Ποια ήταν τα "απολυμαντήρια" της Καλαμαριάς και γιατί πρέπει να γίνουν τόπος μνήμης

Μία πολύ σημαντική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Καλαμαριά, από την Επιτροπή Πρωτοβουλίας για να γίνουν τόπος μνήμης τα απολυμαντήρια της περιοχής. 

Είναι αλήθεια ότι ακόμη και για τους Θεσσαλονικείς η ιστορία των απολυμαντηρίων, όπου στη συνέχεια στήθηκε η πλαζ Αρετσού και το δημοτικό θέατρο, ανήκει στις λιγότερο φωτισμένες πτυχές της προσφυγιάς που ήρθε στον ελλαδικό χώρο από την καθ'ημάς Ανατολή. 

Οι ομιλητές της εκδήλωσης αυτής, που ήταν εκπρόσωποι οργανώσεων, πολιτευτές διαφορετικών ιδεολογικών καταβολών, ιστορικοί και κάτοικοι της περιοχής, ανέλυσαν πτυχές της εμπειρίας των απολυμαντηρίων με βάση τις ιστορικές πηγές, εξήγησαν το σκεπτικό της διεκδίκησής της ιστορικότητας του τόπου και τίμησαν για πρώτη φορά συλλογικά τη μνήμη των προσφύγων που βρήκαν εκεί τον θάνατο.

Κοινή αναφορά έγινε στην διαδικασία με την οποία υποδεχόταν το νεοελληνικό κράτος τους ανθρώπους αυτούς: Πρώτα απ'όλα, το καράβι έδενε στην Καλαμαριά, ενώ τα ρούχα τους έμπαιναν στον κλίβανο. Αυτή ήταν μία διαδικασία που στην καλύτερη περίπτωση συρρίκνωνε και στη χειρότερη έλιωνε τα ρούχα των προσφύγων, έτσι που πολλοί από αυτούς στη συνέχεια έμεναν γυμνοί ή ρακένδυτοι. Εξίσου τραυματική ήταν η διαδικασία του αναγκαστικού κουρέματος, που ειδικότερα για τις γυναίκες ήταν πράξη ατιμωτική, ενώ ακολουθούσε ένα απροσδιόριστο χρονικό διάστημα που οι άνθρωποι αυτοί στοιβάζονταν σε παραπήγματα, ενώ οι μεταδοτικές ασθένειες της εποχής και οι κακουχίες κυριολεκτικά θέριζαν. Οι ταφές ήταν συχνά ομαδικές, ενώ αναφέρθηκαν μέχρι και ταφές ημιθανών. 

Καυκάσιοι, Πόντιοι, Μικρασιάτες, Ανατολικοθρακιώτες, άτομα όλων των ηλικιών και από όλες τις περιοχές της Ανατολίας βρέθηκαν εκεί, με τραγική ειρωνία για αρκετούς από αυτούς το να επιβιώσουν από τον πόλεμο και να χαθούν στα απολυμαντήρια. 

Οι παρόντες ζήτησαν την ανέγερση ενός μνημείου αντάξιου της μνήμης όσων χάθηκαν, και την ανακήρυξη του θαλάσσιου μετώπου της Καλαμαριάς σε χώρο ιστορικής σημασίας. 

Εικοσιδύο κεριά άναψαν στην Καλαμαριά, όσες και οι χιλιάδες των προσφύγων που υπολογίζεται
 ότι ξεψύχησαν εκεί 

Romeyka: μία διάλεκτος σε σίγαση αναδεικνύεται μέσα από την τέχνη, την επιστήμη και τα κοινωνικά δίκτυα

Για πολλά χρόνια το ζήτημα των εναπομεινάντων ελληνόφωνων* του Πόντου περνούσε από μία σκοπιά μονόπαντα εθνική: το τουρκικό κράτος προσπάθησε να αποσιωπήσει την παρουσία τους, ενισχύοντας στην περιοχή του Ευξείνου τα πιο επιθετικά εθνικιστικά αντανακλαστικά (διώξεις ελληνόφωνω
ν καθηγητών, ακτιβιστών και μουσικών) ενώ από την άλλη υπήρξε έντονη η διάθεση διάφορων Ελλήνων δημοσιογράφων, αναλυτών, καθηγητών αλλά και πολιτευτών, να ενισχύσουν την "κρυπτοχριστιανική" διάσταση του ζητήματος.

Έτσι, ένας Τούρκος υπήκοος που μιλούσε στο σπίτι και στο χωριό του ένα ελληνοποντιακό ιδίωμα ήταν για τους μεν Τούρκους συντηρητικούς ένας οιονεί προδότης που υποσκάπτει την εθνική ακεραιότητα, για τους δε Έλληνες συντηρητικούς ένας καταπιεσμένος χριστιανός που οι περιστάσεις δεν του επιτρέπουν την άσκηση των θρησκευτικών του καθηκόντων, κάτι που αναγκάζεται να κάνει κρυφά από την υπόλοιπη κοινωνία. 

Για μία ακόμη φορά, αποδείχτηκε ότι το να αντιμετωπίσουμε τα πολιτισμικά φαινόμενα αποκλειστικά με εθνικά ή θρησκευτικά κριτήρια είναι ολέθριο και μας απομακρύνει από την πραγματικότητα.  
Oι κάτοικοι των ακτών της Μαύρης Θάλασσας, εξ' ορισμού απομακρυσμένοι από το όποιο εθνικό τους κέντρο, ανέπτυξαν επί αιώνες έναν κοινό πολιτισμό που βασιζόταν περισσότερο σε έννοιες όπως το έδαφος, η κοινότητα, η γειτονία, οι κοινές δραστηριότητες, οι ανθρώπινες σχέσεις,τα  έθιμα, πράγματα που δεν χώρεσαν ούτε στα θρησκευτικά δόγματα που κυριάρχησαν μέχρι τη νεωτερική εποχή, ούτε φυσικά στα εθνικά φαντασιακά που διαμόρφωσαν τα έθνη-κράτη όπως τα γνωρίσαμε τον 20ο αιώνα.

Η Τραπεζούντα με τα περίχωρά της σήμερα. Φωτογραφία
από τη διαδικτυακή ομάδα "Thalassa Karadeniz"

Προσωπικά άκουγα με κάποιο δισταγμό τις αφηγήσεις για τους ελληνόφωνους του Πόντου, αποδίδοντάς τες σε φλογερή επιθυμία των ελληνοποντίων να διατηρήσουν μία πολιτισμική συνέχεια στη γη των πατρογονικών τους εστιών, ιστορίες δηλαδή πολύ καλές για να τις πιστέψει κανείς. Φαίνεται πως στην εποχή της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης και της παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας, η πραγματική διάσταση του φαινομένου δεν είναι εύκολο να κρυφτεί: υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα ανθρώπων που προβάλλουν αυτή την γλωσσική ποικιλία, και οι φυσικοί ομιλητές ανέρχονται σε χιλιάδες.
Τα λένε romeyka ασφαλώς λόγω της σύνδεσής τους με την ρωμιοσύνη, αλλά γράφονται με λατινικούς χαρακτήρες, αφού οι ομιλητές της προφανώς και δε γνωρίζουν τους ελληνικούς χαρακτήρες, συνεννοούμενοι για αρκετές από τις υπόλοιπες περιστάσεις του βίου τους στα τούρκικα, και έχουν υιοθετήσει από το εκπαιδευτικό τους σύστημα μία γραφή περισσότερο φωνητική παρά ιστορική.
Η... χάρη των ρωμέικων έφτασε μέχρι το πανεπιστήμιο του Cambridge, όπου η Δρ. Σιταρίδου έκανε μία αξιόλογη έρευνα σχετικά με τη διάλεκτο της συγκεκριμένης περιοχής, και συνέδεσε την ντοπιολαλιά αυτή με ορισμένες λειτουργίες της αρχαίας ελληνικής.

Ορισμένα χαρακτηριστικά δείγματα από τα romeyka σε ιστοσελίδες και κοινωνικά δίκτυα:

1. Ποίηση Αyşe Tursun:  "Αγαπώ σας romeyka"

2. Merve Tarınkulu: Η Μερβέ Τανρίκουλου τραγουδά στα ρωμαίικα της οφίτικης διαλέκτου
3. Apolas Lermi: CD Romeyka
4. Ομάδα "Thalassa Karadeniz" με μεταφορτώσεις από την καθημερινή ζωή στα χωριά του Πόντου 

Από όλη την ιστορία με τα romeyka, ένα πράγμα με εντυπωσίασε και εξακολουθεί να με εντυπωσιάζει: από τι υλικό να είναι φτιαγμένοι οι άνθρωποι εκείνου του τόπου, και διέσωσαν όλη αυτή τη ζωντανή μνήμη μετά από έναν αιώνα συστηματικών εκκαθαρίσεων. Είναι κάτι σχεδόν μεταφυσικό. 

