Spend it, save it or burn it. Τρεις ιστορίες για λεφτά.

Είναι ένα κείμενο που γυρνάει καιρό στο μυαλό μου και χαίρομαι που βρήκα το χρόνο και τη διάθεση να το γράψω. 

Ένα κείμενο για το χρήμα. Όχι για την έννοια του χρήματος. Όχι για την ιστορία του. Όχι για το πως θα ήταν σωστό να μοιραστεί σε επίπεδο κοινωνικής οργάνωσης.  Με αυτά έχουν ασχοληθεί τόσοι και τόσοι σημαντικότεροι από μένα, από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους μέχρι τον Φουκώ. 

Μιλάω για την προσωπική μου αντίληψη και τα προσωπικά μου βιώματα σε σχέση με το χρήμα και το τι μπορεί να γίνει με αυτό. Ενός ανθρώπου γεννημένου και μεγαλωμένου στο σύγχρονο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, ενός ανθρώπου που έχει ζήσει και με αρκετά και με λιγότερα χρήματα στη ζωή του, και βλέπει τους διπλανούς να πηγαίνουν συχνά από πάνω προς τα κάτω, κάποιες φορές και το αντίστροφο. Μιλάω για τις ιστορίες που έχουν φτάσει σε μένα και με έχουν κάνει να δω το εργαλείο του πλούτου με τα χίλια ονόματα, από λόγια μέχρι λαϊκά: χρήματα, λεφτά, οικονομικοί πόροι, μαλλί, γκαφρά, λίρες, κασέρι...

Τρία πράγματα λοιπόν έχω δει να μπορείς να κάνεις με τα χρήματα: να τα ξοδέψεις, να τα αποταμιεύσεις, ή να τα κάψεις. 

Πόσο πάει σήμερα η ελληνική σημαία;

Ένα από τα πιο γνωστά εμπορικά σλόγκαν στην Ελλάδα ήταν για χρόνια το "είναι κεφάτη, γυρίζει απ' του Βερόπουλου".

Σήμερα πια,. τι κεφάτη να είναι η γυναίκα που πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ μετρώντας ψιλά, ήταν και ψιλοσεξιστική η διαφήμιση, μπήκε με τη σειρά της στην εφεδρεία. 

Το πρώτο που θα δεις ως σλόγκαν πλέον στα νέα διαφημιστικά της γνωστής αλυσίδας καταστημάτων, είναι το "ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. ΒΕΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ."

Δεν είναι στην πρόθεσή μου να δυσφημίσω τη συγκεκριμένη επιχείρηση, ποσώς με ενδιαφέρει. Αντί για τον Βερόπουλο θα μπορούσα να αναφερθώ σε οποιαδήποτε άλλη επιχείρηση που δρα κατ'αυτόν τον τρόπο. 

Zeitgeist, Moving Forward

Πρόκειται για την τρίτη ταινία της σειράς Zeigeist, την οποία μπορείτε να δείτε ολόκληρη στο παραπάνω video.
Για όσους χρειάζονται ελληνικούς υπότιτλους, υπάρχει η επιλογή "cc" στην κάτω δεξιά πλευρά του βίντεο.

Δημοτικές και περιφερειακές εκλογές: Ο Μαυρογιαλλούρος ζει και βασιλεύει!

Περνώντας τους τελευταίους μήνες στην Θεσσαλονίκη δε θα μπορούσα να παραμείνω ανεπηρέαστος από το γαϊτανάκι που φουντώνει όσο πάει και ονομάζεται δημοτικές και περιφερειακές εκλογές.

Για τις εκλογές λέμε και ακούμε πολλά, άλλοι τις παρουσιάζουν ως ψήφο διαμαρτυρίας ενάντια στο ΔΝΤ και το μνημόνιο, άλλοι ως ευκαιρία να λυθούν τοπικά προβλήματα...

Εκείνο που δεν είναι ιδιαίτερα πρόθυμοι να δεχτούν όσοι παράγουν τον πολιτικό λόγο και διαμορφώνουν την εκλογική ατμόσφαιρα (πολιτευτές, δημοσιογράφοι και παρατρεχάμενοι) είναι η ελάχιστη απόσταση που έχουμε διανύσει από την εποχή του παλιού, καλού, ασπρόμαυρου κινηματογράφου στην οποία δέσποζε η εικόνα-καρικατούρα του Μαυρογιαλλούρου.

Ποιούς βλέπω να διεκδικούν την ψήφο των συμπολιτών τους;

Θα μιλήσω για τον κανόνα και όχι για τις φωτεινές εξαιρέσεις, που πιστεύω πως υπάρχουν.

Ο κανόνας λοιπόν λέει πως υπάρχουν κομματικά στελέχη τα οποία τον καιρό των εκλογών παίρνουν σβάρνα δρόμους, μαγαζιά και πλατείες κι αρχίζουν την επιχείρηση "επικοινωνιακή καταιγίδα".

Ο "αρχηγός" που κατεβαίνει για δήμαρχος βέβαια, στην κομματική ιεραρχία συνήθως είναι μούτσος. 

Συνηθισμένο επάγγελμα; Δικηγόρος, πολιτικός μηχανικός ή έμπορος.

Στήνει ένα επιτελείο, συνήθως στελεχωμένο από κάποιο εκπαιδευτικό της περιοχής, από μία κυρία που κουμαντάρει κάποια λέσχη ή σωματείο, και σχεδόν πάντοτε από μία σαραντάρα με ταγέρ (οι δύο τελευταίες θέσεις μπορεί και να ταυτίζονται, ειδικά στους χαλεπούς καιρούς της τρόικας).

Συμπληρώνει τις θέσεις του ψηφοδελτίου με διάφορα πιτσιρίκια είκοσι με εικοσιπέντε ετών, τα οποία φοράνε το καλό τους κοστούμι (στην ανάγκη αγοράζουν), πηγαίνουν στο κοντινότερο φωτογραφείο και εξασφαλίζουν κάποιες αστραφτερές πόζες με τις οποίες "ντύνουν" το προεκλογικό τους φυλλάδιο. 

