Ποια ήταν τα "απολυμαντήρια" της Καλαμαριάς και γιατί πρέπει να γίνουν τόπος μνήμης

Μία πολύ σημαντική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Καλαμαριά, από την Επιτροπή Πρωτοβουλίας για να γίνουν τόπος μνήμης τα απολυμαντήρια της περιοχής. 

Είναι αλήθεια ότι ακόμη και για τους Θεσσαλονικείς η ιστορία των απολυμαντηρίων, όπου στη συνέχεια στήθηκε η πλαζ Αρετσού και το δημοτικό θέατρο, ανήκει στις λιγότερο φωτισμένες πτυχές της προσφυγιάς που ήρθε στον ελλαδικό χώρο από την καθ'ημάς Ανατολή. 

Οι ομιλητές της εκδήλωσης αυτής, που ήταν εκπρόσωποι οργανώσεων, πολιτευτές διαφορετικών ιδεολογικών καταβολών, ιστορικοί και κάτοικοι της περιοχής, ανέλυσαν πτυχές της εμπειρίας των απολυμαντηρίων με βάση τις ιστορικές πηγές, εξήγησαν το σκεπτικό της διεκδίκησής της ιστορικότητας του τόπου και τίμησαν για πρώτη φορά συλλογικά τη μνήμη των προσφύγων που βρήκαν εκεί τον θάνατο.

Κοινή αναφορά έγινε στην διαδικασία με την οποία υποδεχόταν το νεοελληνικό κράτος τους ανθρώπους αυτούς: Πρώτα απ'όλα, το καράβι έδενε στην Καλαμαριά, ενώ τα ρούχα τους έμπαιναν στον κλίβανο. Αυτή ήταν μία διαδικασία που στην καλύτερη περίπτωση συρρίκνωνε και στη χειρότερη έλιωνε τα ρούχα των προσφύγων, έτσι που πολλοί από αυτούς στη συνέχεια έμεναν γυμνοί ή ρακένδυτοι. Εξίσου τραυματική ήταν η διαδικασία του αναγκαστικού κουρέματος, που ειδικότερα για τις γυναίκες ήταν πράξη ατιμωτική, ενώ ακολουθούσε ένα απροσδιόριστο χρονικό διάστημα που οι άνθρωποι αυτοί στοιβάζονταν σε παραπήγματα, ενώ οι μεταδοτικές ασθένειες της εποχής και οι κακουχίες κυριολεκτικά θέριζαν. Οι ταφές ήταν συχνά ομαδικές, ενώ αναφέρθηκαν μέχρι και ταφές ημιθανών. 

Καυκάσιοι, Πόντιοι, Μικρασιάτες, Ανατολικοθρακιώτες, άτομα όλων των ηλικιών και από όλες τις περιοχές της Ανατολίας βρέθηκαν εκεί, με τραγική ειρωνία για αρκετούς από αυτούς το να επιβιώσουν από τον πόλεμο και να χαθούν στα απολυμαντήρια. 

Οι παρόντες ζήτησαν την ανέγερση ενός μνημείου αντάξιου της μνήμης όσων χάθηκαν, και την ανακήρυξη του θαλάσσιου μετώπου της Καλαμαριάς σε χώρο ιστορικής σημασίας. 

Εικοσιδύο κεριά άναψαν στην Καλαμαριά, όσες και οι χιλιάδες των προσφύγων που υπολογίζεται
 ότι ξεψύχησαν εκεί 

Από τον Homo Sapiens στον Homo Deus: Γιατί τα δύο τελευταία έργα του Y.N. Harari είναι κεφαλαιώδους σημασίας για το σήμερα και το αύριο της ανθρωπότητας

Ήταν από παρότρυνση φίλου που οδηγήθηκα στο έργο του Ισραηλινού ιστορικού Γιουβάλ Νώε Χαράρι. Τσακισμένος από χειμωνιάτικα δεκάωρα και δωδεκάωρα στη δουλειά, του είπα πως το μυαλό μου παραήταν στραπατσαρισμένο εκείνη τη χρονική στιγμή για να μπορέσω να ασχοληθώ με ένα longread σε σχέση με την ιστορία του ανθρώπου. Η επιμονή του στην φράση "θα σε κάνει να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο βλέπεις τον κόσμο" και η εξήγηση των βασικών πτυχών του βιβλίου, όντως με έπεισε για αυτό. Για την ακρίβεια, το Sapiens σε πρώτη φάση και το Homo Deus σε δεύτερη, ενεργοποίησαν σκέψεις τις οποίες ήδη έκανα σχετικά με τις αφηγήσεις μας για τον κόσμο και την καμπή στην οποία βρισκόμαστε σε επίπεδο κοινωνικής, πολιτικής και τεχνολογικής ανάπτυξης. Εκείνες τις μέρες, σκεφτόμουν πόσο επηρεάζει την ευρυμάθεια και την αντικειμενικότητά μας η προσκόλληση σε ιστορίες που έχουν ως επίκεντρο ένα έθνος ή μία πολιτική στόχευση. Υπερτονίζουμε τις διαφορές μας που έχουν να κάνουν με την γενετική ή πολιτισμική μας μοναδικότητα, σε έναν κόσμο που μέσω της αλματώδους ανάπτυξης του τεχνολογικού κλάδου, της βιολογίας αλλά και της πολιτικής/οικονομικής κατάστασης, μας οδηγεί να δρούμε και να σκεπτόμαστε όλο και πιο παγκόσμια.

Είναι επόμενο λοιπόν μία ιστορική αφήγηση που δεν θα ασχολείται με την ιστορία ενός ξεχωριστού έθνους ή μίας πολιτικής ομάδας, αλλά του ανθρώπινου είδους, με ύφος όχι επιτηδευμένα ακαδημαϊκό αλλά σοβαρά επιστημονικό και ζωντανό, να ιντριγκάρει και να κινητοποιήσει τον σημερινό αναγνώστη. 

Αυτό ακριβώς γίνεται στο Sapiens. Δεν πιάνουμε το νήμα από τις απαρχές ενός "εκλεκτού έθνους", αλλά από τότε που οι βιολογικοί μας πρόγονοι, από ασήμαντα πιθηκοειδή στη μέση της τροφικής αλυσίδας, άρχισαν να κυριαρχούν και να επεκτείνονται στον πλανήτη. 

Βλέπουμε όλα τα επεισόδια εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών, όλο το μεγαλείο και τον όλεθρο που αυτή προξένησε, προβληματιζόμαστε για τα στοιχεία που διαμορφώνουν τη διαφορετικότητα του ανθρώπου σε σχέση με τα υπόλοιπα θηλαστικά του πλανήτη, για το φαινόμενο της θρησκείας και γενικότερα το φαντασιακό, το ακατανίκητο όπλο του sapiens. 

Στο Homo Deus έχουμε να κάνουμε την προβολή όλων των συμπερασμάτων στο οποίο καταλήγει το πρώτο βιβλίο στο σήμερα: εφόσον ο άνθρωπος έχει φτάσει με τη λογική, τη φαντασία και την τεχνολογία να βελτιώσει σε σημαντικό βαθμό τη ζωή του, ακόμη και όταν αυτό συμβαίνει εις βάρος ζώων ή άλλων ανθρώπων, το επόμενο βήμα είναι ο Homo Deus, δηλαδή ο άνθρωπος-θεός, ο οποίος θα παρακάμψει την φυσική επιλογή. Ο Harari συζητά σε βάθος τα διαφορετικά πιθανά σενάρια με τα οποία μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, τους φόβους και τα συναισθήματα που δημιουργεί στον άνθρωπο του σήμερα μία τέτοιου είδους μελλοντολογία, αλλά και τις απαντήσεις που καλείται να δώσει  συλλογικά η ανθρωπότητα φτάνοντας πιο κοντά σε αυτή την κατάσταση. 

Τελικά, ο φίλος μου είχε δίκιο. Το Sapiens και το Homo Deus όντως άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τον κόσμο και δικαίως ο Harari θεωρείται ένα από τα πιο κοφτερά μυαλά των αρχών του 21ου αιώνα. 

Διάβασα Sapiens στα ελληνικά, από μία πολύ προσεγμένη δουλειά των εκδόσεων Αλεξάνδρεια, αφού η μετάφραση και η ποιότητα χαρτιού και σχεδιασμού είναι πολύ υψηλή, ενώ  το Homo Deus στα αγγλικά από την Penguin. Για όποιον θέλει να εξασκήσει τη δεύτερη γλώσσα θα το συνιστούσα, αλλά πρέπει να έχει στο μυαλό του ότι το επίπεδο έκφρασης σε ορισμένα σημεία είναι αρκετά υψηλό. 