_____________

*Ο όρος σαφώς είναι προβληματικός, αφού τα romeyka είναι παραλλαγμένα σε μορφή και περιεχόμενο σε σχέση με την ελληνική ποντιακή διάλεκτο, αλλά ο όρος ελληνόφωνοι εδώ χρησιμοποιείται για να δηλώσει τους ανθρώπους που μιλούν μίας ελληνικής προέλευσης διάλεκτο που διαφέρει και από την αντίστοιχη τοπική τουρκική, αλλά και από την επίσημη γλώσσα του γειτονικού κράτους. To ίδιο βέβαια ισχύει και για τον όρο romeyka, αφού η μεταφορά του σε ελληνικά συμφραζόμενα εννοεί ως "ρωμαίικα" τη γλώσσα των Ρωμιών, παρόλο που το ιδίωμα  λ.χ. των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης δεν έχει καμία σχέση με την ποντιακή διάλεκτο. Η Σιταρίδου προτείνει να χρησιμοποιείται ο όρος romeyka σε αντιδιαστολή με τον όρο romeika που αναφέρεται στις άλλες μορφές ελληνικής στην Ανατολή. 

Με αφορμή τις δηλώσεις Φίλη για την ποντιακή Γενοκτονία

Μεγάλη συζήτηση έχει προκύψει σχετικά με την τοποθέτηση του υπουργού Παιδείας Φίλη, σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων. Αναμφίβολα, η συζήτηση ανακίνηθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους, που ανέσυραν παλαιότερη αρθρογραφία του όταν εκείνος ήταν ακόμη δημοσιογράφος της εφημερίδας Αυγή. Αναφέρομαι στο άρθρο του "Παλαιοκομματισμός και γενοκτονία", το οποίο είναι διαθέσιμο στο ηλεκτρονικό αρχείο της εφημερίδας. Εκεί ο Φίλης αναλύει τις διαφορές μεταξύ γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης, και ούτε λίγο ούτε πολύ μας εξηγεί ότι γενοκτονία είναι μία "βιομηχανικά σχεδιασμένη κρατική (της χιτλερικής Γερμανίας) επιδίωξη εξαφάνισης ενός ολόκληρου έθνους" Συμπληρώνει ότι "στο Ολοκαύτωμα δεν εμπλέκονται εδαφικές διεκδικήσεις".

  Υπάρχει ένα πρόβλημα με την πρόσληψη της τοποθέτησης Φίλη από το ελληνικό κοινό. Ο Νίτσε θα το περιέγραφε έτσι:  «Αυτό που κάνουμε δεν το καταλαβαίνουν ποτέ, μα μονάχα το επαινούν ή το κατηγορούν». Ελάχιστοι λοιπόν μπήκαν στη διαδικασία να ασχοληθούν με τον πυρήνα της σκέψης του, παρά δημιουργήθηκαν δύο στρατοί, αυτοί που τον θεωρούν εθνικό μειοδότη και τον στολίζουν με κοσμητικά επίθετα, και αυτοί που σπεύδουν να τον υπερασπιστούν στο όνομα μίας πολιτικής σύμπραξης. Δεν αισθάνομαι άνετα εντάσσοντας τον εαυτό μου ούτε στο ένα, αλλά ούτε και στο άλλο στρατόπεδο.

  Ωστόσο, με προβληματίζει το γεγονός ότι ο υπουργός παιδείας της χώρας μου αναπτύσσει μία σκέψη που αγνοεί ένα βασικό πεδίο επιστημοσύνης. Εάν πάρουμε τον ορισμό κατά γράμμα, ως γενοκτονία μπορεί να θεωρηθεί μία και μόνο πράξη: αυτή των Γερμανών ναζί. Όντως, αν ανατρέξουμε στην ιστορία, εκεί ήταν και η απαρχή του όρου "genocide". Η σύλληψη και η χρησιμοποίηση του όρου είναι κάτι που συμβαίνει μετά τη λήξη του Β παγκοσμίου πολέμου.  

  Το ζήτημα είναι ότι το φαινόμενο της ομαδικής εξόντωσης πληθυσμών δεν εμφανίστηκε στη γη με τους ναζιστές: υπήρχε πριν από αυτούς και δυστυχώς για την ανθρωπότητα υπάρχει και μετά από αυτούς. 

  Εάν ορίσουμε τόσο στενά την έννοια της γενοκτονίας, δηλαδή ότι αφορά "μία βιομηχανοποιημένη μορφή εξόντωσης" που "δεν έχει εδαφικές διεκδικήσεις", τότε η μοναδική γενοκτονία στην ιστορία είναι όντως αυτή που διαπράχτηκε από τους ναζί κατά τη διάρκεια του β παγκοσμίου. Τα θύματα εξοντώθηκαν συστηματικά σε θαλάμους αερίων,  αλλά πρέπει να σημειώσουμε -κάτι που ξέχασε να αναφέρει ο κύριος Φίλης- ότι δεν αφορούσε αποκλειστικά τους Εβραίους. Στην λίστα των εκτελεσθέντων υπήρχαν ακόμη ρομά και ομοφυλόφιλοι. Όντως ο λόγος για τον οποίο εκτελέστηκαν δεν ήταν κάποιου είδους "συνοριακές διαφορές", αφού ούτε κράτος των Εβραίων υπήρχε (ακόμη), ούτε κράτος των ρομά ούτε κράτος των ομοφυλόφιλων. 

  Δεν έχει όμως καμία χρησιμότητα το να δημιουργήσω έναν γενικό όρο που θα περιλαμβάνει μία περίπτωση. Η ερώτηση είναι μία και σημαντική: Ήταν μόνο οι Γερμανοί ναζί του β παγκοσμίου που ήθελαν και εν μέρει κατάφεραν να εξοντώσουν με μίσος τον "άλλο", ή μήπως είναι ένα χαρακτηριστικό πανανθρώπινο που οφείλουμε να αναδείξουμε και να καταδικάσουμε;

  Όπως έχει δείξει το παρελθόν, δεν είναι μόνο οι καταπιεσμένοι που δεν έχουν πατρίδα, αλλά και οι καταπιεστές. Τα καθάρματα δηλαδή, λαϊκιστί, που δεν έχουν κανένα δισταγμό να εξοντώσουν όποιον θεωρούν ότι δεν εμπίπτει στις κατηγορίες τους. 

  Για αυτόν αποκλειστικά τον λόγο, η τοποθέτηση Φίλη είναι προσβλητική όχι μόνο για τους Πόντιους, αλλά και όλους τους άλλους λαούς που έχουν υποστεί γενοκτονίες πριν και μετά τη ναζιστική θηριωδία. Αν η εξόντωση δεν γίνει με μονοξείδιο του άνθρακα, αλλά με ματσέτες όπως στην Ρουάντα, δεν χαρακτηρίζεται γενοκτονία επειδή δεν εμπλέκονται βιομηχανικά μέσα; Αν η Τουρκία είχε συνοριακές διαφορές με την Ελλάδα, δεν είναι γενοκτονία η ομαδική εξόντωση πληθυσμών από αιμοσταγείς παραστρατιωτικούς όπως ο Τοπάλ Οσμάν; Δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική συμμετοχή ανθρώπων σε τάγματα εργασίας, όπου οι περισσότεροι πέθαιναν; Ή μήπως δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική μεταγκατάσταση ανθρώπων που είχαν για χιλιετίες έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό; 

  Ήταν ο ορισμός της γενοκτονίας, κύριε Φίλη. Μόνο που ορίζουμε τη γενοκτονία διαφορετικά. 
___________________________

Διαβάστε επίσης το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Β. Αγτζίδη: Ποιά η ερμηνεία του όρου γενοκτονία;

