρο 17 του Συντάγματος και την άρση του απορρήτου των τηλεφωνικών συνομιλιών άνοιξε μετά την δολοφονία του οικονομικού παράγοντα των ΜΜΕ Άντη Χατζηκωστή, με την πρόφαση ότι η διαλεύκανση της υπόθεσης θα προχωρούσε με γρηγορότερους ρυθμούς εάν υπήρχε χαλαρότερο νομοθετικό πλαίσιο όσον αφορά τις παρακολουθήσεις. Μία υπόθεση που ούτως ή άλλως, με ή χωρίς την παρακολούθηση τηλεφώνων, οδεύει προς την εξιχνίαση. 

Είναι περιττό να αναλυθεί παραπάνω: τα κράτη θα προχωρούσαν ούτως ή άλλως στις κινήσεις παρακολούθησης της καθημερινής μας ζωής, αλλά οι μικρότερες οι μεγαλύτερες αφορμές είναι μία υπέροχη ευκαιρία για να εγκαθιδρύσουν τα μέτρα αυτά χωρίς σοβαρή αντίδραση. 

Το πιο πρόσφατο μέτρο αυτής της φύσης (στα δικά μας χωράφια) είναι η ονομαστικοποίηση των κινητών τηλεφώνων στην Ελλάδα. 

Επειδή ανήκα σε αυτούς που πηγαινοέρχονταν στη χώρα, δεν είχα ποτέ σύνδεση αλλά χρησιμοποιούσα την προπληρωμένη κάρτα. Τους τελευταίους μήνες, λαμβάνω συνεχώς από την εταιρία παροχής το μήνυμα "ΔΗΛΩΣΕ ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΣΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΗ ΙΟΥΛΙΟΥ. ΠΗΓΑΙΝΕ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΟΥ ΜΗ ΤΟ ΑΦΗΝΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΤΙΓΜΗ". 

Δεν ήξερα εάν θα πάω να το δηλώσω. Μίλησα με αρκετό κόσμο, και οι περισσότεροι είχαν μία αδιάφορη στάση για το θέμα. "Έλα μωρέ, γιατί όχι;" και όντως, φαινομενικά είναι κάτι που δεν παραχωρεί πολλά προσωπικά στοιχεία. Άντε και να ξέρει η Cosmote, η Wind ή η Vodafone ότι αυτός που χρησιμοποιεί αυτό το τηλέφωνο έχει την τάδε ταυτότητα, το τάδε όνομα.

Η προσωπική μου απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα είναι "ΓΙΑΤΙ ΝΑΙ;" Τι έχουν κάνει οι παραπάνω εταιρίες για να αξίζουν την εμπιστοσύνη μου; 

Πάντως ξέρω τι έχουν κάνει για να μην την αξίζουν.

Τα κινητά τηλέφωνα καινούριας τεχνολογίας έχουν τόσες επιπρόσθετες λειτουργίες (βλ. σύστημα GPS) που ακόμη και ένας άνθρωπος χωρίς γνώσεις τεχνολογίας μπορεί να εντοπίσει τον οποιονδήποτε. Ίσως να μη μπορούμε να φανταστούμε τι μπορούν να κάνουν κάποιοι σε άλλες θέσεις, με άλλες γνώσεις. Ίσως όλη η ιστορία της τρομοκρατίας να μην αξίζει αυτό το πανελλήνιο φακέλωμα, για τον επιπρόσθετο λόγο ότι δεν πρόκειται να αποδειχτεί αποτελεσματική για το σκοπό που υποτίθεται ότι εφαρμόστηκε. 

Κανένας επίδοξος βομβιστής ή δολοφόνος δε θα δοκιμάσει να μιλήσει για ευαίσθητα επιχειρησιακά στοιχεία από το δηλωμένο στο όνομά του νούμερο. 

Και ας κάνουμε τώρα μία υπόθεση εργασίας: 

Τι θα έκαναν οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας εάν όλοι μας, ή η πλειοψηφία όσων έχουν κινητό, δε δήλωναν την ταυτότητά τους;

Θα έκοβαν τα τηλέφωνα όλου του πληθυσμού ή μήπως θα κατέρρεε το μέτρο;

Ο ψηφιακός μας εαυτός

H πρώτη απόλυση γραμματέα υπουργείου λόγω...facebook απέδειξε με τον πιο τρανό τρόπο ότι η διαδικτυακή μας παρουσία δεν είναι πια ένα πάρεργο ή μία δραστηριότητα που είναι άσχετη με αυτό που λέμε "πραγματική ζωή". Τα όρια της "πραγματικότητας" έχουν διευρυνθεί τόσο μέσα στη διαδικασία της τεχνολογικής προόδου, ώστε να συμπεριλαμβάνουν και τις ενέργειες στις οποίες προβαίνουμε μπροστά σε μία οθόνη. 