Χρήσιμοι στο ρόλο αυτό είναι φοιτητές των κομματικών παρατάξεων στα Πανεπιστήμια, που έχουν ήδη κάνει "προθέρμανση" στον πολιτικό στίβο του ΑΕΙ-ΤΕΙ τους, και γνωρίζουν πως να διοργανώνουν πάρτι, πως να μιλούν 10 λεπτά χωρίς να πουν τίποτε, και πως να πλασάρουν σωστά τον εαυτό τους δημιουργώντας φίλους μέσα από τα κόμματα.

Συνήθως βέβαια όλα τα παραπάνω δεν τους χρησιμεύουν πολύ, αφού ο δήμαρχος είναι αυτός που θα εκτεθεί περισσότερο, μιλώντας σε κάποια συνέντευξη, ή ένα τρίλεπτο σε πανελλήνιας εμβέλειας κανάλι. 

Τι είναι αυτό που μετράει περισσότερο;

ΤΑ ΚΟΥΚΙΑ, αφελή μου νεαρέ, ΤΑ ΚΟΥΚΙΑ. Τα ψηφαλάκια.

Πάει να πει κρατάς από σόι τρανό; Ανήκεις στους αποταυτέους ή τους κεινόπουλους; Μπορείς να βγεις σε φωτογραφίες χωρίς να χαλάει το φιλμ; Μας κάνεις.

Οι δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, είναι η μεγάλη επιτυχία του συστήματος.

Μας κάνουν να φερόμαστε για λίγους μήνες όπως εκείνοι οι "μεγάλοι" που βλέπουμε στην τηλεόραση και σιχτιρίζουμε. Κάποιοι απεχθανόμενοι τη φύση και τη συμπεριφορά τους, κάποιοι (πολύ περισσότεροι) όμως, γιατί θα θέλαμε πολύ να ήμασταν σαν αυτούς.

Και κάποιοι από μας ακολουθούν τον δρόμο του αυτο-εξευτελισμού. 

Αρχίζουν και μιλούν με κουβέντες δανεικές, για δήθεν αξιοκρατία και ακεραιότητα, σε ένα πολιτικό σύστημα που είναι γνωστό ότι σ'αυτά έχει έλλειμμα. 

Προσπαθούν να παρουσιάσουν σχεδόν πάντοτε τα ψηφοδέλτια στα οποία συμμετέχουν ως "ουδέτερα" και "πολυσυλλεκτικά", ενώ σχεδόν πάντα είναι δεμένα σε κάποιο κομματικό άρμα και εξυπηρετούν πολύ συγκεκριμένα συμφέροντα.

"Για την πόλη μας πάνω απ'όλα, φίλε μου! Για την πόλη μας" θα ακούσεις να ξεφουρνίζουν με το κιλό.

Όσο για την ιδεολογική αντιπαράθεση; Αυτή έχει πάει περίπατο από την αρχή.

Οι παράγοντες που εξασφαλίζουν την εκλογική νίκη και ευθύνονται για την ήττα είναι οι εξής:

• επισκέψεις σε ΚΑΠΗ όπου οι πολιτευτές υπόσχονται εκδρομές και λεφτά
• επισκέψεις σε εκκλησίες όπου οι πολιτευτές επιδεικνύουν την ευσέβειά τους και κάνουν προπαγάνδα στους ομόθρησκούς τους
• επισκέψεις σε πολιτιστικά σωματεία, αθλητικούς συλλόγους και συνδέσμους οπαδών όπου δίνονται δεκάδες υποσχέσεις και λεφτά
• μοίρασμα εκλογικού υλικού από ειδικά συνεργεία και εκτύπωση χιλιάδων φυλλαδίων, πανώ, καρτών κ.α.

Και ύστερα από όλο αυτό το πανηγύρι, όπου ο κάθε υποψήφιος έχει επενδύσει χιλιάδες (χώρια τα τραπεζώματα), έρχονται και δεσμεύονται ότι πρώτο μέλημά τους με το που αναλάβουν το δήμο θα είναι η...οικονομική διαφάνεια.

Δεν κάνεις λάθος, αγαπητέ συνάρρωστε. 

Εσένα λένε μαλάκα κατάμουτρα.

Θέλεις και συ όμως την παραμύθα σου. 

Δεν εξηγείται αλλιώς γιατί όλο μαύρο τους τάζεις, κι όλο βγαίνει πρασινομπλέ.

Πήραμε το νόμπελ;

Η είδηση ότι ένας Κύπριος, ο καθηγητής του L.S.E. Χριστόφορος Πισσαρίδης, βρίσκεται ανάμεσα στους τρεις βραβευθέντες με βραβείο Νόμπελ δε θα μπορούσε να μην απασχολήσει τα Μ.Μ.Ε. σε Ελλάδα και Κύπρο. 

Τα σχόλια είναι γνωστά και θριαμβευτικά. Για τον άνθρωπο που δόξασε με το έργο του την πατρίδα του και μας "φούσκωσε" όλους από "εθνική υπερηφάνεια".

Βέβαια ελάχιστοι γνωρίζουν τον λόγο για τον οποίο κέρδισε αυτό το βραβείο, κι ακόμη λιγότεροι γνωρίζουν τη ζωή και το έργο του Alfred Nobel, ο οποίος θεμελίωσε το συγκεκριμένο βραβείο.
Ο επιστήμονας και εφευρέτης Nobel, έχει ως γνωστότερη ανακάλυψή του την δυναμίτιδα, ενώ ασχολήθηκε σε μεγάλο βαθμό με τις εκρηκτικές ύλες (αν και δεν ήταν η μοναδική του ενασχόληση).
Εξέφρασε στη διαθήκη του την επιθυμία ίδρυσης συγκεκριμένων βραβείων σε πέντε τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας: την ιατρική, την φυσική, την λογοτεχνία, και την ειρήνευση.
Τα τέσσερα πρώτα βραβεία ήταν λογικά εάν διαβάσει κανείς τον βίο και το έργο του A.Nobel. Το βραβείο ειρήνης όμως;