Η πιο παράξενη 19η Μαΐου της ζωής μου

Είναι νύχτα, στο τελευταίο σπίτι πριν την νεκρή ζώνη στην παλιά Λευκωσία. Έξω από την οικία βλέπω δύο σημαίες, ελληνική και κυπριακή. Λίγο παραπέρα δύο ακόμη, μία τουρκική και μία του ψευδοκράτους. Στην κατεχόμενη πλευρά ακούγεται ένα νταούλι. Ο απόηχός του φτάνει μέσα στο σαλόνι μου από τα ανοιχτά παράθυρα. Η νύχτα είναι τόσο ήσυχη από εδώ, κι όμως ο επίμονος σταθερός ήχος του κρουστού οργάνου είναι σαν να την τραυματίζει. Απέναντι γιορτάζουν και πρόκειται για εορτή εθνική. Σαν σήμερα επιβιβάστηκε ο Μουσταφά Κεμάλ στο λιμάνι της Σαμσούντας, μιας από τις εξέχουσες πόλεις του ποντιακού χώρου, για να ξεκινήσει την αντεπίθεση του τουρκικού εθνικισμού και την παράλληλη εκδίωξη με κάθε μέσο των "ξένων" στοιχείων. Άσχετα εάν οι εν λόγω "ανεπιθύμητοι" είχαν μία ιστορική συνέχεια χιλιετηρίδων στη συγκεκριμένη περιοχή. Η βίωση της μυθικής Κολχίδας, που χάνεται στα βάθη των χρόνων και ίσως είναι συνομίλικη του ελληνικού στοιχείου, γίνεται στάχτη μέσα σε λίγες μέρες. Ένας ζωντανός οργανισμός με τη δική του κουλτούρα, διάλεκτο, συνείδηση ξεριζώνεται με τον πιο πικρό τρόπο.

Που πας αδελφέ; Kardes Nereye?

«Πού πάς αδελφέ: Μια Ιστορία Αποχωρισμού»

Κardeş Nereye : Bir Ayrilik Oykusu

Mία ιδέα του καταγόμενου από την Ορντού, Τούρκου ερευνητή, İbrahim Dizman, την οποία ανέλαβε να υλοποιήσει ο εκδότης Ömer Asan. (http://www.omerasan.com/)

Σκοπός τους είναι, 90 χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, να παρακολουθήσουμε τις συνέπειες των «τραυμάτων», που άφησε ο μεγάλος ξεριζωμός μέσα από ένα ντοκιμαντέρ που θα κινείται πάνω στο τρίπτυχο«αποχωρισμός-φιλία-νοσταλγία».

Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στις 15 Σεπτεμβρίου, με συνεντεύξεις προσφύγων από την Ελλάδα που εγκαταστάθηκαν στην Ορντού (Κοτύωρα του Πόντου) και θα συνεχιστούν στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης και της Κατερίνης, με συνεντεύξεις Ορντουλήδων Ποντίων.

Η ιδέα αυτή θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 8 Δεκεμβρίου 2010 , 9:30 μ.μ. , στο νέο Χώρο Πολιτισμού «@Ρουφ»Κωνσταντινουπόλεως 10 & Ανδρονίκου 18, Αθήνα, τηλ. : 2103837191

Ομιλητές : Ömer Asan , Στέλιος Ελληνιάδης, Βλάσης Αγτζίδης.

Συντονίζει ο Στέλιος Θεοδωρίδης.
Θα ακολουθήσει ποντιακό παρακάθ(ι) με λύρα, τραγούδι,
ποτό και ότι άλλο ήθελε προκύψει …

Η πολιτική εκμετάλλευση των Ποντίων (με αφορμή την επαναλειτουργία της Παναγίας Σουμελά)

Η επαναλειτουργία της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα είναι αδιαμφισβήτητα ένα ιστορικό γεγονός. Κοντά εννιά δεκαετίες παρέμεινε κλειστή η μονή του όρους Μελά, και οι πιστοί που ανήκουν στην ποντιακή παράδοση δίνουν μία εξέχουσα θέση στον επιβλητικό αυτό χώρο. 

Από εδώ και πέρα τελειώνει το συναίσθημα και αρχίζει το συμφέρον: την ίδια στιγμή που χιλιάδες κόσμου (στην πλειοψηφία τους ηλικιωμένοι) στοιβάζονταν στον προαύλιο χώρο και έβλεπαν τη λειτουργία από γιγαντοοθόνες, πολιτικοί από την Ελλάδα φορούσαν τις διαπιστεύσεις τους και στήνονταν στις πρώτες σειρές εντός του ναού. 

Είναι οι ίδιοι πολιτικοί που κωφεύουν συστηματικά για το ζήτημα της γενοκτονίας, αρνούμενοι συνειδητά να το θέσουν ως θέμα στα διεθνή fora, με αποτέλεσμα να υπάρχει αναγνώριση σε άλλα κράτη από προσπάθειες ομογενών (βλ. Σουηδία, Αυστραλία) και όχι από τους επίσημους εκπροσώπους του κοινοβουλίου. 

Η φορκλοροποίηση της ποντιακής ταυτότητας είναι μία ιστορία που κρατάει καιρό και βολεύει αφάνταστα τους πολιτικούς υπεύθυνους για την κατάσταση της ιδιαίτερης αυτής ομάδας, της οποίας η πολιτισμική ιστορία χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και διάφορες οργανώσεις έχουν περιορίσει την έννοια του "ποντιακού" σε χορευτικές εκδηλώσεις και χριστιανική θρησκευτικότητα, προωθώντας μία στατική αντίληψη της παράδοσης. 

Το στερεότυπο του Πόντιου θρησκόληπτου χορευταρά αφήνει εκτός συζήτησης διάφορα αμείλικτα ερωτήματα που έχουν να κάνουν με τον ακρωτηριασμό της ποντιακής διαλέκτου και πολιτισμού από τα κράτη της Ελλάδας και της Τουρκίας στα χρόνια που ακολούθησαν το μεγάλο διωγμό.

Ποιός ευθύνεται για την βίαιη μετατόπιση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων από τις πατρογονικές τους εστίες;

Ποιός ευθύνεται για την έλλειψη καλλιέργειας και προστασίας της ποντιακής διαλέκτου σε Ελλάδα και Τουρκία; (βλ. δίωξη Ομέρ Ασάν, βλ. τον πασίγνωστο "χάρακα" του δασκάλου στα ελληνικά σχολεία που κοκκίνιζε τα χέρια των παιδιών τα οποία μιλούσαν διάλεκτο)

Ποιός ευθύνεται για την άρνηση της ποντιακής γενοκτονίας και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου; (βλ.δημόσιες δηλώσεις του κ. Ρέππα και τις πάγιες θέσεις του υπ.εξ. της Τουρκίας)

Το μεγάλο στοίχημα για όσους έχουν προσφυγικές ρίζες, είναι να αντιμεωπίσουν την παράδοση δημιουργικά και να διεκδικήσουν την ιστορική δικαίωση της μνήμης ενός πολιτισμού που το παρελθόν του χάνεται μέσα στο μύθο. 

Και αυτή η επίπονη αναζήτηση, πρέπει να λάβει χώρα έξω από τις αγκαλιές των διάφορων προσφυγοπατέρων, έξω από τα μισόλογα μιας πολιτικής σκηνής που αντιμετωπίζει την κοινότητα σαν λόμπι ψηφοφόρων, έξω από βολικές αλήθειες και στερεότυπα.

Διαβάστε επίσης: Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

Τι σημαίνει ποντιακή γενοκτονία σήμερα

Η αναγνώριση της ποντιακής γενοκτονίας αποτελεί ένα πολυβασανισμένο θέμα. 

Άργησε να θεσμοθετηθεί από το επίσημο ελληνικό κράτος, που δεν έδειξε ποτέ ιδιαίτερα πρόθυμο να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη της προσφυγικής προέλευσης μεγάλου μέρους των πολιτών του.

Διακινδυνεύω να διατυπώσω ένα "αν": Πιστεύω ότι η γενοκτονία δε θα είχε αναγνωριστεί εάν δεν είχε επιρροή στην πολιτική του ΠΑΣΟΚ κατά τη δεκαετία του 90, ο ποντιακής καταγωγής Μιχάλης Χαραλαμπίδης.   Βεβαίως το αίτημα προϋπήρχε στη συλλογική μνήμη των ανθρώπων που ήρθαν χωρίς τη θέλησή τους από την Ανατολία, είχε κωδικοποιηθεί στα "θέλω" πολλών προσφυγικών οργανώσεων και ενώσεων. Όμως εάν δεν υπήρχε εκείνη η επιρροή στα τότε κέντρα αποφάσεων, δε νομίζω ότι υπήρχε περίπτωση να επικυρωθεί τυπικά.