Σε κάθε περίπτωση, αμφότερα τα βιβλία ανοίγουν δρόμους της σκέψης και θέτουν πολύ χρήσιμους προβληματισμούς για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ανθρώπινης ύπαρξης. 

Εμείς και το Ισλάμ: ένα αριστούργημα του Βλάση Αγτζίδη

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το τελευταίο -και καλύτερο κατ'εμέ- βιβλίο του Βλάση Αγτζίδη με τίτλο "Εμείς και το Ισλάμ". Μπορεί στον τίτλο να κερδίζει την προσοχή η λέξη "Ισλάμ", όμως στο κείμενο φωτίζεται επαρκώς και το "Εμείς", με την έννοια ότι ακολουθείται η ροή της αποκρυστάλλωσης των θρησκευτικών και εθνικών ταυτοτήτων, που ορίζεται σε αντιδιαστολή με ένα "άλλο" πολιτισμό.

Όπως εύστοχα δηλώνεται στο βιβλίο, ο χώρος και ο πολιτισμός του Ισλάμ δεν έχει για τον ελληνισμό την απόσταση που έχει για τον υπόλοιπο "δυτικό" κόσμο, αλλά πρόκειται για μία αλληλοδιαδοχή συγκλίσεων και συγκρούσεων σε κοινό χώρο. Έτσι, η προσέγγιση από τη σύγχρονη ελληνική έρευνα είναι σε μεγάλο βαθμό απαλλαγμένη από τον οριενταλιστικό χαρακτήρα, την μετα-αποικιοκρατική ματιά και την αίσθηση κάποιας δυτικού τύπου "ανωτερότητας". Η ελληνική παράδοση, είτε στη ρωμαίικη είτε στο νεοελληνική της εκδοχή, έχει άμεσα συνδιαλλαγεί ή συγκρουστεί με το Ισλάμ, τόσο στην περίπτωση του χαλιφάτου των Αββασιδών, του εμιράτου της Κρήτης και τελικά του τουρκικού Ισλάμ.

Από την άλλη πλευρά, το κείμενο δεν επικεντρώνεται μόνο στην εξιστόρηση των επαφών αυτών, αλλά επιδιώκει να ορίσει και την αλληλεπίδραση σε παρόντα χρόνο και τόπο. Ορισμένες σκέψεις και θεματικά κέντρα που μου έκαναν εντύπωση διαβάζοντάς το:

-Η ταύτιση του όρου "Τούρκος" με τον όρο "Ισλάμ" στην ελληνική λαϊκή αντίληψη

-Η σχέση της οθωμανικής τζιχάντ με τον α' παγκόσμιο (Γερμανία, Αυστρία) και οι γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών

-Η ισχυροποίηση του ισλαμιστικού ρεύματος από την ανάμνηση της αποικιοκρατίας και την αυξανόμενη ισχύ της Δύσης

-Το ιστορικό της χρησιμοποίησης ακραίων ισλαμιστών όπως ο Οσάμα Μπιν Λάντεν ως "αντι-σοβιετικών στρατιωτών" εκ μέρους της CIA

-Η διαμόρφωση και ο επανακαθορισμός της έννοιας "ελληνικό έθνος" στο πέρασμα των αιώνων

-Η αρχή του Ισλάμ ως μία φυλετική θρησκεία της ερήμου και η εξέλιξή της ισλαμικής Ούμας σε μία "υπερφυλή" και φορέα ενοποίησης των αραβικών πληθυσμών

-Οι σχέσεις αρσενικού-θηλυκού και Αλλάχ-πιστού

-Οι ιδιαιτερότητες της Σαρία ως θρησκευτικού νόμου επί γης

-Η ιστορία των χαλιφάτων που επεδίωξαν να εφαρμόσουν και να επεκτείνουν τη δύναμη του Ισλάμ συνδυάζοντας θρησκευτική και κοσμική εξουσία

-Ο ελληνικής καταγωγής Jawhar που από σκλάβος κατέληξε στρατηγός των Φατιμιδών και ίδρυσε την πόλη Κάιρο

-Ο Τζελαλεντίν Ρουμί, που προώθησε τον θρησκευτικό συγκρητισμό, την οινοποσία και την ισότητα στον έρωτα

-Η αραβοποίηση, καταστροφή και επανεποικισμός της Κρήτης από Έλληνες του μικρασιατικού, καυκάσιου και ελλαδικού χώρου.

-Ο Ιωάννης Δαμασκηνός που έζησε στην αυλή των Ουμαγιαδών ασκώντας το αξίωμα του αρχιγραμματέα

-Ηράκλειος και Ν. Φωκάς: η θρησκευτική διάσταση στους βυζαντινο-αραβικούς πολέμους

-Γεώργιος ο Τραπεζούντιος και η επιστολή του στον Μωάμεθ τον Πορθητή

-Η δύσκολη ισορροπία ανάμεσα σε Ισλάμ και Δύση εκ μέρους του Βυζαντίου στα τελευταία χρόνια της αυτοκρατορίας

-Σκέψεις για την πιθανότητα ύπαρξης ενός μετριοπαθούς Ισλάμ σήμερα

Μία ιστορική, θρησκειολογική και κοινωνική μελέτη "από το πάνω ράφι" που συστήνω ανεπιφύλακτα στους λάτρεις της ιστοριογραφίας. 

Ολοκαύτωμα 2018

Όταν είδα για πρώτη φορά στη ζωή μου τα ντοκουμέντα από τα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκέντρωσης, δεν είπα "κοίτα τι κάνανε οι ναζί" αλλά "κοίτα τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος".

Ασφαλώς μας βολεύει σήμερα η σκέψη ότι οι Γερμανοί του Β' παγκοσμίου ήταν σαν ένα κακό πνεύμα που το κλείσαμε για πάντα στο μπουκάλι, αλλά οι νοοτροπίες και οι συμπεριφορές που γέννησαν το ολοκαύτωμα εξακολουθούν να επιζούν. Kαι νομίζω πως είναι χρήσιμο να θυμόμαστε πως οι εβραίοι δεν ήταν τα μοναδικά θύματα αυτής της γενοκτονίας, αλλά ακολούθησαν όλους αυτούς που δε χώρεσαν στα καλούπια που δημιούργησαν ορισμένα "άρια" μυαλά: οι τσιγγάνοι, οι ομοφυλόφιλοι, τα άτομα με αναπηρία, τα μέλη θρησκευτικών αιρέσεων, οι αρνητές στράτευσης (...) Όλοι αυτοί που ένα καθεστώς προτιμάει να αλέσει από το να ανεχτεί, φυσικά δεν έχουν σταθερά χαρακτηριστικά, κάτι που σημαίνει ότι ο οποιοσδήποτε από εμάς θα μπορούσε να βρίσκεται στη θέση τους. Ας μην ξεχνάμε το τρομερό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που συνέβη από την πλευρά των νικητών και ουδέποτε δικάστηκε, τη ρίψη των ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, όταν εξαϋλώθηκε με μία κίνηση 250.000 κόσμου, στην πλειοψηφία τους άμαχος πληθυσμός. Ο β' παγκόσμιος πόλεμος, με τον ορυμαγδό φρικαλεοτήτων που τον συνόδευσαν, εάν απογυμνωθεί από το ιδεολογικό και γεωστρατηγικό του πλαίσιο, δεν είναι παρά η συνειδητοποίηση του ανθρώπου ότι ως είδος έχει φτάσει στο σημείο να εξαπολύσει τέτοιες καταστροφικές δυνάμεις, που μπορεί να καταστρέψει όχι μόνο τους εχθρούς του, αλλά και όλο το γύρω του περιβάλλον, τελικά αυτοκαταστρεφόμενος ανίκανος να ελέγξει το μίσος του και την ανάγκη του για κυριαρχία και επέκταση. Αυτόν τον κίνδυνο, που έκτοτε ελλοχεύει στον πλανήτη, εντόπισαν και επεσήμαναν πολλές σημαντικές προσωπικότητες του περασμένου αιώνα, με πιο γνωστό το μανιφέστο Ράσσελ-Αινστάιν κατά την κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου.

Romeyka: μία διάλεκτος σε σίγαση αναδεικνύεται μέσα από την τέχνη, την επιστήμη και τα κοινωνικά δίκτυα

Για πολλά χρόνια το ζήτημα των εναπομεινάντων ελληνόφωνων* του Πόντου περνούσε από μία σκοπιά μονόπαντα εθνική: το τουρκικό κράτος προσπάθησε να αποσιωπήσει την παρουσία τους, ενισχύοντας στην περιοχή του Ευξείνου τα πιο επιθετικά εθνικιστικά αντανακλαστικά (διώξεις ελληνόφωνω
ν καθηγητών, ακτιβιστών και μουσικών) ενώ από την άλλη υπήρξε έντονη η διάθεση διάφορων Ελλήνων δημοσιογράφων, αναλυτών, καθηγητών αλλά και πολιτευτών, να ενισχύσουν την "κρυπτοχριστιανική" διάσταση του ζητήματος.