"Τα κίνητρα πίσω από το Νομπέλ Ειρήνης είναι (...) πιο δυσδιάκριτα. Πολλοί υπέθεσαν ότι ο Αλφρέδος θέλησε κατ'αυτόν τον τρόπο να εξιλεωθεί για την ανάπτυξη εκρηκτικών υλών" *
Όπως εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς, ο Πισσαρίδης δεν πήρε Νόμπελ για καμία από τις παραπάνω κατηγορίες, αλλά βραβεύτηκε στις οικονομικές επιστήμες.
Πως κατέστη αυτό δυνατό; 
Η αλήθεια είναι ότι το Νόμπελ οικονομικών επιστημών εισήχθη 70 ολόκληρα χρόνια μετά από τον θάνατο του Α. Νόμπελ και πουθενά στην διαθήκη του δεν υπάρχει πρόνοια για τέτοιο βραβείο.
Η απόφαση αυτή είναι καθαρά πολιτική και προέκυψε από την ανάγκη επιβράβευσης ενός συγκεκριμένου οικονομικού μοντέλου, του κεφαλαιοκρατικού, που βρισκόταν σε ολομέτωπη σύγκρουση με το σοβιετικό.
Δεν είναι τυχαίο μάλιστα, ότι η Σοβιετική Ένωση είχε θεσπίσει διαφορετικά βραβεία, τα βραβεία Λένιν (ή Στάλιν όσο κυριαρχούσε ο σταλινισμός), τα οποία είχαν παραπλήσια στόχευση και χαρακτήρα.
Τα βραβεία Νόμπελ επομένως, δεν έχουν την παγκοσμιότητα και την ουδετερότητα που προπαγανδίζεται συχνότατα, αλλά είναι βραβεία με συγκεκριμένο ιδεολογικό προσανατολισμό.
Μία ματιά στη λίστα με τους βραβευθέντες θα πείσει*: οι Αμερικανοί βραβευθέντες από την ίδρυση του βραβείου φτάνουν τους... 46, ενώ όλες οι υπόλοιπες χώρες της υφηλίου έχουν λιγότερα από τα μισά!
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η σταθερή υπερδύναμη στον αιώνα που μας πέρασε ήταν οι Η.Π.Α. και είναι λογικό να είχαν ανθρώπους που διέπρεψαν στο χώρο της επιστήμης, αλλά κανείς δε μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι η μοναδική χώρα που βγάζει οικονομολόγους!
Η πολιτική/ιδεολογική κατεύθυνση του Νόμπελ ήταν ιδιαίτερα εμφανής στον καιρό της σύγκρουσης των οικονομικών συστημάτων, δηλαδή τον Ψυχρό Πόλεμο, και είναι αξιοσημείωτο ότι μόνο ένας Σοβιετικός έχει πάρει το βραβείο σε όλη του την ιστορία,ο Λεωνίδας Καντόροβιτς, και αυτό μάλιστα το μοιράστηκε με έναν... Αμερικανό, τον Κόοπμανς!

Οι Σοβιετικοί, πάλι, είχαν δώσει το βραβείο Λένιν σε ανθρώπους πολλών διαφορετικών εθνικοτήτων***, αλλά με σαφή ιδεολογικά κριτήρια. Συχνότατα οι βραβευθέντες ήταν μέλη κομμουνιστικών κομμάτων άλλων χωρών.

Την ξεκάθαρη ιδεολογική κατεύθυνση των βραβείων Nobel επιβεβαίωσε κατά κάποιο τρόπο και ο ίδιος ο κύριος Πισσαρίδης, αφού την επομένη της βραβευσής του φιλοξενήθηκαν σε διάφορα μέσα δηλώσεις του, με τις οποίες υπεραμυνόταν των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Ειδικότερα για την ελλαδική περίπτωση, εισηγήθηκε πώληση των ζημιογόνων δημοσίων οργανισμών σε ιδιώτες και το παράλληλο άνοιγμα της ιδιωτικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Όσο για την έρευνα που του χάρισε το Nobel, αυτή βασιζόταν στο ερώτημα: "πως είναι δυνατόν να υπάρχουν κενές θέσεις εργασίας ενώ την ίδια στιγμή αυξάνεται η ανεργία", καταλήγοντας στο ότι ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό το ύψος του επιδόματος ανεργίας. Εάν μηδενίζαμε τις κοινωνικές παροχές δε θα στρέφαμε πολλούς απεγνωσμένους στην εργασία;
Οι αριθμοί θα ευημερούσαν, αλλά οι πολίτες;

Γνωρίζω ότι υπεραπλουστεύω μία πολύ σύνθετη εργασία στα οικονομικά. Γνωρίζω ότι ο δρ. Πισσαρίδης πρέπει να είναι ένας πολύ καλός επιστήμονας, με γνώσεις στο αντικείμενό του. Όπως υπάρχουν χιλιάδες άλλοι άνθρωποι με γνώσεις και έρευνα, που δεν θα βραβευτούν ποτέ γιατί οδήγησαν με το έργο τους σε έναν άλλο δρόμο.
Ας μην ξεχνάμε τον Σαρτρ ο οποίος το 1964 αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας που του επενεμήθη, δηλώνοντας πως δεν ήθελε να γίνει "καθεστώς". Ουσιαστικά αρνήθηκε να βραβευθεί ως ένας "επικριτής των ολοκληρωτικών κρατών της Ανατολικής Ευρώπης". Θα το έκαναν πολλοί εάν τους έδιναν ένα Νόμπελ στα χέρια;
Τροφή για σκέψη και όχι δόγμα.

----------------------------
*Ο Αλφρέδος Νομπέλ και το βραβείο που κόντεψε να μην αθλοθετηθεί, Του Lawrence Altman αναδημοσίευση από The New York Times στην Καθημερινή 
**List of Nobel laureates in Economics, wikipedia, προσβ. 16/10
***Βραβείο Ειρήνης Λένιν, βικιπαιδεία, προσβ.16/10

Περί λεξιπενίας

"Ενδεχομένως λοιπόν ο όρος λεξιπενία θα ήταν ακριβέστερο να νοηθεί ως η γνώση ενός περιορισμένου λεξιλογίου, όταν δηλαδή κάποιος γνωρίζει λιγότερες λέξεις από όσες η ηλικία του ή το μορφωτικό επίπεδό του θα του επέτρεπαν"