Κι αλήθεια, όσο η τεχνολογία φαίνεται να μας βοηθάει σε ζητήματα επικοινωνίας, άλλο τόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον μας σε πολλές περιπτώσεις.

Οι σελίδες και οι υπηρεσίες κοινωνικής επαφής ή δικτύωσης έχουν εξαπλωθεί τόσο πολύ που όλοι αφήνουμε λιγότερα ή περισσότερα στίγματα της προσωπικότητας και των ιδεών μας στα κιτάπια τους.

Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι επικοινωνούμε σε αυτό εδώ το ιστολόγιο μέσω μίας τέτοιας εφαρμογής. 

Διαθέτουμε ένα είδος ψηφιακού ιστορικού που μπορεί να φτάσει μέχρι και την πρώτη μας δημοσίευση, ή μέχρι ένα φευγαλέο πολιτικό σχόλιο που κάναμε πριν 2 χρόνια. Μέχρι μία παλιά φωτογραφία ή τον προηγούμενο εργοδότη μας. 

Ο "γραμματέας για μία μέρα" του αρχικού παραδείγματος,είχε την απρονοησία να ανανεώσει τον λογαριασμό του στο facebook με αιχμές κατά της κυβέρνησης που έμελλε να τον διορίσει σε υπουργείο. Φαντάζομαι ότι δε θα εκφραζόταν με τον ίδιο τρόπο εάν μιλούσε στους συναδέλφους του ή στον πολιτικό του προϊστάμενο. Και είναι αλήθεια ότι συχνά το ύφος προσαρμόζεται ανάλογα με το μέσο που χρησιμοποιείται. Το προφανές είναι ότι ο άνθρωπος αυτός υπέπεσε σε μία ιντερνετική γκάφα: πίστευε ότι οι κατηγορίες και το "χιούμορ" του περιοριζόταν σε φίλους και γνωστούς.

Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και με τον οποιονδήποτε δώσει σε διαδικτυακό χώρο περισσότερες ή διαφορετικές πληροφορίες από αυτές που δηλώνει δημόσια.

Bloggers έχουν παραπεμφθεί στη δικαιοσύνη για κείμενά τους, κι ας έγραφαν με ψευδώνυμα.

Παραγωγοί διαδικτυακών ραδιοφώνων έχουν προσαχθεί για απόψεις που εξέθεσαν.

Λογαριασμοί πολιτευτών και δημοσίων προσώπων σε facebook και twitter εκτίθενται στις ειδήσεις.

Όπως είχαμε αναφέρει και σε μία παλαιότερη ανάρτηση, αμφιλεγόμενοι μεν, υπαρκτοί δε, "ψυχολόγοι κοινωνικών δικτύων" βγάζουν ακόμη και συμπεράσματα για την ψυχοσύνθεση ατόμων, χρησιμοποιώντας  τα ψηφιακά τους ίχνη.

Τα όρια ανάμεσα στον βιολογικό και τον ψηφιακό μας εαυτό έχουν γίνει δυσδιάκριτα. 

Η μία διάσταση μοιάζει πλέον προέκταση της άλλης.

Σε αυτή τη διαδικασία έχω δει πολλούς να υιοθετούν μία φοβική στάση: πολλοί γνωστοί μου δεν έχουν λογαριασμούς σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, φοβούμενοι το "φακέλωμα". 

Αλλά δεν ξέρω κατά πόσο μία πλοήγηση στο διαδίκτυο χωρίς facebook, msn, blogger, twitter και άλλες παρόμοιες σελίδες όπου άνθρωποι έρχονται σε επαφή, είναι δυνατή για την πλειοψηφία των χρηστών του. 

Ίσως ο πιο ρεαλιστικός τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών θα ήταν να πάρουμε τον ψηφιακό εαυτό στα χέρια μας. 

Να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα που μας συμβαίνουν στο διαδίκτυο με την ίδια υπευθυνότητα που αντιμετωπίζουμε την "έξω ζωή"

Να δείχνουμε όσα πραγματικά θέλουμε και όχι όσα μας καλούν να δείχνουμε.

Να προσπαθήσουμε να χρησιμοποιήσουμε εμείς την τεχνολογία, και όχι αυτή εμάς, όσο δύσκολο και αν φαίνεται.

Τι λέτε;