Έτσι, ένας Τούρκος υπήκοος που μιλούσε στο σπίτι και στο χωριό του ένα ελληνοποντιακό ιδίωμα ήταν για τους μεν Τούρκους συντηρητικούς ένας οιονεί προδότης που υποσκάπτει την εθνική ακεραιότητα, για τους δε Έλληνες συντηρητικούς ένας καταπιεσμένος χριστιανός που οι περιστάσεις δεν του επιτρέπουν την άσκηση των θρησκευτικών του καθηκόντων, κάτι που αναγκάζεται να κάνει κρυφά από την υπόλοιπη κοινωνία. 

Για μία ακόμη φορά, αποδείχτηκε ότι το να αντιμετωπίσουμε τα πολιτισμικά φαινόμενα αποκλειστικά με εθνικά ή θρησκευτικά κριτήρια είναι ολέθριο και μας απομακρύνει από την πραγματικότητα.  
Oι κάτοικοι των ακτών της Μαύρης Θάλασσας, εξ' ορισμού απομακρυσμένοι από το όποιο εθνικό τους κέντρο, ανέπτυξαν επί αιώνες έναν κοινό πολιτισμό που βασιζόταν περισσότερο σε έννοιες όπως το έδαφος, η κοινότητα, η γειτονία, οι κοινές δραστηριότητες, οι ανθρώπινες σχέσεις,τα  έθιμα, πράγματα που δεν χώρεσαν ούτε στα θρησκευτικά δόγματα που κυριάρχησαν μέχρι τη νεωτερική εποχή, ούτε φυσικά στα εθνικά φαντασιακά που διαμόρφωσαν τα έθνη-κράτη όπως τα γνωρίσαμε τον 20ο αιώνα.

Η Τραπεζούντα με τα περίχωρά της σήμερα. Φωτογραφία
από τη διαδικτυακή ομάδα "Thalassa Karadeniz"

Προσωπικά άκουγα με κάποιο δισταγμό τις αφηγήσεις για τους ελληνόφωνους του Πόντου, αποδίδοντάς τες σε φλογερή επιθυμία των ελληνοποντίων να διατηρήσουν μία πολιτισμική συνέχεια στη γη των πατρογονικών τους εστιών, ιστορίες δηλαδή πολύ καλές για να τις πιστέψει κανείς. Φαίνεται πως στην εποχή της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης και της παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας, η πραγματική διάσταση του φαινομένου δεν είναι εύκολο να κρυφτεί: υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα ανθρώπων που προβάλλουν αυτή την γλωσσική ποικιλία, και οι φυσικοί ομιλητές ανέρχονται σε χιλιάδες.
Τα λένε romeyka ασφαλώς λόγω της σύνδεσής τους με την ρωμιοσύνη, αλλά γράφονται με λατινικούς χαρακτήρες, αφού οι ομιλητές της προφανώς και δε γνωρίζουν τους ελληνικούς χαρακτήρες, συνεννοούμενοι για αρκετές από τις υπόλοιπες περιστάσεις του βίου τους στα τούρκικα, και έχουν υιοθετήσει από το εκπαιδευτικό τους σύστημα μία γραφή περισσότερο φωνητική παρά ιστορική.
Η... χάρη των ρωμέικων έφτασε μέχρι το πανεπιστήμιο του Cambridge, όπου η Δρ. Σιταρίδου έκανε μία αξιόλογη έρευνα σχετικά με τη διάλεκτο της συγκεκριμένης περιοχής, και συνέδεσε την ντοπιολαλιά αυτή με ορισμένες λειτουργίες της αρχαίας ελληνικής.

Ορισμένα χαρακτηριστικά δείγματα από τα romeyka σε ιστοσελίδες και κοινωνικά δίκτυα:

1. Ποίηση Αyşe Tursun:  "Αγαπώ σας romeyka"

2. Merve Tarınkulu: Η Μερβέ Τανρίκουλου τραγουδά στα ρωμαίικα της οφίτικης διαλέκτου
3. Apolas Lermi: CD Romeyka
4. Ομάδα "Thalassa Karadeniz" με μεταφορτώσεις από την καθημερινή ζωή στα χωριά του Πόντου 

Από όλη την ιστορία με τα romeyka, ένα πράγμα με εντυπωσίασε και εξακολουθεί να με εντυπωσιάζει: από τι υλικό να είναι φτιαγμένοι οι άνθρωποι εκείνου του τόπου, και διέσωσαν όλη αυτή τη ζωντανή μνήμη μετά από έναν αιώνα συστηματικών εκκαθαρίσεων. Είναι κάτι σχεδόν μεταφυσικό. 

_____________

*Ο όρος σαφώς είναι προβληματικός, αφού τα romeyka είναι παραλλαγμένα σε μορφή και περιεχόμενο σε σχέση με την ελληνική ποντιακή διάλεκτο, αλλά ο όρος ελληνόφωνοι εδώ χρησιμοποιείται για να δηλώσει τους ανθρώπους που μιλούν μίας ελληνικής προέλευσης διάλεκτο που διαφέρει και από την αντίστοιχη τοπική τουρκική, αλλά και από την επίσημη γλώσσα του γειτονικού κράτους. To ίδιο βέβαια ισχύει και για τον όρο romeyka, αφού η μεταφορά του σε ελληνικά συμφραζόμενα εννοεί ως "ρωμαίικα" τη γλώσσα των Ρωμιών, παρόλο που το ιδίωμα  λ.χ. των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης δεν έχει καμία σχέση με την ποντιακή διάλεκτο. Η Σιταρίδου προτείνει να χρησιμοποιείται ο όρος romeyka σε αντιδιαστολή με τον όρο romeika που αναφέρεται στις άλλες μορφές ελληνικής στην Ανατολή. 

Πολυτεχνειοτερατολογία. (Η "σιωπηλή γενιά" ενάντια στο Πολυτεχνείο)

Τι εννοούμε με τον όρο "γενιά";

Μία ομάδα ανθρώπων που βρίσκονται κοντά ηλικιακά, σε πρώτο βαθμό.

Μία ομάδα ανθρώπων με κοινά βιώματα, αφετηρίες, δράσεις, σε δεύτερο. 

Μία ομάδα που αναπτύσσει τα δικά της χαρακτηριστικά, διακριτά από την προηγούμενη και από την επόμενη, σε τρίτο. 

Ο χωρισμός των ανθρώπινων ζωών σε γενιές είναι κοινό γνώρισμα των ανθρωπιστικών επιστημών (π.χ. "η Γενιά του τριάντα" στη λογοτεχνία), και πάντα έχει ένα βαθμό αυθαιρεσίας, από τη στιγμή που τοποθετεί τις διαφορές μεταξύ ατόμων σε δεύτερη μοίρα, και αναλύει μακροσκοπικά δίνοντας προτεραιότητα στις ιστορικές ομοιότητες.

Σήμερα στο στόχαστρο βρίσκεται η "Γενιά του Πολυτεχνείου". Μία γενιά που κατά τις προηγούμενες δεκαετίες εξυψώθηκε, υμνήθηκε, έγινε ως ένα βαθμό καθεστώς.

Το Πολυτεχνείο ήταν μία σύγχρονη λαϊκή εξέγερση με ό,τι αυτό συνεπάγεται: μαζικότητα, μαχητικότητα, συνθήματα, αιτήματα, αντίκτυπο. 

Οι άνθρωποι που συσπειρώθηκαν γύρω από αυτήν την κοινωνική εξέγερση πήραν μία για πάντα τη στάμπα της "γενιάς του Πολυτεχνείου". 

Και όμως, αυτή η φαινομενικά συμπαγής ομάδα (με ένα από τα κεντρικά συνθήματα το "Όλοι ενωμένοι") είχε από τη γέννησή της τόσο διαφορετικούς προσανατολισμούς! Κανείς δε μπορεί να πει ότι όλοι όσοι βρίσκονταν στο Πολυτεχνείο είχαν την ίδια ιδεολογία, ή τους ίδιους σχεδιασμούς σε περίπτωση που θα έπεφτε η Χούντα. 

Τους ένωσε η κοινή απόγνωση για την κατάσταση που βίωναν εκείνη τη στιγμή. Και γι'αυτό τους ακολούθησε ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού, ανεξάρτητα εάν ανήκε στον φοιτητικό χώρο ή όχι. 