Φοίβος Παναγιωτίδης

Αναγκάστηκα για εκπαιδευτικούς λόγους να έρθω και πάλι σε επαφή με εκείνα τα πομπώδη κείμενα που διδαχτήκαμε στο Λύκειο για την υποτιθέμενη "λεξιπενία" της γλώσσας. Η αναφορά στην λεξιπενία είναι ίσως το χειρότερο χούι των ανθρώπων που (αυτο)αποκαλούνται διανοούμενοι, ειδικά των φιλολόγων παλαιάς κοπής που έχτισαν όνομα τις περασμένες δεκαετίες και πλέον έχουν αποκτήσει τον ρόλο του ξερόλα (καταλαβαινόμαστε και χωρίς ονοματεπώνυμα)

Ο ρόλος της γλώσσας ανέκαθεν ήταν επικοινωνιακός, ενώ είναι γνωστό σε οποιονδήποτε πρωτοετή φοιτητή φιλολογικής σχολής ότι δεν υπάρχουν "ανώτερες" και "κατώτερες" γλώσσες, ότι δεν υπάρχει "άλαλος" λαός και ότι οι μοναδικοί άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πρόβλημα γλώσσας είναι όσοι έχουν κάποια εγκεφαλική ιδιαιτερότητα ή βλάβη.
Αφού όλα τα παραπάνω είναι γνωστά μέσω των ανακαλύψεων της γλωσσολογίας, πώς υπάρχουν ακόμη αυτοί που αποδίδουν στη γλώσσα υπερφυσικές ιδιότητες;
Πώς είναι δυνατόν να γράφεται από πένα ακαδημαϊκών ότι η γλώσσα μας έχει "στερέψει" και ότι επίκειται "αφανισμός";
Πίσω από τα κροκοδείλια δάκρυα για την "κατάντια" της νεοελληνικής, κρύβεται μία επικίνδυνη αυταρέσκεια του δικτύου των "πνευματικών ανθρώπων" (α ρε έκθεση με τους τύπους σου!), μία ηθικολογική δήλωση πίσω από την γλωσσική.
Η ιδιαίτερη γλώσσα των γραφιάδων, των πολιτικών και των εκπαιδευτικών, με τους δικούς της τύπους και κανόνες, έχει αναγνωριστεί κοινωνικά ως ανώτερη. Υπάρχει από αυτή την γλωσσική ομάδα μία περιφρόνηση για οτιδήποτε δεν συμπίπτει με τις δικές της γλωσσικές επιλογές. Συχνά ακούμε για την νεολαία των "τριακοσίων λέξεων", κι αυτό εμένα μου δείχνει ότι κανείς από τους κινδυνολόγους διανοούμενους δεν έχει σκύψει πάνω από την νεολαία, δεν έχει ακούσει τους διαλόγους της. Γιατί εάν το είχε πράξει, δεν θα τολμούσε να μιλήσει για τριακόσιες λέξεις, παρά για μία πληθώρα νεολογισμών και καινοτομιών, που ίσως να ξενίζει τους μεγαλύτερους, αλλά δεν περιορίζεται σε καμία περίπτωση σε λίγες εκατοντάδες.
Την ίδια τύχη επιφυλάσσει ο νεοέλληνας "πνευματικός" στις διαλέκτους. Καμιά φορά καμαρώνουμε για τις αρχαίες λέξεις που συναντάμε π.χ. στα κρητικά αλλά κανένας κρητικός βουλευτής δε θα διάβαζε την προεκλογική του ομιλία στην πλατεία του Ηρακλείου σε διάλεκτο.
Όπως και στην Κύπρο όπου η καθημερινή ομιλία γίνεται εξολοκλήρου στη διάλεκτο, κανένας δημοσιογράφος δε τολμάει να εκφωνήσει τις ειδήσεις στα κυπριακά.
Η αντίληψη ότι η νεοελληνική κοινή, και μάλιστα η "ξύλινη",κεκαθαρμένη (χο χο!) εκδοχή της είναι η "σοβαρή" γλώσσα ενώ οτιδήποτε εκτός αυτής μιαρό, περιορίζει τα σύνορα των λεξιλογικών μας επιλογών, κάτι το οποίο υποτίθεται ότι θέλουν να αποφύγουν οι νεοέλληνες "διαννοούμενοι".
Να μη μιλήσουμε για τις διάφορες κοινωνικές διαλέκτους, όπως η γλώσσα των γηπέδων, η γλώσσα των χρηστών απαγορευμένων ουσιών ή των ομοφυλοφίλων, γιατί φαντάζομαι ότι αυτοί κατατάσσονται χωρίς δεύτερη σκέψη στους "γλωσσικά φτωχούς".
Κι όμως, θέλω να κάνουμε μία υπόθεση εργασίας:
Σε κάποιο γήπεδο, εμφανίζεται ένας καθηγητής ομιλών περί λεξιπενίας, ενώ προκύπτει μία αμφισβητούμενη φάση και ο διπλανός του λέει "κοίτα το κοράκι!"
Δίνω 90% πιθανότητες ο καθηγητής να κοιτάξει τον ουρανό και να ψάχνει για το πουλί, παρά να δει τον διαιτητή στο κέντρο του γηπέδου.
Δάσκαλε που δίδασκες, άκου και τα παιδιά σου.

Τι θα γινόταν αν κανείς από μας δε "δήλωνε" το κινητό του τηλέφωνο;

"Σ'εκείνους που θα παραχωρούσαν ζωτικές ελευθερίες για λίγη προσωρινή ασφάλεια, δεν αξίζει ούτε η ελευθερία ούτε η ασφάλεια"

Benjamin Franklin

Το παραπάνω ρητό έχει γίνει τον τελευταίο καιρό αρκετά δημοφιλές στην Ελλάδα, νομίζω λόγω μίας ταινίας που το χρησιμοποίησε. Όπως τα περισσότερα μεγάλα ρητά, κυκλοφορεί σε διάφορες εκδοχές, παραλλαγές και μεταφραστικές κακοποιήσεις, αλλά το "ζουμί" του είναι προφανές: ο Benjamin Franlin, (τον οποίο οι περισσότεροι από μας γνωρίζουμε ως Βενιαμίν Φρανκλίνο λόγω της εμμονής του ελλαδικού εκπαιδευτικού συστήματος να "εξελληνίζει" όλους τους συγγραφείς/εφευρέτες/καλλιτέχνες που δεν έτυχε να είναι ημεδαποί) μας εκφράζει σε λίγα λόγια ένα σύνθετο φαινόμενο που βασίζεται, νομίζω, στον φόβο: ποιός ο λόγος να δεχτεί κάποιος να κοινοποιούνται τα προσωπικά του στοιχεία σε τρίτους, ποιός ο λόγος να δεχτεί να καταγράφονται οι τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές του συνομιλίες, ποιός ο λόγος να δεχτεί κάποιος μία κάμερα πάνω από το κεφάλι του εάν δεν υπάρχει το αντίβαρο ενός φόβου, ενός φόβου πραγμάτων χειρότερων, πιο καταστροφικών ; Ο φόβος αυτός μπορεί να στηρίζεται σε ρεαλιστικά ή μη ρεαλιστικά στοιχεία, τα οποία ίσως και να μην αφορούν τον πολύ κόσμο. Στην εδραίωση του φόβου επάνω στις μάζες, δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παίζουν τον πρώτο ρόλο. 