Η διατήρηση μνήμης της ποντιακής γενοκτονίας φαντάζει πολύ "ντεμοντέ" στην Ελλάδα του σήμερα,που δέχεται την αυτοκρατορική επίσκεψη Ερντογάν, και χτίζει την πολιτική γράμμή η οποία λέει "η μόνη διαφορά μεταξύ των δύο χωρών είναι η υφαλοκρηπίδα".  Η πρόσφατη βέβαια (η μία από τις πολλές) ελληνοτουρκική προσέγγιση της μπίζνας, το μόνο που κατάφερε να καταδείξει είναι ότι τα κράτη ακόμη κι όταν έχουν αντικρουόμενους εθνικισμούς, μπορούν να "τα βρουν" υπέροχα σε τομείς όπως η "ασφάλεια" και τα επιχειρηματικά μνημόνια. 

Η ποντιακή γενοκτονία στο 2010 κρατάει άσβεστη τη θύμηση ότι η "εθνική καθαρότητα" οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους μακρυά από τις πατρογονικές τους εστίες, 

Η ποντιακή γενοκτονία στο 2010 μας λέει ότι μία διάλεκτος, ένας τρόπος ζωής και μία παράδοση που αναπτύχθηκε για αιώνες, στραγγαλίστηκε στη θηλειά του έθνους-κράτους. 

Μας θυμίζει τον καημό του παππού και το δάκρυ μιας δικής μας Ανατολής. 

Πόντος δεν είναι μόνο οι χοροί στα σαββατιάτικα τηλεοπτικά show και τις εορταστικές εκδηλώσεις των δήμων. Αλίμονο αν ήταν μόνο αυτό.

-

Διαβάστε επίσης:
 Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

Κάνοντας τους... Σουηδούς για την ποντιακή γενοκτονία

Μία βόμβα έσκασε στη Σουηδία αλλά λίγοι στην Ελλάδα μπόρεσαν να ενημερωθούν για τα γεγονότα στην πλήρη τους διάσταση. Το κοινοβούλιο της χώρας αναγνώρισε τις γενοκτονίες Αρμενίων, Ποντίων, Ασσυρίων και άλλων μειονοτικών πληθυσμών στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι αξιοπρόσεκτο το ότι πολλές ελληνικές ιστοσελίδες και εφημερίδες ακόμη, απέκρυψαν το γεγονός της αναγνώρισης* της ποντιακής γενοκτονίας, αναφέροντας μόνο την αρμενική.

Είναι μία ώρα περίεργη στα εθνικά θέματα, όπου τα πολλά "ψαλίδια" σε οικονομικές δαπάνες αναμένεται να αγγίξουν και τα στρατιωτικά κονδύλια. Δε συμφέρει επομένως μία κλιμάκωση έντασης με την Τουρκία. Ξέρουμε άλλωστε ότι τα θέματα αυτά αποτελούν ταμπού για την τουρκική κοινή γνώμη, που δεν είναι έτοιμη να αποκαθηλώσει τα είδωλα του δικού της εθνικισμού, τα ριζωμένα μετά από δεκαετίες προπαγάνδας και θεωρημένα ως σωτήρια στην πορεία της χώρας κατά τον 20ο αιώνα.

Η ερώτηση βέβαια που λογικά προκύπτει είναι τι σχέση έχουν όλα αυτά με την ιστορική πραγματικότητα που καθορίστηκε την εποχή της σύνθεσης εθνών-κρατών, και τις "εθνοκαθάρσεις" που έγιναν. Ως πότε θα γίνονται διπλωματικά παιχνίδια με την μνήμη ανθρώπων και πολιτισμών που χάθηκαν άδοξα μετά από αδιάλειπτη πορεία αιώνων. 

Και μου έρχονται στο νου τα λόγια του Ψαθά**: «...ούτε επιτρέπεται να θυσιάζουμε την ιστορική αλήθεια σε καμία σκοπιμότητα, όπως, δυστυχώς, καθιερώθηκε να γίνεται απ’ τον καιρό που χαράχτηκε η λεγόμενη ελληνοτουρκική φιλία. Η άστοχη τακτική της αποσιώπησης των γεγονότων της Ιστορίας ήταν ίσως κι ένας απ’ τους λόγους που τόσο άσκημα πορεύτηκε η ‘φιλία’ με τους Τούρκους. Να ρίξουμε τον πέπλο της λήθης στο παρελθόν αλλά να ξέρουμε, όχι να κρύβουμε...».

*λίγα παραδείγματα: cosmo.gr, forthnet, newstrap, tvxs
*Δημήτρη Ψαθά, Γη του Πόντου, πρόλογος

Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

  "Ποντιακή Γενοκτονία" χαρακτηρίζεται ο βίαιος εκτοπισμός μέσω διωγμών, δολοφονιών και πολιτισμικής εξόντωσης μίας διακριτής ομάδας ανθρώπων που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, και είχαν αναπτύξει μέσα σε μία μεγάλη ιστορική διαδικασία τη δική τους διάλεκτο, τις δικές τους συνήθειες μα πάνω απ' όλα τη συνείδηση ότι συνέστησαν μία διακριτή ψηφίδα του ελληνισμού όπως π.χ. ο κρητικός ή ο κυπριακός.
  Η γενοκτονία αναγνωρίστηκε από τα κοινοβούλια της Ελλάδας και της Κύπρου, και ορίστηκε ως ημέρα μνήμης η 19η του Μάη, μέρα που ο Μουσταφά Κεμάλ έφτασε στη Σαμψσούντα (1919) και οργάνωσε την επίθεση του τουρκικού εθνικισμού ενάντια στα διαφορετικά φύλα της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Βεβαίως, η ιστορία των διωγμών δεν ξεκινάει το 19, αφού ήδη αρκετά χρόνια πριν είχαν δρομολογηθεί και εφαρμοστεί πλάνα γενοκτονίας σε Έλληνες, Αρμένιους, Ασσύριους και άλλες πληθυσμιακές ομάδες της Ανατολίας.
  Είναι, νομίζω, περιττό να αναφερθεί ότι η Τουρκία μέχρι σήμερα έχει αρνηθεί την ποντιακή γενοκτονία, όπως και την γενοκτονία των Αρμενίων που την ξεπερνά σε μέγεθος ανθρώπινων απωλειών. Ο κεμαλισμός αποτελεί ως τώρα το επίσημο κρατικό πολιτικό δόγμα. Ο Μουσταφά Κεμάλ είναι ίσως η μοναδική αγιοποιημένη φιγούρα των αρχών του 20ου αιώνα που δεν αποκαθηλώθηκε, όπως συνέβη με λαοπρόβλητους ηγέτες άλλων χωρών.
  Ως προς την διεθνή αναγνώριση, λίγα έχουν επιτευχθεί. Διεθνείς ενώσεις ακαδημαϊκών και ακτιβιστών ειδικές σε θέματα γενοκτονίας έχουν παραδεχτεί την διάπραξή της και την ενσωμάτωσή της στις γενοκτονίες του 20ου αιώνα, όμως σε επίπεδο επίσημων τοποθετήσεων κρατών, λόγοι πολιτικών ισορροπιών (η Τουρκία θεωρεί "κόκκινο πανί" την αναγνώριση για το κράτος που θα τολμήσει να το πράξει) δεν επιτρέπουν μέχρι τώρα τουλάχιστον την παραδοχή από τρίτα κράτη και οργανισμούς.
  Για το συγκεκριμένο ζήτημα, αποδεικνύεται περίτρανα ότι παρά τις παγκόσμιες ανθρωπιστικές κορώνες για "ανθρωπισμό" και "διεθνές δίκαιο", ο κινητήριος μοχλός είναι το συμφέρον.
  Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλη κινητικότητα στο θέμα της αναγνώρισης της ποντιακής γενοκτονίας έχει παρατηρηθεί στην περιοχή της Νότιας Αυστραλίας, όπου υπάρχει έντονο και δραστήριο ελληνικό στοιχείο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην περίπτωση της γενοκτονίας των Αρμενίων, οι οποίοι έχουν μία μεγάλη πληθυσμιακή κοινότητα στη Γαλλία και έχουν καταφέρει να επιτύχουν την αναγνώρισή της εκ μέρους του κοινοβουλίου.
  Φαίνεται λοιπόν, ότι οι περισσότερες χώρες θεωρούν την αναγνώριση των γενοκτονιών έναν "κακό μπελά", επιλέγοντας μία φροντισμένη σιωπή για τα θέματα αυτά, εκτός εάν πιεστούν πολιτικά από τις εθνικές μειονότητες που ζουν στα εδάφη τους, που πιέζουν με την μορφή λόμπυ. Στην ουσία η στάση  των κρατών που επιλέγουν να μην τοποθετηθούν,δεν είναι ουδέτερη, αφού ολοκληρώνει το κρισιμότερο βήμα μίας γενοκτονίας, την αποσιώπηση.
  Και οι δύο λέξεις της φράσης "Ποντιακή Γενοκτονία"έχουν αμφισβητηθεί στην σύγχρονη Ελλάδα.
  Αυτό έχει γίνει από δύο σκοπιές: Έχει ακουστεί η άποψη ότι η γενοκτονία δεν ήταν ένα μεμονωμένο ποντιακό φαινόμενο από το οποίο θα πρέπει να αποκλειστούν τα υπόλοιπα ελληνικά φύλα. Κατά την αντίληψη αυτή λοιπόν,η γενοκτονία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως "ελληνική γενοκτονία της Μικράς Ασίας", και να περιλαμβάνει όλες τις διώξεις που υπέστησαν οι πληθυσμοί αυτοί σε Πόντο, Σμύρνη, Καππαδοκία, Πόλη, Ίμβρο-Τένεδο.
  Το δυνατότερο επιχείρημα της άποψης αυτής είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ξεριζώθηκαν επειδή ήταν Πόντιοι, αλλά επειδή ήταν Έλληνες χριστιανοί (είναι καλό να μην ξεχνάμε ότι οι διαχωρισμοί όπως και οι μετέπειτα διακρατικές συνθήκες έγιναν στη βάση του θρησκεύματος).
  Αναθεωρητικές αντιλήψεις της νεοελληνικής ιστοριογραφίας αλλά και πολιτικοί κύκλοι έχουν αρνηθεί να χαρακτηρίσουν ως γενοκτονία αυτό που έγινε στους ελληνικούς πληθυσμούς τις αρχές του 20ου αιώνα. Κατά τη δική τους θεώρηση, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν από φάσεις έντονης βίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του καθορισμού των συνόρων μεταξύ των δύο κρατών, και η λέξη γενοκτονία δεν είναι η κατάλληλη για να περιγράψει όλα αυτά.
Οι απόψεις αυτές δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα επεισόδια βαρβαρότητας Ελλήνων στρατιωτών στο μικρασιατικό μέτωπο, και τις περισσότερες περιπτώσεις ενστερνίζονται, ακόμη κι όταν αυτό δεν δηλώνεται καθαρά, την μέθοδο του συμψηφισμού. "Μας έκαναν-τους κάναμε, ας τα αφήσουμε πίσω" για να το παραφράσω σε αδρές γραμμές.
Το επιπρόσθετο αδιαμφισβήτητο στοιχείο ότι τα γεγονότα στον Πόντο αναγνωρίστηκαν από την ελληνική βουλή ως γενοκτονία μόλις το 1994, και υπό την πίεση των οργανωμένων ποντιακών φορέων και πολιτικών, χρησιμοποιείται συχνά ως επιχείρημα. Σε μία στιγμή όπου τα ελληνοτουρκικά βρίσκονταν σε κατάσταση έντασης, ο οργανωμένος ποντιακός χώρος έδρασε όπως ακριβώς και τα αντίστοιχα λόμπυ στις ξένες χώρες και μόλις δόθηκε η ευκαιρία επέβαλλε ένα αίτημα που ίσως σήμερα να φαντάζει στα μάτια ορισμένων υπερβολικό.
  Ως άνθρωπος που προέρχεται από προσφυγική οικογένεια, και διαβάζοντας τα τελευταία χρόνια τις παραπάνω απόψεις, μελαγχολώ με την προχειρότητα με την οποία πολλοί από μας είμαστε πρόθυμοι να "σβήσουμε" τις ζωντανές μνήμες μίας γενοκτονίας πέρα για πέρα πραγματικής, της οποίας τα αποτελέσματα βιώνουμε και μεις σήμερα σε κάποιο βαθμό.
  Η ετυμολογία της λέξης γενοκτονία παραπέμπει σε θανάτωση ενός γένους. Και για όσα έγιναν στον Πόντο την δεκαετία του 1910 και 1920, δεν υπάρχει πιο κατάλληλη λέξη.
 Εάν δεν ήταν γενοκτονία, η γιαγιά μας δεν θα ζούσε σήμερα σε μία αστική συνοικία της Θεσσαλονίκης αλλά θα απολάμβανε τη βόλτα της στο λιμάνι της Τραπεζούντας.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα γλέντια και οι χοροί των Ποντίων δε θα γίνονταν στο Βέρμιο αλλά στην επτάκωμη Σάντα ή στο όρος Μελά.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα ποντιόπουλα θα ήξεραν σήμερα βιωματικά το τι σημαίνει δείσα. Γιατί αν πας να κοιτάξεις σε λεξικό το τι σημαίνει δείσα, θα διαβάσεις ότι είναι η ποντιακή λέξη για την ομίχλη. Η δείσα όμως δεν ήταν ομίχλη με την κοινή έννοια, ήταν μία αυστηρά τοπική λέξη για ένα τοπικό φαινόμενο. Ήταν αυτό που είναι σήμερα για τη Θεσσαλονίκη ο Βαρδάρης, τον οποίο αν περιγράψεις ως βορειοδυτικό άνεμο, έχεις χάσει την υπόσταση και την ιδιαιτερότητά του.
  Προσωπικά αναγνωρίζω τον προσδιορισμό "ποντιακή" στην γενοκτονία γιατί η βίαιη διαδικασία εθνοκάθαρσης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έπληξε έναν αυτόνομο πολιτισμό με διάλεκτο, ήθη και συνείδηση διακριτή από τις υπόλοιπες ομάδες του σύγχρονου ελληνισμού (αυτό δε σημαίνει ότι η δίωξη δεν έπληξε τις υπόλοιπες ομάδες με τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα και την ίδια ακριβώς αιτιολογία,δηλαδή την διαφορετικότητά τους από τον τουρκικό εθνικό κανόνα που αναδυόταν)
   Ενστερνίζομαι τη φράση "ποντιακή γενοκτονία" ως έχει, αλλά με μελαγχολεί η εργαλειοποίησή της για σκοπούς συντήρησης του μίσους, και όχι ενδελεχούς εξήγησής του και τελικά υπέρβασής του.
  Και έχω μία θέση ακόμη πιο προκλητική για την ιστορική αυτή διαδικασία, που δεν έχω ακούσει από κανέναν προσφυγοπατέρα αλλά δυστυχώς και κανέναν κριτικό αναθεωρητή της ιστορίας, που επιμένει να υπερτονίζει τις βαρβαρότητες του δικού του εθνικισμού και να υποβαθμίζει τις αντίστοιχες βαρβαρότητες των άλλων.
  Φρονώ πως η ποντιακή γενοκτονία σχεδιάστηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία και ολοκληρώθηκε στην Ελλάδα.
 Γιατί αποτέλεσε τον χαρακτηριστικότερο βιασμό του τοπικού στοιχείου εκ μέρους του έθνους κράτους. Η πολυεθνική αυτοκρατορία που πέθαινε ως θεσμός και ως βιώσιμη μορφή εξουσίας, έδωσε τη θέση της στην ουτοπία ενός μονοεθνικού κράτους. Στο όνομα αυτής της ιδέας, έγιναν φόνοι, εκτοπισμοί, ανταλλαγές, όλα μεθοδευμένα.
  Η Τουρκία δεν ανέχτηκε τους αλλοεθνείς, αλλόθρησκους και αλλόγλωσους πολίτες που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η Ελλάδα τους έκανε δεκτούς ως ίσους.
  Οι ελληνοπόντιοι, παρά την φαντασιακή τους ταυτοσημία με τους Έλληνες πολίτες του "εθνικού κορμού", όταν αναγκάστηκαν με βίαιο τρόπο να εισαχθούν στην νεοελληνική κρατική πραγματικότητα, αντιμετωπίστηκαν ως παρείσακτοι, ως ξένα σώματα. Μνημονεύονται ακόμη τα χτυπήματα με τον χάρακα σε διαλεκτόφωνα παιδιά μέχρι να μάθουν να "τα λένε σωστά". Μνημονεύονται ακόμη τα "τουρκόσποροι" και τα "τουρκομερίτες". Η επίσημη ιστοριογραφία όπως και η επίσημη πολιτική, θα αφήσει τους Πόντιους, όπως και τους Μικρασιάτες, όπως και τους βορειοηπειρώτες και τους Κύπριους, στο προχώλ της ιστορίας. Θα τους ενσωματώσει στην νεοελληνική πραγματικότητα ή θα τους αφήσει στην λήθη, μαζί με τα προβλήματα και τις ιδιαιτερότητές τους.
  Το γράφω όχι απλά για να μη ξεχαστεί, αλλά για να μην το ξεχάσω και γω ο ίδιος, ότι η ποντιακή γενοκτονία ολοκληρώθηκε εδώ, σε χώμα που μας τ'ορκίζονται ελληνικό. Αλλά αντιλαμβάνονται τον ελληνισμό ως κάτι μονοδιάστατο. Τον αντιλαμβάνονται ως νεοελληνική κοινή και ως Αθήνα. Γι'αυτό και δεν μπορούν να γίνουν κοινωνοί σ'αυτόν ούτε οι ίδιοι οι πρόσφυγες, ούτε οι απόγονοί τους. Επειδή αντιλαμβάνονται ότι στα όρια που τους έχουν χτίσει, δεν χωρούν.