Όταν λέμε "Γενιά του Πολυτεχνείου" δεν μιλάμε μόνο για τους ανθρώπους που έκαναν πολιτική καριέρα με αφετηρία την εξέγερση. Αυτοί υπάρχουν σε κάθε αντίστοιχη στιγμή της ιστορίας. Μιλάμε για όλους εκείνους που φώναξαν "παρούσα" και "παρών" σε μία κρίσιμη πολιτική απόφαση. 

Για να ορίσουμε τη "Γενιά του Πολυτεχνείου", πρέπει να ορίσουμε που τελειώνει αυτό το σύνολο.

19 Julio 1936

"War is evil, but it is often the lesser evil" 

Στις 19 Ιουλίου 1936 δόθηκε το σάλπισμα ενός ιστορικού πολέμου, του ισπανικού εμφυλίου.

Ένας Βρετανός γεννημένος στην Ινδία, ο Έρικ Άρθουρ Μπλερ, σηκώνει τα όπλα για να πολεμήσει ενάντια στις φάλαγγες του ισπανικού και ευρωπαϊκού φασισμού.

Κι όμως, λίγα χρόνια πριν, ο ίδιος άνθρωπος κρατούσε τα όπλα για λογαριασμό του κράτους, καθώς ήταν αστυνομικός στην Μπούρμα.

Aν τον έβρισκε κάποια σφαίρα σε εκείνη την αιματηρή αναμέτρηση στην Ισπανία, δε θα είχαν γραφτεί ποτέ κείμενα όπως "η Φάρμα των Ζώων" και το "1984". 

Στα βάθη των αιώνων θα είναι γνωστός ως Τζωρτζ Όργουελ.

Που πας αδελφέ; Kardes Nereye?

«Πού πάς αδελφέ: Μια Ιστορία Αποχωρισμού»

Κardeş Nereye : Bir Ayrilik Oykusu

Mία ιδέα του καταγόμενου από την Ορντού, Τούρκου ερευνητή, İbrahim Dizman, την οποία ανέλαβε να υλοποιήσει ο εκδότης Ömer Asan. (http://www.omerasan.com/)

Σκοπός τους είναι, 90 χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, να παρακολουθήσουμε τις συνέπειες των «τραυμάτων», που άφησε ο μεγάλος ξεριζωμός μέσα από ένα ντοκιμαντέρ που θα κινείται πάνω στο τρίπτυχο«αποχωρισμός-φιλία-νοσταλγία».

Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στις 15 Σεπτεμβρίου, με συνεντεύξεις προσφύγων από την Ελλάδα που εγκαταστάθηκαν στην Ορντού (Κοτύωρα του Πόντου) και θα συνεχιστούν στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης και της Κατερίνης, με συνεντεύξεις Ορντουλήδων Ποντίων.

Η ιδέα αυτή θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 8 Δεκεμβρίου 2010 , 9:30 μ.μ. , στο νέο Χώρο Πολιτισμού «@Ρουφ»Κωνσταντινουπόλεως 10 & Ανδρονίκου 18, Αθήνα, τηλ. : 2103837191

Ομιλητές : Ömer Asan , Στέλιος Ελληνιάδης, Βλάσης Αγτζίδης.

Συντονίζει ο Στέλιος Θεοδωρίδης.
Θα ακολουθήσει ποντιακό παρακάθ(ι) με λύρα, τραγούδι,
ποτό και ότι άλλο ήθελε προκύψει …

Πήραμε το νόμπελ;

Η είδηση ότι ένας Κύπριος, ο καθηγητής του L.S.E. Χριστόφορος Πισσαρίδης, βρίσκεται ανάμεσα στους τρεις βραβευθέντες με βραβείο Νόμπελ δε θα μπορούσε να μην απασχολήσει τα Μ.Μ.Ε. σε Ελλάδα και Κύπρο. 

Τα σχόλια είναι γνωστά και θριαμβευτικά. Για τον άνθρωπο που δόξασε με το έργο του την πατρίδα του και μας "φούσκωσε" όλους από "εθνική υπερηφάνεια".

Βέβαια ελάχιστοι γνωρίζουν τον λόγο για τον οποίο κέρδισε αυτό το βραβείο, κι ακόμη λιγότεροι γνωρίζουν τη ζωή και το έργο του Alfred Nobel, ο οποίος θεμελίωσε το συγκεκριμένο βραβείο.
Ο επιστήμονας και εφευρέτης Nobel, έχει ως γνωστότερη ανακάλυψή του την δυναμίτιδα, ενώ ασχολήθηκε σε μεγάλο βαθμό με τις εκρηκτικές ύλες (αν και δεν ήταν η μοναδική του ενασχόληση).
Εξέφρασε στη διαθήκη του την επιθυμία ίδρυσης συγκεκριμένων βραβείων σε πέντε τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας: την ιατρική, την φυσική, την λογοτεχνία, και την ειρήνευση.
Τα τέσσερα πρώτα βραβεία ήταν λογικά εάν διαβάσει κανείς τον βίο και το έργο του A.Nobel. Το βραβείο ειρήνης όμως;

"Τα κίνητρα πίσω από το Νομπέλ Ειρήνης είναι (...) πιο δυσδιάκριτα. Πολλοί υπέθεσαν ότι ο Αλφρέδος θέλησε κατ'αυτόν τον τρόπο να εξιλεωθεί για την ανάπτυξη εκρηκτικών υλών" *
Όπως εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς, ο Πισσαρίδης δεν πήρε Νόμπελ για καμία από τις παραπάνω κατηγορίες, αλλά βραβεύτηκε στις οικονομικές επιστήμες.
Πως κατέστη αυτό δυνατό; 
Η αλήθεια είναι ότι το Νόμπελ οικονομικών επιστημών εισήχθη 70 ολόκληρα χρόνια μετά από τον θάνατο του Α. Νόμπελ και πουθενά στην διαθήκη του δεν υπάρχει πρόνοια για τέτοιο βραβείο.
Η απόφαση αυτή είναι καθαρά πολιτική και προέκυψε από την ανάγκη επιβράβευσης ενός συγκεκριμένου οικονομικού μοντέλου, του κεφαλαιοκρατικού, που βρισκόταν σε ολομέτωπη σύγκρουση με το σοβιετικό.
Δεν είναι τυχαίο μάλιστα, ότι η Σοβιετική Ένωση είχε θεσπίσει διαφορετικά βραβεία, τα βραβεία Λένιν (ή Στάλιν όσο κυριαρχούσε ο σταλινισμός), τα οποία είχαν παραπλήσια στόχευση και χαρακτήρα.
Τα βραβεία Νόμπελ επομένως, δεν έχουν την παγκοσμιότητα και την ουδετερότητα που προπαγανδίζεται συχνότατα, αλλά είναι βραβεία με συγκεκριμένο ιδεολογικό προσανατολισμό.
Μία ματιά στη λίστα με τους βραβευθέντες θα πείσει*: οι Αμερικανοί βραβευθέντες από την ίδρυση του βραβείου φτάνουν τους... 46, ενώ όλες οι υπόλοιπες χώρες της υφηλίου έχουν λιγότερα από τα μισά!
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η σταθερή υπερδύναμη στον αιώνα που μας πέρασε ήταν οι Η.Π.Α. και είναι λογικό να είχαν ανθρώπους που διέπρεψαν στο χώρο της επιστήμης, αλλά κανείς δε μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι η μοναδική χώρα που βγάζει οικονομολόγους!
Η πολιτική/ιδεολογική κατεύθυνση του Νόμπελ ήταν ιδιαίτερα εμφανής στον καιρό της σύγκρουσης των οικονομικών συστημάτων, δηλαδή τον Ψυχρό Πόλεμο, και είναι αξιοσημείωτο ότι μόνο ένας Σοβιετικός έχει πάρει το βραβείο σε όλη του την ιστορία,ο Λεωνίδας Καντόροβιτς, και αυτό μάλιστα το μοιράστηκε με έναν... Αμερικανό, τον Κόοπμανς!

Οι Σοβιετικοί, πάλι, είχαν δώσει το βραβείο Λένιν σε ανθρώπους πολλών διαφορετικών εθνικοτήτων***, αλλά με σαφή ιδεολογικά κριτήρια. Συχνότατα οι βραβευθέντες ήταν μέλη κομμουνιστικών κομμάτων άλλων χωρών.