Η επιτυχία του συστήματος αυτού έγκειται στο ότι ο οποιοσδήποτε προβληματισμός για αυτά τα θέματα θεωρείται "συνωμοσιολογία", ενώ είναι προφανής ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ο φόβος για να μειώσει ελευθερίες των πολιτών (βλ. τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε το "οπλοστάσιο μαζικής καταστροφής" για τον πόλεμο στο Ιράκ). 

Αφορμές τα κράτη βρίσκουν πάντα, γιατί όπως και να το κάνουμε τα βίαια φαινόμενα, μικρότερης ή μεγαλύτερης κλίμακας πάντα υπάρχουν. 

Στις ΗΠΑ και την Αγγλία κινήσεις περιορισμού της ελευθερίας και εγκαθίδρυσης συστημάτων παρακολούθησης πέρασαν μετά από πολύνεκρα τρομοκρατικά χτυπήματα, χωρίς να σημαίνει ότι άλλες χώρες δεν ακολούθησαν τα ίδια ακριβώς βήματα, και με μικρότερες συμφορές.

Τα παραδείγματα της Ελλάδας και της Κύπρου είναι χαρακτηριστικά: 

Η Ελλάδα είναι μία χώρα που δεν έχει τρομοκρατία με την κυριολεκτική έννοια του όρου: δεν έχουμε κινήσεις που να στρέφονται ενάντια σε τυχαίες μάζες πολιτών, δεν έχουμε εκρήξεις στο μετρό ή το σιδηροδρομικό δίκτυο. Εκείνο που υπάρχει είναι το πολιτικό έγκλημα.Υπάρχουν ένοπλες ομάδες οι οποίες στρέφονται κατά μεμονωμένων ατόμων, η κλίμακα και η φύση του φαινομένου είναι διαφορετική σε σχέση με ό,τι έγινε ας πούμε το 1995 στο Τόκυο ή στις ΗΠΑ το 2001.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Κύπρου: η συζήτηση για το άρθρο 17 του Συντάγματος και την άρση του απορρήτου των τηλεφωνικών συνομιλιών άνοιξε μετά την δολοφονία του οικονομικού παράγοντα των ΜΜΕ Άντη Χατζηκωστή, με την πρόφαση ότι η διαλεύκανση της υπόθεσης θα προχωρούσε με γρηγορότερους ρυθμούς εάν υπήρχε χαλαρότερο νομοθετικό πλαίσιο όσον αφορά τις παρακολουθήσεις. Μία υπόθεση που ούτως ή άλλως, με ή χωρίς την παρακολούθηση τηλεφώνων, οδεύει προς την εξιχνίαση. 

Είναι περιττό να αναλυθεί παραπάνω: τα κράτη θα προχωρούσαν ούτως ή άλλως στις κινήσεις παρακολούθησης της καθημερινής μας ζωής, αλλά οι μικρότερες οι μεγαλύτερες αφορμές είναι μία υπέροχη ευκαιρία για να εγκαθιδρύσουν τα μέτρα αυτά χωρίς σοβαρή αντίδραση. 

Το πιο πρόσφατο μέτρο αυτής της φύσης (στα δικά μας χωράφια) είναι η ονομαστικοποίηση των κινητών τηλεφώνων στην Ελλάδα. 

Επειδή ανήκα σε αυτούς που πηγαινοέρχονταν στη χώρα, δεν είχα ποτέ σύνδεση αλλά χρησιμοποιούσα την προπληρωμένη κάρτα. Τους τελευταίους μήνες, λαμβάνω συνεχώς από την εταιρία παροχής το μήνυμα "ΔΗΛΩΣΕ ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΣΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΗ ΙΟΥΛΙΟΥ. ΠΗΓΑΙΝΕ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΟΥ ΜΗ ΤΟ ΑΦΗΝΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΤΙΓΜΗ". 

Δεν ήξερα εάν θα πάω να το δηλώσω. Μίλησα με αρκετό κόσμο, και οι περισσότεροι είχαν μία αδιάφορη στάση για το θέμα. "Έλα μωρέ, γιατί όχι;" και όντως, φαινομενικά είναι κάτι που δεν παραχωρεί πολλά προσωπικά στοιχεία. Άντε και να ξέρει η Cosmote, η Wind ή η Vodafone ότι αυτός που χρησιμοποιεί αυτό το τηλέφωνο έχει την τάδε ταυτότητα, το τάδε όνομα.

Η προσωπική μου απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα είναι "ΓΙΑΤΙ ΝΑΙ;" Τι έχουν κάνει οι παραπάνω εταιρίες για να αξίζουν την εμπιστοσύνη μου; 

Πάντως ξέρω τι έχουν κάνει για να μην την αξίζουν.

Τα κινητά τηλέφωνα καινούριας τεχνολογίας έχουν τόσες επιπρόσθετες λειτουργίες (βλ. σύστημα GPS) που ακόμη και ένας άνθρωπος χωρίς γνώσεις τεχνολογίας μπορεί να εντοπίσει τον οποιονδήποτε. Ίσως να μη μπορούμε να φανταστούμε τι μπορούν να κάνουν κάποιοι σε άλλες θέσεις, με άλλες γνώσεις. Ίσως όλη η ιστορία της τρομοκρατίας να μην αξίζει αυτό το πανελλήνιο φακέλωμα, για τον επιπρόσθετο λόγο ότι δεν πρόκειται να αποδειχτεί αποτελεσματική για το σκοπό που υποτίθεται ότι εφαρμόστηκε. 