Χωρίς βία αλλά με νοθεία. Μία ιστορία που δε θα δεις στην tv

Είχαμε ασχοληθεί ακροθιγώς με το θέμα της εκλογικής νοθείας η οποία έρχεται από... Κύπρο μεριά στις ελλαδικές εκλογές, στη συζήτηση ενός παλαιότερου θέματος «Οι ‘πόντιοι’ της Κύπρου». Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και διαρκή εγκλήματα του δικομματισμού ενάντια στην εκλογική διαδικασία, μία κατάσταση που σπάνια αναλύεται και βλέπει το φως της δημοσιότητας.

Στην Κύπρο ζουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι οι οποίοι έχουν το δικαίωμα να ψηφίσουν στην Ελλάδα. Κάποιοι από αυτούς είναι ελλαδίτες, αλλά οι περισσότεροι ανήκουν στην ιδιότυπη κατηγορία «παλινοστούντες», δηλαδή πρόσφυγες κατά βάση οικονομικοί που προέρχονται από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Θα απορήσετε γιατί συνδυάζω όλα αυτά και πολύ περισσότερο γιατί χρησιμοποιώ στον τίτλο την ομολογουμένως βαρειά κατηγορία «νοθεία».

Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της Ελλάδας τα οποία διατηρούν γραφεία στην Κύπρο, επιδίδονται κάθε που έρχονται εκλογές σε μία ιδιότυπη διαδικασία «παιδομαζώματος» των οικονομικών αυτών μεταναστών, αλλά και των ελλαδιτών που διαμένουν στην Κύπρο.

Δηλαδή προσπαθούν να εξαγοράσουν την εκλογική προτίμησή τους, εξασφαλίζοντάς τους ένα δωρεάν εισιτήριο (ή εισιτήριο σε μία εξευτελιστική τιμή π.χ. 20 ευρώ για να ταξιδέψεις προς Θεσσαλονίκη με επιστροφή, τη στιγμή που η αντίστοιχη τιμή σε ταξιδιωτικό πράκτορα μπορεί να αγγίζει και τα 300 ευρώ).

Θυμάμαι παλαιότερα μία εκπομπή που είχε κάνει ο γνωστός κύριος Τριανταφυλλόπουλος για το θέμα, επιφανειακά και ανάμεσα σε άλλα. Δεν ξέρω γιατί, αλλά δε συνέχισε την έρευνα στο συγκεκριμένο ζήτημα. Περιττό να γράψω πως δεν προχώρησε το θέμα νομικά από κανέναν.

Πως να γίνει κάτι τέτοιο άλλωστε, από τη στιγμή που δεν έχουν αποδοθεί ευθύνες για πολύ μεγαλύτερα σκάνδαλα και παρανομίες, να μην ανοίξω τη λίστα γιατί θα χάσουμε τον λογαριασμό.

Οι «πόντιοι» της Κύπρου έχουν βέβαια και τους δικούς τους «κομματοπατέρες» οι οποίοι φροντίζουν να διατηρούν τις ισορροπίες ανάμεσα στους ελλαδίτες και τους κύπριους πολιτικούς παράγοντες, εξασφαλίζοντας εισιτήρια από αμφότερα τα κόμματα και διαμοιράζοντάς τα ακόμη και σε κούτες (!)

Ο αριθμός των «ψηφοφόρων-καμικάζι» οι οποίοι έρχονται με εισιτήρια 4-5 ημερών σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας δεν έχει υπολογιστεί με σαφήνεια από πουθενά, από τη στιγμή που η όλη ιστορία γίνεται κυριολεκτικά «ζούλα», αλλά μιλάμε σίγουρα για χιλιάδες ανθρώπους, χιλιάδες οικονομικούς μετανάστες που έχουν μηδενική ή ελάχιστη επαφή με τα ελλαδικά πολιτικά δρώμενα και κάποιος καλός κύριος τους εξασφαλίζει ένα αεροπορικό για τέσσερις-πέντε μέρες σε κάποιο μέρος της Ελλάδας. Εσείς τι θα ψηφίζατε;

Βέβαια, ίσως σκεφτείτε ότι η ψήφος είναι μυστική και ότι κανένας δεν μπορεί να ελέγξει εάν αυτός που στέλνει ένα ψηφοφόρο, όντως ψηφίζει αυτό για το οποίο εστάλη.

Αυτό είναι μία αλήθεια, αλλά εκτός του ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ζουν στην Ελλάδα (άρα δεν έχουν και κανένα ιδεολογικό-πολιτικό κριτήριο βάσει του οποίου θα κινηθούν εκλογικά και θα ψηφίσουν πιθανότατα αυτόν που τους εξυπηρετεί με τα εισιτήρια), υπάρχει και η ασφαλιστική δικλίδα της αίτησης. Δηλαδή οποιοσδήποτε επιθυμεί να ταξιδέψει, οφείλει να συμπληρώσει μία χειρόγραφη κόλα χαρτί, με την δάδα ή τον πράσινο ήλιο επάνω, όπου γράφει διάφορα προσωπικά στοιχεία (όνομα, διεύθυνση, που ψηφίζει κλπ). Έτσι ο κάθε ένας θα είναι φακελωμένος στα κατά τόπους γραφεία της Νέας Δημοκρατίας ή του ΠΑΣΟΚ, σε περίπτωση που «αλλάξει μυαλά» και θελήσει ποτέ να κινηθεί εναντίον τους.

Δεν είναι απλό;

Συνέχισε λοιπόν, αγαπητέ συνάρρωστε να πιστεύεις στον κυρίαρχο λαό, στο αδιάτρητο της εκλογικής διαδικασίας, στο αξίωμα ότι όλα τα κόμματα ξεκινούν από μηδενική βάση.

Κάποιοι έχουν ήδη προπληρώσει την κυριαρχία τους.

Yaşar Miraç - Ο ΙΔΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Θα μου συγχωρήσετε την προσήλωση στα ελληνοτουρκικά τις τελευταίες μέρες, αλλά όταν βρίσκεσαι σε ένα τόπο είναι αναπόφευκτο να μην ενεργήσει επάνω σου η ιδιότυπη ατμόσφαιρά του.

Αφορμή για την δημοσίευση αυτή πήρα από διάφορα ποιήματα που είχαν κατά καιρούς πέσει στα χέρια μου, ποιήματα μίσους που γράφτηκαν από διάφορους Τούρκους εθνικιστές συγγραφείς που καλούσαν σε εξόντωση των Ελλήνων. Είτε σε εφημερίδες, είτε σε δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο, είτε από στόμα σε στόμα, όλοι θα έχουμε ακούσει πως υπάρχουν ποιητές στην γειτονική χώρα που είναι φανατικοί ανθέλληνες, και δεν διστάζουν να εκφράσουν τις απόψεις τους αυτές και στα γραπτά τους.