Την ξεκάθαρη ιδεολογική κατεύθυνση των βραβείων Nobel επιβεβαίωσε κατά κάποιο τρόπο και ο ίδιος ο κύριος Πισσαρίδης, αφού την επομένη της βραβευσής του φιλοξενήθηκαν σε διάφορα μέσα δηλώσεις του, με τις οποίες υπεραμυνόταν των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Ειδικότερα για την ελλαδική περίπτωση, εισηγήθηκε πώληση των ζημιογόνων δημοσίων οργανισμών σε ιδιώτες και το παράλληλο άνοιγμα της ιδιωτικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Όσο για την έρευνα που του χάρισε το Nobel, αυτή βασιζόταν στο ερώτημα: "πως είναι δυνατόν να υπάρχουν κενές θέσεις εργασίας ενώ την ίδια στιγμή αυξάνεται η ανεργία", καταλήγοντας στο ότι ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό το ύψος του επιδόματος ανεργίας. Εάν μηδενίζαμε τις κοινωνικές παροχές δε θα στρέφαμε πολλούς απεγνωσμένους στην εργασία;
Οι αριθμοί θα ευημερούσαν, αλλά οι πολίτες;

Γνωρίζω ότι υπεραπλουστεύω μία πολύ σύνθετη εργασία στα οικονομικά. Γνωρίζω ότι ο δρ. Πισσαρίδης πρέπει να είναι ένας πολύ καλός επιστήμονας, με γνώσεις στο αντικείμενό του. Όπως υπάρχουν χιλιάδες άλλοι άνθρωποι με γνώσεις και έρευνα, που δεν θα βραβευτούν ποτέ γιατί οδήγησαν με το έργο τους σε έναν άλλο δρόμο.
Ας μην ξεχνάμε τον Σαρτρ ο οποίος το 1964 αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας που του επενεμήθη, δηλώνοντας πως δεν ήθελε να γίνει "καθεστώς". Ουσιαστικά αρνήθηκε να βραβευθεί ως ένας "επικριτής των ολοκληρωτικών κρατών της Ανατολικής Ευρώπης". Θα το έκαναν πολλοί εάν τους έδιναν ένα Νόμπελ στα χέρια;
Τροφή για σκέψη και όχι δόγμα.

----------------------------
*Ο Αλφρέδος Νομπέλ και το βραβείο που κόντεψε να μην αθλοθετηθεί, Του Lawrence Altman αναδημοσίευση από The New York Times στην Καθημερινή 
**List of Nobel laureates in Economics, wikipedia, προσβ. 16/10
***Βραβείο Ειρήνης Λένιν, βικιπαιδεία, προσβ.16/10

Μνήμη 1974

Ανησυχούμε που αρχίσαμε να μην ανησυχούμε,
ανησυχούμε που αρχίσαμε να μη μένουμε πια άγρυπνοι τις νύχτες
Κ.Μόντης

Την έχουν χαρακτηρίσει πολλές φορές "κυπριακή τραγωδία" αλλά στις τραγωδίες έρχεται μία κάθαρση. Αυτό που έγινε στην Κύπρο το 1974 δεν μπορεί να χαρακτηριστεί παρά σαν ένας διαρκής εφιάλτης που στοιχειώνει όσους έχουν ακόμη αξιοπρέπεια και στοιχειώδη ευαισθησία.

Η λέξη εφιάλτης πιστεύω ότι είναι η πιο σωστή για την περίπτωση,που στα ελληνικά κρατάει απ'το όνομα ενός προδότη σε πολεμικό μέτωπο. 

Όπως ο Εφιάλτης έδειξε το πέρασμα και την ευάλωτη πλευρά των συμπατριωτών του, έτσι φρόντισαν διάφοροι που ορκίζονταν στην πατρίδα και στην "τιμή των όπλων", το έτος 1974, να ανοίξουν την πόρτα στον εισβολέα, να αποσύρουν την μεραρχία του ελληνικού στρατού στη νήσο, να εμπνευστούν ένα αιματηρό πραξικόπημα, να συστήσουν την προκλητική "αυτοσυγκράτηση" τη στιγμή που ο τουρκικός στρατός αποβιβαζόταν, να μην καλέσουν τις ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις της Ελλάδας στο πεδίο της μάχης που οι ίδιοι πυροδότησαν.

Γεννήθηκα σε ένα δρόμο μίας συνοικίας στη Θεσσαλονίκη, οδός Κύπρου.

Άλλα πράγματα για το νησί αυτό δεν ήξερα, ούτε τα ταραγμένα γεγονότα που οδήγησαν στην εισβολή, ούτε την μετά κατάσταση.

Ήρθα σε επαφή με αυτό το έγκλημα όταν ήμουν στο δημοτικό, διαβάζοντας ένα βιβλίο που αναφερόταν στα γεγονότα της εισβολής. Νομίζω λεγόταν "Επιστροφή στην Κερύνεια", χωρίς να θυμάμαι παραπάνω στοιχεία ούτε την υπόθεσή του. Το μόνο που θυμάμαι ήταν ότι κατά την διάρκεια της ανάγνωσής του οι εικόνες ζωντάνευαν μπροστά μου (αλήθεια, πόσο διαφορετική ήταν η διαδικασία της ανάγνωσης τότε!) , έβραζα από εκνευρισμό και δάκρυζα για τα όσα περιγράφονταν. 

Στα 17 και κάτι βρέθηκα μέσα σε ένα αεροπλάνο και πέταξα για κείνο τον τόπο. 

Εκεί είδα πολλά πράγματα που δεν είχα διαβάσει ούτε στα λογοτεχνικά αφηγήματα ούτε στο βιβλίο Ιστορίας του λυκείου. Γνώρισα τους Κυπραίους με τα καλά τους και τα στραβά τους. Είδα από κοντά τους τουρκοκύπριους και τους Τούρκους. Προσπάθησα να δω τα πράγματα όσο δυνατόν πιο μακρυά από την προπαγάνδα του κράτους που με γέννησε. 

8 χρόνια αργότερα, ξαναγύρισα στην οδό Κύπρου και μου φαίνονται όλα τόσο μακρινά. σαν να πρόκειται για την ζωή ενός άλλου. 

Όμως κάθε που ζεσταίνει το κατακαλόκαιρο αποπνικτικά, κάθε που με αφήνει ο Ιούλης δε φεύγει με τίποτε αυτός ο κόμπος στο λαιμό, κι η μνήμη του 74 με σφίγγει τανάλια.

---------------------------------------------------------

Διαβάστε επίσης: 

Ερυκίνη: 20 του Ιούλη: http://erykini.blogspot.com/2010/07/20.html

Πόντος και Αριστερά: Kύπρος ’74: Δεν Ξεχνώ (ούτε τους χουντικούς πραξικοπηματίες, ούτε τους Τούρκους εισβολείς): http://pontosandaristera.wordpress.com/2009/07/15/15-7-2009/

"Ιστορικά" Ελευθεροτυπίας: Φάκελος Κύπρου, τα απόρρητα ντοκουμέντα, Σάββατο 17 Ιουλίου

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=183073

Κάνοντας τους... Σουηδούς για την ποντιακή γενοκτονία

Μία βόμβα έσκασε στη Σουηδία αλλά λίγοι στην Ελλάδα μπόρεσαν να ενημερωθούν για τα γεγονότα στην πλήρη τους διάσταση. Το κοινοβούλιο της χώρας αναγνώρισε τις γενοκτονίες Αρμενίων, Ποντίων, Ασσυρίων και άλλων μειονοτικών πληθυσμών στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι αξιοπρόσεκτο το ότι πολλές ελληνικές ιστοσελίδες και εφημερίδες ακόμη, απέκρυψαν το γεγονός της αναγνώρισης* της ποντιακής γενοκτονίας, αναφέροντας μόνο την αρμενική.

Είναι μία ώρα περίεργη στα εθνικά θέματα, όπου τα πολλά "ψαλίδια" σε οικονομικές δαπάνες αναμένεται να αγγίξουν και τα στρατιωτικά κονδύλια. Δε συμφέρει επομένως μία κλιμάκωση έντασης με την Τουρκία. Ξέρουμε άλλωστε ότι τα θέματα αυτά αποτελούν ταμπού για την τουρκική κοινή γνώμη, που δεν είναι έτοιμη να αποκαθηλώσει τα είδωλα του δικού της εθνικισμού, τα ριζωμένα μετά από δεκαετίες προπαγάνδας και θεωρημένα ως σωτήρια στην πορεία της χώρας κατά τον 20ο αιώνα.

Η ερώτηση βέβαια που λογικά προκύπτει είναι τι σχέση έχουν όλα αυτά με την ιστορική πραγματικότητα που καθορίστηκε την εποχή της σύνθεσης εθνών-κρατών, και τις "εθνοκαθάρσεις" που έγιναν. Ως πότε θα γίνονται διπλωματικά παιχνίδια με την μνήμη ανθρώπων και πολιτισμών που χάθηκαν άδοξα μετά από αδιάλειπτη πορεία αιώνων. 