Κανένας επίδοξος βομβιστής ή δολοφόνος δε θα δοκιμάσει να μιλήσει για ευαίσθητα επιχειρησιακά στοιχεία από το δηλωμένο στο όνομά του νούμερο. 

Και ας κάνουμε τώρα μία υπόθεση εργασίας: 

Τι θα έκαναν οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας εάν όλοι μας, ή η πλειοψηφία όσων έχουν κινητό, δε δήλωναν την ταυτότητά τους;

Θα έκοβαν τα τηλέφωνα όλου του πληθυσμού ή μήπως θα κατέρρεε το μέτρο;

Αναρχικοί γουρούνια δολοφόνοι; Μήπως δε σκέφτεστε μόνοι;

   Με τα χτεσινά γεγονότα δε θα μπορούσα παρά να νιώθω παγωμένος, όπως ο περισσότερος, φαντάζομαι, κόσμος. Η μεγαλύτερη κινητοποίηση πολιτών τα τελευταία χρόνια και οι πιο ογκώδεις/μαχητικές διαδηλώσεις, τη στιγμή που είχαν στριμώξει το πολιτικό σύστημα στην ολότητά του και είχε οδηγήσει μία λαοθάλασσα στα όρια της σύγχρονης νεοελληνικής Βαστίλλης , αναχαιτίστηκε με τον πιο φρικαλέο τρόπο, τον θάνατο υπαλλήλων τράπεζας στην οδό Σταδίου η οποία εκείνη την ώρα λειτουργούσε. 

 Και εκεί που το κλίμα μύριζε οργή για ανατροπή όλων όσων οδήγησαν τη χώρα στο συγκεκριμένο τέλμα, άλλαξε αμέσως μόλις έφτασε η είδηση για τα γεγονότα της "Marfin": ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ άκουγες από δημοσιογράφους, πολιτικούς παράγοντες και πολίτες που ήταν έτοιμοι να καταπιούν αμάσητη μία πολύ παλιά καραμέλα.

  Από την πρώτη στιγμή αισθάνθηκα την ανάγκη να ξεχωρίσω στο μυαλό μου τα δύο θέματα: δε μπορεί να υπάρχει συλλογική ευθύνη για τους χιλιάδες ανθρώπους που κατέβηκαν στο δρόμο, επειδή τρεις (εκ των οποίων η μία έγκυος) άνθρωποι έχασαν άδικα, εντελώς άδικα, τη ζωή τους. 

  Η πράξη των "επίδοξων επαναστατών" με τις μολότοφ, είναι ξένη σε κάθε μορφή εξεγερσιακής ηθικής. Δεν νομιμοποιείται από καμία αναρχική ιδεολογία, από κανένα ριζοσπαστικό ή άλλο καθήκον. 

Είναι πράξη που πρέπει να εξεταστεί πέρα από κάθε σύστημα πολιτικής οργάνωσης, και κυρίως δεν πρέπει να πιστωθεί σε μία ολόκληρη γενιά, ή σε ένα ρεύμα σκέψης. 

  Εκτός βέβαια από τις βαρύτατες ευθύνες των δραστών, υπάρχουν και οι τραγικές παραλείψεις και αμέλειες του ομίλου Marfin, που λειτούργησε το υποκατάστημά της στη Σταδίου σε μέρα γενικής απεργίας, που δεν μερίμνησε για την πυρασφάλεια του κτίσματος και για τις εξόδους κινδύνου που είναι βασικά πράγματα σε οποιαδήποτε νόμιμη επιχείρηση. Τον σκιώδη κύριο Βγενόπουλο όμως δεν μπορεί ανοιχτά να τον κατηγορήσει κανείς, ειδικά από τα μεγάλα δημοσιογραφικά μπλοκ τα οποία φροντίζει επιμελώς. Τους "αναρχικούς", έτσι γενικά και αφηρημένα, όχι τους δύο-τρεις συγκεκριμένους λάτρεις της βίας που εγκλημάτησαν, αλλά σε ένα τσουβάλι τους αναρχικούς/αντιεξουσιαστές/ριζοσπάστες/αριστερούς, τους ανθρώπους των κινημάτων και της διεκδίκησης, τους θέσπισαν συνενόχους σε κάτι το οποίο ποτέ δεν οργάνωσαν και ποτέ δεν επεδίωξαν. 

  Και δεν υπάρχει η λογική των "παράπλευρων απωλειών": η οποιαδήποτε κίνηση για να πάρουμε τη ζωή μας πίσω έρχεται σε φανερή αντίθεση με την κίνηση των δραστών της Marfin. Εκείνοι εξυπηρέτησαν την εξουσία με τρόπο που δεν θα μπορούσε ούτε ένας στρατός να το κάνει. Άλλη η στόχευση η δική τους και άλλη η στόχευση μίας Ελλάδας που δε θα καταπιεί άλλη ταπείνωση, άλλο εξευτελισμό.

  Ούτε να διανοηθούν οι υπεύθυνοι όλης αυτής της κατάστασης, ότι το αίμα των ανθρώπων που χάθηκαν άδικα χτες, ήρθε για να ξεπλύνει τα δικά τους εγκλήματα. Θα είναι μεγάλη προσβολή για όλους μας, αλλά κυρίως για τη μνήμη των χτεσινών θυμάτων.

Προχωράει η "Εξαρχειοποίηση" της Πλατείας Φανερωμένης στη Λευκωσία

Ένα πράγμα το οποίο ανέκαθεν μου έκανε εντύπωση στην Κύπρο, είναι η ιδιαιτερότητα στην ιεράρχηση των ειδήσεων σε εφημερίδες αλλά και τηλεοράσεις: είναι ίσως το μοναδικό μέρος στον κόσμο όπου θα ακούσεις στο δελτίο των 9 ότι απεβίωσε μία ηλικιωμένη γυναίκα, ή ότι την Κυριακή έχει πανηγύρι και σούβλα στη Γεροσκήπου. Πράγματα που ίσως είναι πολύ σημαντικά για τους συγγενείς της κυρίας ή για τον καντηλανάφτη στην Γερόσκηπου, αλλά κάθεσαι και αναρωτιέσαι: τι σχέση μπορεί να έχει η ευρύτερη κοινωνία με αυτό που παρουσιάζεται ως είδηση;

Το μικρότερο μέγεθος της χώρας σίγουρα υποβοηθάει αυτό το φαινόμενο, αλλά δεν ξέρω εάν επαρκεί για να το εξηγήσει.