Και όταν πήρα αυτό το κείμενο στα χέρια μου, αναρωτήθηκα, άραγε πόσοι έψαξαν για αυτό με την ίδια θέρμη;

Άραγε γιατί φτάνουν στα αυτιά μας μόνο οι φωνές μίσους και οι φωνές αγάπης βρίσκουν σε -ποιος ξέρει πόσους- τοίχους;

Ο Yaşar Miraç (Γιασάρ Μιράτς) είναι ένας ποιητής που γεννήθηκε στην Τραπεζούντα της Μαύρης Θάλασσας to 1953.

Ένα από τα ποιήματά του είναι το παρακάτω, που αποδίδω στα ελληνικά με την βοήθεια της αγγλικής μετάφρασης, αφού τα τουρκικά μου είναι ακόμη σε ελεϊνό επίπεδο. Περιττό να πω ότι η μετάφραση δεν έχει καμία λογοτεχνική αξίωση, απλά θέλει να μεταδώσει την πρόθεση του ποιητή που είναι,νομίζω, φανερή:

Ο ΙΔΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Είτε Ελλάδα

είτε Τουρκία

είτε τούρκικα

είτε ελληνικά

κοίταξε τον ένα

θα καταλάβεις τον άλλο

ο ίδιος άνθρωπος

ο ίδιος άνθρωπος

δύο λαοί

κι οι δυο υπέροχοι

μοιάζουν μεταξύ τους

σαν δίδυμα αδέρφια

είτε στα ελληνικά

είτε στα τούρκικα

ρώτησε τον ένα

ο άλλος σίγουρα θα απαντήσει

τα ίδια παραδοσιακά τραγούδια

η ίδια μουσική

είτε συρτάκι

είτε χορόν

παίξε για τον ένα

ο άλλος σίγουρα θα χορέψει

Οι "πόντιοι" της Κύπρου

Στην Ελλάδα υπάρχει ένα πρόβλημα: δεν αναγνωρίζουμε κανέναν άνθρωπο που έρχεται από την πρώην Σοβιετική Ένωση ως Πόντιο. Ακόμη και στις περιπτώσεις που έχουμε να κάνουμε με άτομα που μιλούν την ποντιακή διάλεκτο ως μητρική τους γλώσσα, που συμμετέχουν στα πανάρχαια ποντιακά έθιμα και που αυτοπροσδιορίζονται ως πόντιοι, οι κουβέντες που έχουν περάσει στην καθημερινή γλώσσα για να τους κατονομάζουν, είναι "Ρώσσοι" ή στην καλύτερη περίπτωση "Ρωσσοπόντιοι".
Το αντίστροφο συμβαίνει στην Κύπρο. Σε μία από τις πρώτες κουβέντες όταν ανέφερα ότι από την πλευρά του πατέρα μου είμαι Πόντιος, με κοιτάξανε από πάνω ως κάτω και μου είπαν: "και νόμιζα ότι ήσουν Έλληνας".
Κάπου εκεί κατάλαβα ότι έχουμε ένα ζήτημα ορολογίας.
Στην Κύπρο, όπως έμαθα αργότερα, οποιοσδήποτε έρχεται από ανατολικές χώρες ονομάζεται "Πόντιος". Ρώσσοι, Αρμένιοι, Γεωργιανοί και Πόντιοι της ΕΣΣΔ, ένα τσουβάλι.
Εκεί μπόρεσα να δω καλύτερα και το πως ο αυτοπροσδιορισμός μας καθορίζει και τα όρια του "άλλου": οι Πόντιοι της Ελλάδας, παιδιά προσφύγων που αντιμετώπισαν το εχθρικό κλίμα των παλαιοελλαδιτών όταν εγκαταστάθηκαν στον ελλαδικό χώρο, πλήρωσαν τους νέους πρόσφυγες με το ίδιο νόμισμα: "Ρώσσοι". Εν τω μεταξύ και οι ίδιοι με το πέρασμα της γενιάς είχαν αλλάξει: οι ίδιοι, ομιλητές της νεοελληνικής κοινής, ενταγμένοι οικονομικά και πολιτισμικά στην "μητέρα πατρίδα", δεν μπορούσαν να ταυτιστούν με τους φτωχούς και "αλλοιωμένους" από την σοβιετική κουλτούρα "παλινοστούντες".
Στην Κύπρο πάλι, με ελάχιστη εμπειρία του τι σημαίνει Πόντιος, ο βιασμός της ορολογίας υπήρξε σε άλλο επίπεδο: κατηγοριοποιώντας όλους τους εισερχόμενους από ανατολικές χώρες κάτω από την ταμπέλα "Πόντιοι", χάνεται η αντίληψη του μεγάλου ποντιακού πολιτισμού, που κράτησε (όπως άλλωστε και η Κύπρος) για αιώνες τον δικό του χαρακτήρα με ξεχωριστή διάλεκτο, έθιμα και αυτοθέσμιση. Έτσι, οι Πόντιοι δεν είναι πια λέξη που εκφράζει την ύπαρξη μίας ξεχωριστής μαυροθαλασίτικης κοινωνίας, αλλά μία κατηγορία αλλοδαπών.
Τι από τα δύο είναι χειρότερο, δεν μπορώ να ξέρω.

Παππούς Σωτήρης

Ο γεννημένος στην Τραπεζούντα του Πόντου γέροντας, ο οποίος είχε τον απόλυτο έλεγχο της πατριαρχικής του οικογένειας (ή να πούμε φατρίας καλύτερα; τρεις γενιές σε ένα σπίτι) στη Θεσσαλονίκη, είχε ζήσει τόσα κοσμοϊστορικά γεγονότα όπως πολλοί άνθρωποι της εποχής του, που η ζωή μας σήμερα φαντάζει βάλτος. Αστική ζωή σε ένα πολυεθνικό περιβάλλον, δημιουργία μεγάλης περιουσίας από την εμπορία υφασμάτων, καταστροφή λόγω του τουρκικού εθνικισμού, φυγή στην Ρωσσία, δίωξη από τους μπολσεβίκους, εγκατάσταση στην ελληνική επαρχία, μετακόμιση στην Θεσσαλονίκη, χαμόσπιτα, ραφτάδικο, ξανά στα πόδια.

Για το άτομο αυτό άκουσα σαν ανέκδοτα μέσα στα χρόνια, πεπραγμένα της ζωής του, στα οποία ίσως επανέλθω μια άλλη φορά.

Τα εγγόνια του τα υπεραγαπούσε, όμως είχε πάντα για την οικογένεια το αυστηρότερο πρόσωπο. Δίκαιο και αυστηρό.
Τα παιδιά που ήταν μεγαλωμένα με μία τέτοια λακωνική νοοτροπία, φέρονταν αναλόγως.
Μανιακοί καπνιστές, σταματούσαν στις ερημιές των μακεδονικών βουνών όταν ήθελαν να απολαύσουν τη φούμα τους, κατά την διάρκεια των οικογενειακών εκδρομών. Άφηναν το αυτοκίνητο στα δεξιά και απομακρύνονταν αρκετά ωστε να μη γίνουν αντιληπτοί. Τόση ήταν η αίσθηση ντροπής και σεβασμού που έτρεφαν.

Μια μέρα λοιπόν, ενώ ήταν κατάκοιτος και ήξερε πως έφτανε το τέλος, κάλεσε τα δύο εγγόνια και τους είπε κάποιες τελευταίες κουβέντες μαλακωμένος. Επίσης είπε: "...και δεν πρέπει να νομίζετε ότι δεν σας έχω καταλάβει. Ξέρω ότι καπνίζετε. Λοιπόν θέλω μία τελευταία χάρη: να καθίσετε εδώ και να κάνετε ένα τσιγάρο μαζί μου."

Τα δύο αδέρφια αφού αλληλοκοιτάχτηκαν με έκπληξη αποκρίθηκαν με λίγη καθυστέρηση: "Τι λες παππού! Αφού εμείς δεν καπνίζουμε"

"Σας ευχαριστώ..." είπε με ειλικρίνεια και τους έδιωξε. Λίγο μετά ξεψύχησε.

--------------------------------------------------------------------

Ο άνθρωπος αυτός ήταν ο προπάππος μου, Σωτήριος Δημητριάδης.
Και η ιστορία ήταν από το φετινό χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σαν από τα χείλη της νύφης του, που ζει ακόμη. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες για μένα αφηγήσεις αυτές τις γιορτές. Μία ψηφίδα ιστορίας.