Και μου έρχονται στο νου τα λόγια του Ψαθά**: «...ούτε επιτρέπεται να θυσιάζουμε την ιστορική αλήθεια σε καμία σκοπιμότητα, όπως, δυστυχώς, καθιερώθηκε να γίνεται απ’ τον καιρό που χαράχτηκε η λεγόμενη ελληνοτουρκική φιλία. Η άστοχη τακτική της αποσιώπησης των γεγονότων της Ιστορίας ήταν ίσως κι ένας απ’ τους λόγους που τόσο άσκημα πορεύτηκε η ‘φιλία’ με τους Τούρκους. Να ρίξουμε τον πέπλο της λήθης στο παρελθόν αλλά να ξέρουμε, όχι να κρύβουμε...».

*λίγα παραδείγματα: cosmo.gr, forthnet, newstrap, tvxs
*Δημήτρη Ψαθά, Γη του Πόντου, πρόλογος

Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

  "Ποντιακή Γενοκτονία" χαρακτηρίζεται ο βίαιος εκτοπισμός μέσω διωγμών, δολοφονιών και πολιτισμικής εξόντωσης μίας διακριτής ομάδας ανθρώπων που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, και είχαν αναπτύξει μέσα σε μία μεγάλη ιστορική διαδικασία τη δική τους διάλεκτο, τις δικές τους συνήθειες μα πάνω απ' όλα τη συνείδηση ότι συνέστησαν μία διακριτή ψηφίδα του ελληνισμού όπως π.χ. ο κρητικός ή ο κυπριακός.
  Η γενοκτονία αναγνωρίστηκε από τα κοινοβούλια της Ελλάδας και της Κύπρου, και ορίστηκε ως ημέρα μνήμης η 19η του Μάη, μέρα που ο Μουσταφά Κεμάλ έφτασε στη Σαμψσούντα (1919) και οργάνωσε την επίθεση του τουρκικού εθνικισμού ενάντια στα διαφορετικά φύλα της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Βεβαίως, η ιστορία των διωγμών δεν ξεκινάει το 19, αφού ήδη αρκετά χρόνια πριν είχαν δρομολογηθεί και εφαρμοστεί πλάνα γενοκτονίας σε Έλληνες, Αρμένιους, Ασσύριους και άλλες πληθυσμιακές ομάδες της Ανατολίας.
  Είναι, νομίζω, περιττό να αναφερθεί ότι η Τουρκία μέχρι σήμερα έχει αρνηθεί την ποντιακή γενοκτονία, όπως και την γενοκτονία των Αρμενίων που την ξεπερνά σε μέγεθος ανθρώπινων απωλειών. Ο κεμαλισμός αποτελεί ως τώρα το επίσημο κρατικό πολιτικό δόγμα. Ο Μουσταφά Κεμάλ είναι ίσως η μοναδική αγιοποιημένη φιγούρα των αρχών του 20ου αιώνα που δεν αποκαθηλώθηκε, όπως συνέβη με λαοπρόβλητους ηγέτες άλλων χωρών.
  Ως προς την διεθνή αναγνώριση, λίγα έχουν επιτευχθεί. Διεθνείς ενώσεις ακαδημαϊκών και ακτιβιστών ειδικές σε θέματα γενοκτονίας έχουν παραδεχτεί την διάπραξή της και την ενσωμάτωσή της στις γενοκτονίες του 20ου αιώνα, όμως σε επίπεδο επίσημων τοποθετήσεων κρατών, λόγοι πολιτικών ισορροπιών (η Τουρκία θεωρεί "κόκκινο πανί" την αναγνώριση για το κράτος που θα τολμήσει να το πράξει) δεν επιτρέπουν μέχρι τώρα τουλάχιστον την παραδοχή από τρίτα κράτη και οργανισμούς.
  Για το συγκεκριμένο ζήτημα, αποδεικνύεται περίτρανα ότι παρά τις παγκόσμιες ανθρωπιστικές κορώνες για "ανθρωπισμό" και "διεθνές δίκαιο", ο κινητήριος μοχλός είναι το συμφέρον.
  Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλη κινητικότητα στο θέμα της αναγνώρισης της ποντιακής γενοκτονίας έχει παρατηρηθεί στην περιοχή της Νότιας Αυστραλίας, όπου υπάρχει έντονο και δραστήριο ελληνικό στοιχείο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην περίπτωση της γενοκτονίας των Αρμενίων, οι οποίοι έχουν μία μεγάλη πληθυσμιακή κοινότητα στη Γαλλία και έχουν καταφέρει να επιτύχουν την αναγνώρισή της εκ μέρους του κοινοβουλίου.
  Φαίνεται λοιπόν, ότι οι περισσότερες χώρες θεωρούν την αναγνώριση των γενοκτονιών έναν "κακό μπελά", επιλέγοντας μία φροντισμένη σιωπή για τα θέματα αυτά, εκτός εάν πιεστούν πολιτικά από τις εθνικές μειονότητες που ζουν στα εδάφη τους, που πιέζουν με την μορφή λόμπυ. Στην ουσία η στάση  των κρατών που επιλέγουν να μην τοποθετηθούν,δεν είναι ουδέτερη, αφού ολοκληρώνει το κρισιμότερο βήμα μίας γενοκτονίας, την αποσιώπηση.
  Και οι δύο λέξεις της φράσης "Ποντιακή Γενοκτονία"έχουν αμφισβητηθεί στην σύγχρονη Ελλάδα.
  Αυτό έχει γίνει από δύο σκοπιές: Έχει ακουστεί η άποψη ότι η γενοκτονία δεν ήταν ένα μεμονωμένο ποντιακό φαινόμενο από το οποίο θα πρέπει να αποκλειστούν τα υπόλοιπα ελληνικά φύλα. Κατά την αντίληψη αυτή λοιπόν,η γενοκτονία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως "ελληνική γενοκτονία της Μικράς Ασίας", και να περιλαμβάνει όλες τις διώξεις που υπέστησαν οι πληθυσμοί αυτοί σε Πόντο, Σμύρνη, Καππαδοκία, Πόλη, Ίμβρο-Τένεδο.
  Το δυνατότερο επιχείρημα της άποψης αυτής είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ξεριζώθηκαν επειδή ήταν Πόντιοι, αλλά επειδή ήταν Έλληνες χριστιανοί (είναι καλό να μην ξεχνάμε ότι οι διαχωρισμοί όπως και οι μετέπειτα διακρατικές συνθήκες έγιναν στη βάση του θρησκεύματος).
  Αναθεωρητικές αντιλήψεις της νεοελληνικής ιστοριογραφίας αλλά και πολιτικοί κύκλοι έχουν αρνηθεί να χαρακτηρίσουν ως γενοκτονία αυτό που έγινε στους ελληνικούς πληθυσμούς τις αρχές του 20ου αιώνα. Κατά τη δική τους θεώρηση, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν από φάσεις έντονης βίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του καθορισμού των συνόρων μεταξύ των δύο κρατών, και η λέξη γενοκτονία δεν είναι η κατάλληλη για να περιγράψει όλα αυτά.
Οι απόψεις αυτές δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα επεισόδια βαρβαρότητας Ελλήνων στρατιωτών στο μικρασιατικό μέτωπο, και τις περισσότερες περιπτώσεις ενστερνίζονται, ακόμη κι όταν αυτό δεν δηλώνεται καθαρά, την μέθοδο του συμψηφισμού. "Μας έκαναν-τους κάναμε, ας τα αφήσουμε πίσω" για να το παραφράσω σε αδρές γραμμές.
Το επιπρόσθετο αδιαμφισβήτητο στοιχείο ότι τα γεγονότα στον Πόντο αναγνωρίστηκαν από την ελληνική βουλή ως γενοκτονία μόλις το 1994, και υπό την πίεση των οργανωμένων ποντιακών φορέων και πολιτικών, χρησιμοποιείται συχνά ως επιχείρημα. Σε μία στιγμή όπου τα ελληνοτουρκικά βρίσκονταν σε κατάσταση έντασης, ο οργανωμένος ποντιακός χώρος έδρασε όπως ακριβώς και τα αντίστοιχα λόμπυ στις ξένες χώρες και μόλις δόθηκε η ευκαιρία επέβαλλε ένα αίτημα που ίσως σήμερα να φαντάζει στα μάτια ορισμένων υπερβολικό.
  Ως άνθρωπος που προέρχεται από προσφυγική οικογένεια, και διαβάζοντας τα τελευταία χρόνια τις παραπάνω απόψεις, μελαγχολώ με την προχειρότητα με την οποία πολλοί από μας είμαστε πρόθυμοι να "σβήσουμε" τις ζωντανές μνήμες μίας γενοκτονίας πέρα για πέρα πραγματικής, της οποίας τα αποτελέσματα βιώνουμε και μεις σήμερα σε κάποιο βαθμό.
  Η ετυμολογία της λέξης γενοκτονία παραπέμπει σε θανάτωση ενός γένους. Και για όσα έγιναν στον Πόντο την δεκαετία του 1910 και 1920, δεν υπάρχει πιο κατάλληλη λέξη.
 Εάν δεν ήταν γενοκτονία, η γιαγιά μας δεν θα ζούσε σήμερα σε μία αστική συνοικία της Θεσσαλονίκης αλλά θα απολάμβανε τη βόλτα της στο λιμάνι της Τραπεζούντας.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα γλέντια και οι χοροί των Ποντίων δε θα γίνονταν στο Βέρμιο αλλά στην επτάκωμη Σάντα ή στο όρος Μελά.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα ποντιόπουλα θα ήξεραν σήμερα βιωματικά το τι σημαίνει δείσα. Γιατί αν πας να κοιτάξεις σε λεξικό το τι σημαίνει δείσα, θα διαβάσεις ότι είναι η ποντιακή λέξη για την ομίχλη. Η δείσα όμως δεν ήταν ομίχλη με την κοινή έννοια, ήταν μία αυστηρά τοπική λέξη για ένα τοπικό φαινόμενο. Ήταν αυτό που είναι σήμερα για τη Θεσσαλονίκη ο Βαρδάρης, τον οποίο αν περιγράψεις ως βορειοδυτικό άνεμο, έχεις χάσει την υπόσταση και την ιδιαιτερότητά του.
  Προσωπικά αναγνωρίζω τον προσδιορισμό "ποντιακή" στην γενοκτονία γιατί η βίαιη διαδικασία εθνοκάθαρσης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έπληξε έναν αυτόνομο πολιτισμό με διάλεκτο, ήθη και συνείδηση διακριτή από τις υπόλοιπες ομάδες του σύγχρονου ελληνισμού (αυτό δε σημαίνει ότι η δίωξη δεν έπληξε τις υπόλοιπες ομάδες με τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα και την ίδια ακριβώς αιτιολογία,δηλαδή την διαφορετικότητά τους από τον τουρκικό εθνικό κανόνα που αναδυόταν)
   Ενστερνίζομαι τη φράση "ποντιακή γενοκτονία" ως έχει, αλλά με μελαγχολεί η εργαλειοποίησή της για σκοπούς συντήρησης του μίσους, και όχι ενδελεχούς εξήγησής του και τελικά υπέρβασής του.
  Και έχω μία θέση ακόμη πιο προκλητική για την ιστορική αυτή διαδικασία, που δεν έχω ακούσει από κανέναν προσφυγοπατέρα αλλά δυστυχώς και κανέναν κριτικό αναθεωρητή της ιστορίας, που επιμένει να υπερτονίζει τις βαρβαρότητες του δικού του εθνικισμού και να υποβαθμίζει τις αντίστοιχες βαρβαρότητες των άλλων.
  Φρονώ πως η ποντιακή γενοκτονία σχεδιάστηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία και ολοκληρώθηκε στην Ελλάδα.
 Γιατί αποτέλεσε τον χαρακτηριστικότερο βιασμό του τοπικού στοιχείου εκ μέρους του έθνους κράτους. Η πολυεθνική αυτοκρατορία που πέθαινε ως θεσμός και ως βιώσιμη μορφή εξουσίας, έδωσε τη θέση της στην ουτοπία ενός μονοεθνικού κράτους. Στο όνομα αυτής της ιδέας, έγιναν φόνοι, εκτοπισμοί, ανταλλαγές, όλα μεθοδευμένα.
  Η Τουρκία δεν ανέχτηκε τους αλλοεθνείς, αλλόθρησκους και αλλόγλωσους πολίτες που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η Ελλάδα τους έκανε δεκτούς ως ίσους.
  Οι ελληνοπόντιοι, παρά την φαντασιακή τους ταυτοσημία με τους Έλληνες πολίτες του "εθνικού κορμού", όταν αναγκάστηκαν με βίαιο τρόπο να εισαχθούν στην νεοελληνική κρατική πραγματικότητα, αντιμετωπίστηκαν ως παρείσακτοι, ως ξένα σώματα. Μνημονεύονται ακόμη τα χτυπήματα με τον χάρακα σε διαλεκτόφωνα παιδιά μέχρι να μάθουν να "τα λένε σωστά". Μνημονεύονται ακόμη τα "τουρκόσποροι" και τα "τουρκομερίτες". Η επίσημη ιστοριογραφία όπως και η επίσημη πολιτική, θα αφήσει τους Πόντιους, όπως και τους Μικρασιάτες, όπως και τους βορειοηπειρώτες και τους Κύπριους, στο προχώλ της ιστορίας. Θα τους ενσωματώσει στην νεοελληνική πραγματικότητα ή θα τους αφήσει στην λήθη, μαζί με τα προβλήματα και τις ιδιαιτερότητές τους.
  Το γράφω όχι απλά για να μη ξεχαστεί, αλλά για να μην το ξεχάσω και γω ο ίδιος, ότι η ποντιακή γενοκτονία ολοκληρώθηκε εδώ, σε χώμα που μας τ'ορκίζονται ελληνικό. Αλλά αντιλαμβάνονται τον ελληνισμό ως κάτι μονοδιάστατο. Τον αντιλαμβάνονται ως νεοελληνική κοινή και ως Αθήνα. Γι'αυτό και δεν μπορούν να γίνουν κοινωνοί σ'αυτόν ούτε οι ίδιοι οι πρόσφυγες, ούτε οι απόγονοί τους. Επειδή αντιλαμβάνονται ότι στα όρια που τους έχουν χτίσει, δεν χωρούν.