Πιστεύω ότι πολλά από τα πράγματα που συμβαίνουν στον τόπο αυτόν μεγαλοποιούνται έντεχνα σε σημείο καρικατούρας: έχω δει μεθυσμένο άνθρωπο να πετάει ένα ποτήρι μπύρας έξω από την αρχιεπισκοπή και να τον πηγαίνουν σε δίκη με κατηγορίες που θα ταίριαζαν σε τσετσένο αυτονομιστή αντάρτη. 

Δέχομαι ως ένα σημείο ότι ο κάθε δημοσιογράφος όταν κλείνει η μέρα πρέπει να "κλείσει" και το φύλλο ή το ρεπορτάζ. Αλλά όταν τέτοιες μεγαλοποιημένες ιστορίες φτάνουν μέχρι την Βουλή και τον Δήμο Λευκωσίας και γίνεται σοβαρή πολιτική συζήτηση γι'αυτές, κάτι έχει πάει πολύ, πολύ στραβά. 

Και παραπέμπω στο σημερινό πρωτοσέλιδο της Σημερινής, εφημερίδας ευρείας κυκλοφορίας της Κύπρου: 

"Ο πρόεδρος της επιτροπής νομικών Ιωνάς Νικολάου προειδοποίησε για τον κίνδυνο μετατροπής της περιοχής Φανερωμένης σε... πλατεία Εξαρχείων. Είπε ακόμα ότι, "με βάση τις αναφορές της ΚΥΠ, γίνεται χρήση ναρκωτικών, οι κάτοικοι υποφέρουν,οι καταστηματάρχες παραπονούνται ότι καταστρέφεται η περιουσία τους"*

Για όσους δεν διαμένουν ή δεν έχουν πάει ποτέ στην Λευκωσία, πρέπει να διευκρινίσω ότι η Πλατεία Φανερωμένης είναι ένα μέρος στο ιστορικό κέντρο της πόλης, το οποίο καμία σχέση δεν έχει με την "far west" εικόνα που μας περιγράφει ο κ. Νικολάου. Παλαιότερα ήταν πιο πολυσύχναστος χώρος, αλλά η μετακίνηση του εμπορικού κέντρου προς τις κοντινές λεωφόρους άφησε στη σκόνη αρκετά από τα μαγαζιά και τα νεοκλασικά της περιοχής. Τα περισσότερα μαγαζιά που επιβιώνουν ανήκουν σε κάποιους ηλικιωμένους που πουλάνε υφάσματα, βίδες κλπ, και περιμένουν περισσότερο τη σύνταξή τους παρά τον πελάτη. Εξαίρεση αποτελούν κάποια φιλήσυχα εναλλακτικά καφενεία της περιοχής, όπως τα "Καλά Καθούμενα" ή το "DoubleSixCoffee", τα οποία μαζεύουν από καθηγητές Πανεπιστημίου μέχρι σκεϊτάδες και τουρίστες.
Στα γύρω στενά μπορεί να δείτε παρέες από γυμνασιόπαιδα που παίζουν κιθάρα ή δίνουν στα παγκάκια τα πρώτα τους φιλιά. Σε αυτά τα στενά λοιπόν η κυπριακή κυβέρνηση έχει αμολήσει (με δική της ομολογία) την... ΚΥΠ (!!!) για να καταγράψει έκνομες συμπεριφορές και να κινηθεί αναλόγως...
Γνωρίζω ότι αρκετές από τις συκοφαντίες που εξαπολύονται σήμερα σχετικά με τη Φανερωμένη έχουν εφαρμοστεί και στην περίπτωση των Εξαρχείων, με αποτέλεσμα να υπάρχει μία τερατοποιημένη εικόνα για την περιοχή της Αθήνας. Αλλά εδώ χρειάζεται να σκεφτούμε κάποιες βασικές αναλογίες: η Κύπρος δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή ούτε μία οργάνωση αντάρτικου πόλης. Στην πλατεία Φανερωμένης δεν έχει πέσει ούτε μία μολότοφ. Οι πορείες και οι καταλήψεις είναι κάτι που είναι σπανιότερο από τα αγρινά. Κι όμως, αυτό δεν πτοεί καθημερινές εφημερίδες και  δελτία ειδήσεων που μιλούν για "ΦΟΒΟ ΚΑΙ ΑΝΑΡΧΙΑ", έναν τίτλο βγαλμένο από την εποχή της "εθνοσωτηρίου επαναστάσεως".
Η δήμαρχος Λευκωσίας Ελένη Μαύρου, η οποία εξελέγη με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ**, δήλωσε τα εξής για το "Φαινόμενο Φανερωμένη": "Υπάρχει ανάγκη εμφανούς παρουσίας της Αστυνομίας, ο θεσμός του αστυνομικού της γειτονιάς δεν λειτουργεί, η αστυνόμευση είναι από ελλιπής ως ανύπαρκτη". 
Διαβάζοντας τα λόγια αυτά, εκτός του ότι μου έκανε εντύπωση που η δήμαρχος έθεσε το θέμα σε αστυνομική βάση, απόρησα για το εξής: σε ποιά εγκλήματα αναφέρεται και απαιτεί με τέτοιο τρόπο συνεχή αστυνομική επιτήρηση σε μία περιοχή;
Στο ερώτημα αυτό απαντά με κωμικό κατ'εμέ τρόπο ο κ. Νικολάου: "Πέρσι το Πάσχα, έσκισαν την εορταστική εικόνα της Παναγίας έξω από την εκκλησία, ενώ φέτος τη Μεγάλη Πέμπτη διασκέδαζαν έξω από την εκκλησία με δυνατή μουσική κατά την ώρα της λειτουργίας. Η στάση τους αυτή, δημιουργεί συγκρουσιακή κατάσταση και πρέπει να εξευρεθεί κατάλληλος χώρος γι'αυτήν τη μορφή διασκέδασης". 
Ανακεφαλαιώνουμε λοιπόν: έχουμε μία λίγο-πολύ παραμελημένη πλατεία στην οποία πίνουν καφέ, βάζουν μουσική και γράφουν συνθήματα τμήματα της νεολαίας. Αφού αναγορεύσουμε την κατάσταση αυτή σε "ΧΑΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΡΧΙΑ", βάζουμε ως πρώτο μέλημα την καταστολή. Σφήνα δεξιά στην εφημερίδα, ένας ακόμη τίτλος: "ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ". Τελικά, ποιός θα φταίει αν η Φανερωμένη γίνει πραγματικό γκέτο;
Καλά έλεγε ένα σύνθημα που είχα δει κάποτε: Όπου ακούς ασφάλεια, ανθρώπινο κρέας μυρίζει... 
--------------------------------
*Εφημερίδα Σημερινή, 23 Απριλίου 2010
**εργατικό κόμμα της Κύπρου, που (αυτο)προσδιορίζεται ως κομμουνιστικό