ο Φάνης Μαλκίδης για το ζήτημα της γενοκτονίας των Ποντίων

Ο Ποντιακός Ελληνισμός επανέρχεται στο παγκόσμιο προσκήνιο

Μέρος της ομιλίας στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Λέσχη Ποντίων Ν. Καβάλας, για την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Καβάλα 19 Μαΐου 2008

Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου είναι ένα ζήτημα το οποίο παρέμεινε στο περιθώριο για πολλά χρόνια. Είναι ένα πολιτικό ζήτημα και η διεθνής του προέκταση αναφέρεται στην υποχρέωση όλων των θεσμών της διεθνούς κοινότητας, στα κράτη και τους διεθνείς οργανισμούς, να αναγνωρίσουν το αδίκημα της γενοκτονίας που διαπράχθηκε εις βάρος των Ελλήνων του Πόντου και να αποκαταστήσουν με αυτόν τον τρόπο, την τεράστια ηθική βλάβη που υπέστησαν. Επίσης η γενοκτονία αποτελεί σύμφωνα με τις βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου ένα έγκλημα που στόχευε στην καταστροφή της ελληνικής παρουσίας σε όλα τα εδάφη υπό τουρκική διοίκηση. Το διεθνές έγκλημα της γενοκτονίας ορίζει τις υποχρεώσεις όχι μόνο στο κράτος που διέπραξε τη γενοκτονία αλλά σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα, α) να μην αναγνωρίσει ως νόμιμη μία κατάσταση που δημιουργείται από ένα διεθνές έγκλημα β) να μη βοηθήσει τον εκτελεστή ενός διεθνούς εγκλήματος να διατηρήσει την παράνομη κατάσταση και γ) να βοηθήσει άλλα κράτη στην εφαρμογή των υποχρεώσεων που αναφέρθηκαν. Επιβάλλει δηλαδή στη διεθνή κοινότητα μία υποχρέωση να μην αναγνωρίσει μία παράνομη κατάσταση ως αποτέλεσμα μίας γενοκτονίας.

Η προοπτική οικοδόμησης μίας νέας Ευρώπης και ενός νέου ειρηνικού πλανήτη που θα είναι περισσότερο δημοκρατικός και αληθινός, κρίνεται σήμερα στη δημιουργία ενός περισσότερου ελευθέρου, δίκαιου, ισότιμου, αρμονικού κόσμου. Αυτή η Ευρώπη αλλά και ο πλανήτης ολόκληρος που προσδοκούμε να οικοδομήσουμε δεν μπορούν να παρουσιάζονται αδιάφοροι, υποκριτικοί, ως προς τον ίδιο τον εαυτό τους και την ιστορία.

Ένας οικουμενικός αγώνας αναζήτησης και ανάδειξης της αλήθειας θα βρει πολλούς λαούς σύμφωνους. Tα εγκλήματα για να μην επαναληφθούν πρέπει να αποκαλυφθούν οι υπεύθυνοι, και οι λόγοι που τους οδήγησαν σ' αυτές τις πράξεις. Nα αναζητηθεί η αλήθεια, και να παρουσιαστεί στην παγκόσμια κοινή γνώμη, που ξέρει να δικάζει και να καταδικάζει χωρίς ιδιοτέλειες. Σήμερα που άλλοι λαοί υφίστανται από ρατσιστικά κράτη νέες γενοκτονίες πρέπει να γίνει το πρώτο βήμα για την αναγνώριση του εγκλήματος της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.

Από την άλλη το σύγχρονο τουρκικό κράτος οφείλει να αναλάβει την ευθύνη για τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, χωρίς να κάνει προπαγάνδα και να προφασίζεται για την απαλλαγή του από την κατηγορία καμία ασυνέχεια ως κράτος. Αυτό γιατί το κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ του οποίου αποτελεί δημιούργημα, όσο και οι Νεότουρκοι είναι ένοχα για το αδίκημα της γενοκτονίας.

Κάθε λαός και ιδιαίτερα οι Έλληνες οι οποίοι έχουν χάσει χιλιάδες συμπατριώτες τους, έχουν το δικαίωμα στην παραγωγική μνήμη, έχουν το δικαίωμα να απαιτούν με επιμονή την επίσημη αναγνώριση από τις αρχές των εγκλημάτων και αδικιών που διαπράχτηκαν σε βάρος του. Όσο μεγαλύτερη είναι η αδικία, όσο περισσότερο χρονικό διάστημα αποκρύφτηκαν τα γεγονότα, τόσο πιο έντονη είναι η επιθυμία για μια τέτοια αναγνώριση. Αναγνώριση η οποία είναι ένας ουσιαστικός τρόπος πάλης ενάντια στη μάστιγα της γενοκτονίας, αναγνώριση που αποτελεί μία επιβεβαίωση του δικαιώματος ενός λαού να γίνει σεβαστή η ύπαρξή του σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και την ιστορία.

-------------

Ο Φάνης Μαλκίδης διδάσκει στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, και είναι συγγραφέας του βιβλίου «Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Ιστορία, πολιτική και αναγνώριση» (εκδόσεις Γόρδιος Αθήνα), βιβλίο το οποίο προλογίζει ο Τούρκος καθηγητής και συγγραφέας βιβλίων για τη γενοκτονία των Αρμενίων Τανέρ Ακσάμ.

19 Μαϊου Μνήμη Γενοκτονίας

Πατρίδα!
Αγαπημένα κι άγια χώματα!
Αυτού, που της ζωής την χρυσανατολή
Είδαμε κάποια μέρα λιόχαρη
Νοσταλγικά
Η σκέψη μας γυρνά,
Στ'ακρογιάλια σου τα χρυσά,
Πού του Εύξεινου γλαυκό γλυκά φιλεί το κύμα,
Στα ήμερά σου τα βουνά τα ελατοσπαρμένα,
Όπου της άνοιξης φυσά το μυροβόλο αγέρι,
Αυτού π' αφήσαμε τα σπίτια μας,
Την προκοπή μας,
Την καρδιά μας,
Τον μόχτο μας και την χαρά μας,
-Ω εσείς χορταριασμένοι τάφοι των προγόνων-
Αυτού γυρνά η σκέψη μας
Συχνά,
Κι είναι παράπονο ο πόνος μας,
Που κλάμα γίνεται σε κάθε μας τραγούδι
Πατρίδα!
Αγαπημένα κι άγια χώματα!
Ας ήταν κάποια άνοιξη
Λουλουδιασμένη και μοσχόλουστη
Ναρθούμε αυτού πικροί προσκυνητές
Να σκύψουμε απ' την πηγή
Κρύο νερό να πιούμε
Με τις παλάμες των χεριών.
Λίγα λουλούδια, μάραντα, τσοπόγια, μανουσάκια,
Να μυριστούμε αχόρταγα ως της ψυχής το βάθος,
Κι ύστερα,
-Ω ευφροσύνη-
Να στήσουμε λεβέντικο χορό
Στης Σουμελάς το πανηγύρι.
Να μπούν τα νιάτα στο χορό κι' οι λυγερές αντάμα,
Στη μέση οι γέροι καθιστοί.
Να κελαηδήσει η λύρα
Τραγούδι θείο, αγαπητό, ποντιακό τραγούδι,
Ν'αστράψουν στα στητά κορμιά ζουπούνες μεταξένιες,
Και τ'άρματα
Αστραπόβροντα να ηχολογούν στα δάση
Τ'άρματα των παλληκαριών.
Ας ήταν κάποια άνοιξη...
Κι'όμως οι άνοιξες περνούν χρόνια και χρόνια τώρα,
Κι' η νοσταλγία ανήμερη βόσκει τα σωθικά μας.
Πεθαίνουνε οι γέροι μας με πικραμένα χείλη,
Λίγο νερό ικετεύοντας απ' τις γλυκές πηγές σου.
Πεθαίνουνε με τον καημό, διπλός ο θάνατός τους.
Πατρίδα!
Αγαπημένα κι άγια χώματα!
Αχ, ας όψονται οι δυνατοί του κόσμου,
που ρήμαξαν και χάλασαν
Κι' ερήμωσαν κι' αφάνισαν
Τις πατρικές φωλιές μας.
Της Ρωμανίας η αγκαλιά φιλόξενη μας δέχτη
Κι' ο πόνος μας λιγόστεψε για λίγο
Όμως
Ο νους κι' η σκέψη κι' η καρδιά
Πάντα σε σένα τριγυρνά
Νοσταλγικά,
Αγαπημένη γη,
Κι' αξέχαστη
Αργοναυτών και Διγενή πατρίδα.

ΣΙΜΟΣ ΛΙΑΝΙΔΗΣ