1991-2010 Ο Νίκος Τεμπονέρας ζει!

Απλά μαθήματα ιστορίας:

Κανείς δε θα το πει στα παιδιά μας στο σχολείο. Κανείς δε θα κάνει επετειακό αφιέρωμα στην τηλεόραση. Ο Τεμπονέρας θα ζει μόνο στη μνήμη όσων μπορούν ακόμη να ακούν και να μιλάνε πέρα από την γλώσσα που μας επιβάλλεται. Σχετικά με το τι είναι τρομοκρατία. Σχετικά με το ποιοί την τρέφουν πραγματικά. Η πολιτική του δολοφονία αποτελεί μία από τις φανερότερες ενδείξεις σύνδεσης του κράτους με το παρακράτος, και δράσης του δεύτερου όταν το πρώτο αδυνατεί να επιβληθεί στις κινηματικές διαδικασίες. Οι δολοφόνοι έχουν όνομα, έχουν πολιτική ταυτότητα και συγκάλυψη. Και μας αναγκάζουν να μην ξεχάσουμε. Ποτέ.

Άμουδσεν και Σκοτ, όταν υπήρχαν ακόμη ήρωες

Ξαναπέρασε μπροστά απ'τα μάτια μου σήμερα ένας από τους ήρωες της παιδικής ηλικίας, ο Ρόαλντ Άμουδσεν. Σαν σήμερα, στις 14 Δεκεμβρίου του 1911, ο Νορβηγός εξερευνητής κατακτούσε την Ανταρκτική. Αφού έμαθε πως η ιδέα του να κατακτήσει τον Βόρειο Πόλο είχε ήδη επιτευχθεί από τους Κουκ και Πίρι και ενώ είχε ήδη ξεκινήσει, άλλαξε ρότα και κατευθύνθηκε προς το νότιο άκρο της Γης.

Ως πραγματικός κοσμοπολίτης, ο Άμουδσεν ήρθε σε επαφή με τους πολιτισμούς των πάγων και μετά από προσεκτική παρατήρηση των συνηθειών τους, υιοθέτησε τα συρόμενα από σκύλους έλκηθρα και την ενδυμασία τους. Στις επιχειρήσεις τις οποίες συμμετείχε, ο άνθρωπος κυριολεκτικά δοκίμασε τα όριά του, αντιμετωπίζοντας την πείνα και αβιταμίνωση, το απίστευτο κρύο που έφερνε κρυοπαγήματα, σε σημείο απειλής της ζωής των εξερευνητών.

Η αντίπαλη προς αυτόν ομάδα συγκεντρώθηκε γύρω από τον Ρόμπερτ Φάλκον Σκοτ, που όμως έφτασε δεύτερη στον νότιο πόλο. Στην επιστροφή, απογοητευμένα και καταπονημένα, 5 μέλη της αποστολής μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Σκοτ, αφήνουν την τελευταία τους πνοή...

Το τραγικό είναι ότι και ο Άμουδσεν, αν και γύρισε πίσω σώος από τον θρίαμβο της Ανταρκτικής, έχασε την ζωή του σε μία άλλη αποστολή που είχε σκοπούς διάσωσης.

Ο Άμουδσεν και ο Σκοτ, άνθρωποι της δράσης και της τόλμης, σε μία εποχή που έστηνε ακόμη ήρωες. Fram!

Περί εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας

Η φωτογραφία αυτή είναι από τις ιστορικότερες στο τραγικό επεισόδιο της εισβολής του τουρκικού εθνικισμού στην Κύπρο. Λόγω των περιστάσεων κάτω από τις οποίες τραβήχτηκε, της ευκρινούς απεικόνισης των αιχμαλώτων αλλά και της προβολής της από εφημερίδες και λοιπά μέσα, έγινε το σύμβολο του αγώνα για την διαλεύκανση της υπόθεσης των αγνοουμένων της Κύπρου. Η μικρή ιστορία που διηγείται η εικόνα αυτή, πήρε τώρα το οριστικό της τέλος. Και ήταν αυτό που φοβούνταν όλοι, αυτό που φοβούνταν για όλους τους αγνοούμενους του 74, που υπερβαίνουν τους 1.500. Σε ομαδικο τάφο σε πηγάδι βρέθηκαν τα οστά των στρατιωτών Κορέλλη Αντωνάκη (30), Νικολάου Πανίκου (26), Σκορδή Χριστόφορου (25) και Χατζηκυριάκου Ιωάννη (19), εφέδρων στο 388 Τάγμα Πεζικού Εθνικής Φρουράς.

Την Παρασκευή 14 Αυγούστου, ημέρα σύλληψης και εκτέλεσής τους, θα πραγματοποιηθεί συμβολικά και η κηδεία τους.

Πολιτικοί φορείς στη μεγαλόνησο μίλησαν για "εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας" και δεν μπορεί να μην είναι έτσι. Ανεξάρτητα από το νομικό κρυφτούλι που υπάρχει πίσω από την περίπτωση της Κύπρου, υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία για τις εν ψυχρώ εκτελέσεις, τους βιασμούς και τις εκτοπίσεις που υπέστη ο πληθυσμός της νήσου.

Είναι πολύ σημαντικό να υπάρξουν καταδίκες για τις περιπτώσεις αυτές. Όχι επειδή με μία καταδίκη μπορεί να δικαιωθεί το λαϊκό αίσθημα, όχι επειδή μπορεί να πονέσει λιγότερο ένας συγγενής θύματος. Αλλα επειδή η έννοια του διεθνούς δικαίου δεν μπορεί να δέχεται καθημερινά χαστούκια, δεν είναι δυνατόν να συνεχίσει ο κόσμος να ανέχεται δύο μέτρα και δύο σταθμά τόσο απροκάλυπτα. Το δίκαιο έχει ξεχαρβαλωθεί και σε αυτήν την περίπτωση στα μέτρα των ισχυρών, και δεν τους παίρνει άλλο. Τους ξεσκεπάζουν οι φωτογραφίες, οι μαρτυρίες, οι αδιάψευστες παραδοχές.

Το εθνικό κιτς του "τσολιά"

Παίρνοντας αφορμή από μία γνώριμη τον τελευταίο καιρό φιγούρα, αυτή του τσολιά της εκπομπής"Ελληνοφρένεια", ξανασκέφτομαι πόσο κατασκευασμένη είναι η ειδωλοποίηση της "εθνικής" αυτής φορεσιάς.

Κατά πρώτο λόγο, το ότι αυτή η ενδυμασία δεν είναι αποκλειστικό δείγμα "Ελληνικότητας", μπορεί να το διαπιστώσει ο καθένας με μια απλή βόλτα στο ανάλογο άρθρο της wikipedia, αν και θα πρότεινα το πολύ πιο εμπεριστατωμένο βιβλίο-μελέτη του Πετρόπουλου "Η ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΑ".

Το ζήτημα με είχε απασχολήσει από πολύ μικρή ηλικία. Καθώς γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μία περιοχή της οποίας οι κάτοικοι είναι στην πλειοψηφία τους προσφυγικής καταγωγής, μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση γιατί στις εθνικές επετείους, οι δάσκαλοι και καθηγητάδες έβαζαν κάποιους από μας να φορούν αυτήν την παράξενη στολή, με την οποία δεν είχαμε καμία σύνδεση αναμνήσεων ή παραστάσεων. Μια παραδοσιακή στολή για μας θα ήταν φυσικό να είναι π.χ. η ποντιακή. Ανάλογα φαντάζομαι ότι σε μία περιοχή της Κρήτης θα ήταν φυσικό να ντυθούν βρακοφόροι (άραγε ποιοί δόξασαν περισσότερο την Ελλάδα στον β' παγκόσμιο, οι βρακοφόροι ή οι φουστανελάδες;). Kι όμως, δεν υπάρχει εθνική γιορτή ή παρέλαση, που να μην υπάρχει η εικόνα του τσολιά. Η φουστανέλα έχει γίνει ένα αναπόσπαστο τμήμα της εθνικής αισθητικής (που συχνότατα ολισθαινει στο κιτς)...

Παππούς Σωτήρης

Ο γεννημένος στην Τραπεζούντα του Πόντου γέροντας, ο οποίος είχε τον απόλυτο έλεγχο της πατριαρχικής του οικογένειας (ή να πούμε φατρίας καλύτερα; τρεις γενιές σε ένα σπίτι) στη Θεσσαλονίκη, είχε ζήσει τόσα κοσμοϊστορικά γεγονότα όπως πολλοί άνθρωποι της εποχής του, που η ζωή μας σήμερα φαντάζει βάλτος. Αστική ζωή σε ένα πολυεθνικό περιβάλλον, δημιουργία μεγάλης περιουσίας από την εμπορία υφασμάτων, καταστροφή λόγω του τουρκικού εθνικισμού, φυγή στην Ρωσσία, δίωξη από τους μπολσεβίκους, εγκατάσταση στην ελληνική επαρχία, μετακόμιση στην Θεσσαλονίκη, χαμόσπιτα, ραφτάδικο, ξανά στα πόδια.

Για το άτομο αυτό άκουσα σαν ανέκδοτα μέσα στα χρόνια, πεπραγμένα της ζωής του, στα οποία ίσως επανέλθω μια άλλη φορά.

Τα εγγόνια του τα υπεραγαπούσε, όμως είχε πάντα για την οικογένεια το αυστηρότερο πρόσωπο. Δίκαιο και αυστηρό.
Τα παιδιά που ήταν μεγαλωμένα με μία τέτοια λακωνική νοοτροπία, φέρονταν αναλόγως.
Μανιακοί καπνιστές, σταματούσαν στις ερημιές των μακεδονικών βουνών όταν ήθελαν να απολαύσουν τη φούμα τους, κατά την διάρκεια των οικογενειακών εκδρομών. Άφηναν το αυτοκίνητο στα δεξιά και απομακρύνονταν αρκετά ωστε να μη γίνουν αντιληπτοί. Τόση ήταν η αίσθηση ντροπής και σεβασμού που έτρεφαν.

Μια μέρα λοιπόν, ενώ ήταν κατάκοιτος και ήξερε πως έφτανε το τέλος, κάλεσε τα δύο εγγόνια και τους είπε κάποιες τελευταίες κουβέντες μαλακωμένος. Επίσης είπε: "...και δεν πρέπει να νομίζετε ότι δεν σας έχω καταλάβει. Ξέρω ότι καπνίζετε. Λοιπόν θέλω μία τελευταία χάρη: να καθίσετε εδώ και να κάνετε ένα τσιγάρο μαζί μου."

Τα δύο αδέρφια αφού αλληλοκοιτάχτηκαν με έκπληξη αποκρίθηκαν με λίγη καθυστέρηση: "Τι λες παππού! Αφού εμείς δεν καπνίζουμε"

"Σας ευχαριστώ..." είπε με ειλικρίνεια και τους έδιωξε. Λίγο μετά ξεψύχησε.

--------------------------------------------------------------------

Ο άνθρωπος αυτός ήταν ο προπάππος μου, Σωτήριος Δημητριάδης.
Και η ιστορία ήταν από το φετινό χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σαν από τα χείλη της νύφης του, που ζει ακόμη. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες για μένα αφηγήσεις αυτές τις γιορτές. Μία ψηφίδα ιστορίας.