Είναι αυστηρά οικονομικό το πρόβλημα της Ελλάδας;

Η οικονομία είναι το αγαπημένο θέμα των περισσότερων δημοσιογράφων και των πολιτευτών μας. Πολύπλοκες έννοιες, spread, ομόλογα, ΑΕΠ, δείκτες, τα οποία μονοπωλούν τα τηλεοπτικά πάνελ ή την αρθρογραφία, και σίγουρα δεν γίνονται κατανοητά από την πλειοψηφία των "αναγνωστών-τηλεθεατών-υπηκόων". Τα αποτελέσματα από την προτίμηση αυτή είναι,βασικά, δύο: 

α) μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ του τεχνοκράτη-πολιτευτή και του ψηφοφόρου του, που αναγνωρίζει την έννοια της ανάπτυξης ως κεντρική για την βελτίωση της καθημερινότητάς του, αλλά δεν μπορεί να ακολουθήσει τον ειρμό της επιχειρηματολογίας γιατί είναι διάσπαρτη από εξειδικευμένους τεχνικούς όρους. Ας μην ξεχνάμε ότι επιθυμητό από πολλούς πολιτευτές είναι ακριβώς αυτό: να μιλούν χωρίς να εκτίθενται, χωρίς να αφήνουν ένα διακριτό στίγμα, να μένουν όσο πιο αλώβητοι γίνεται σε πιθανή κριτική (χωρίς πολλή σκέψη ο καθένας από μας μπορεί να ανασύρει από τη μνήμη του  χαρακτηριστικά παραδείγματα βουλευτών που "μιλούν χωρίς να λένε τίποτα")

β) δίνεται βάρος στην διαχειριστική και όχι στην ιδεολογική πλευρά της πολιτικής, αφού κάθε συζήτηση ξεκινάει με δεδομένο ότι βρισκόμαστε σε ένα κεφαλαιοκρατικό κόσμο και προαπαιτούνται για οποιαδήποτε ανάλυση οι έννοιες κατανάλωση, εργασία, ανάπτυξη.

  Τον τελευταίο καιρό, τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας έχουν πέσει στην Ελλάδα με αφορμή την οικονομία. Και ήταν η καλύτερή τους. Ένας ανελέητος πόλεμος ξεκίνησε για να δείξει το πόσο φταίνε διάφορες ομάδες ανθρώπων για τα χάλια της ελλαδικής οικονομίας: οι γιατροί που φοροδιαφεύγουν, οι ταξιτζήδες που δε θέλουν να κόβουν απόδειξη, οι υπάλληλοι της ΕΡΤ που χρυσοπληρώνονται κλπ...

  Πράγματα που χωρίς να μπορεί κανείς να πει ότι είναι σωστά, συνέβαιναν και τότε που οι πολιτικοί μας ηγήτορες φούσκωναν από υπερηφάνεια, χρεώνοντας την χώρα μέχρι τα τρισέγγονα στο "στοίχημα των Ολυμπιακών Αγώνων". Τι έγινε και μέσα σε 5-6 χρόνια η χώρα που είχε την άνεση να διοργανώσει ένα τέτοιο δαπανηρό αθλητικό διαγωνισμό βρίσκεται τώρα στο χείλος της καταστροφής;

  Πρόκειται, άραγε, μόνο για μία περίπτωση "κακού οικονομικού μάνατζμεντ";
  Η μορφή του γαλλικού Μάη του 68 και νυν ευρωβουλευτής των Πρασίνων Ντανιέλ Κον Μπεντίτ σε μία οργισμένη ομιλία του έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: "Ένα από τα προβλήματα της Ελλάδας είναι ο προϋπολογισμός της για την Άμυνα. Το 4,3% του ελληνικού ΑΕΠ πηγαίνει στην άμυνα. Το πρόβλημα είναι η Κύπρος και οι σχέσεις με την Τουρκία. Που είναι η πρωτοβουλία της Επιτροπής για να λυθεί το κυπριακό ώστε να ελαφρυνθεί το ΑΕΠ της Ελλάδας από το βάρος αυτής της ηλίθιας και βλακώδους εμπλοκής που θα πρέπει να επιλύσουν ως Ευρωπαίοι; Τι έκανε η Επιτροπή; Μηδέν, απολύτως τίποτα"
  Οι Έλληνες πολιτευτές θεωρούν αυτονόητη την ύπαρξη αυτών των εξόδων, όπως θεωρούν αυτονόητο ότι για να βρουν τα χρήματα αυτά θα πρέπει να αυξήσουν τις φορολογίες και να ψαλιδίσουν εργασιακά ωφελήματα.
  Πίσω από τις περίπλοκες ορολογίες για ομόλογα,spread και διεθνείς οίκους αξιολόγησης, κρύβεται μία αλήθεια τόσο απλή που μπορεί να την καταλάβει μέχρι και ο τελευταίος Έλληνας ανειδίκευτος εργάτης: την κρίση που δημιούργησαν οι μεγάλοι, θα την πληρώσεις εσύ.
  Μία μέρα μετά την δήλωση του Κον-Μπεντίτ στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, ανακοινώθηκε από τον Έλληνα υπουργό Άμυνας Πάνο Μπεγλίτη, η αγορά 6 γαλλικών φρεγατών Fremm, αξίας 2.5 ΔΙΣ ευρώ. Η χρεοκοπημένη Ελλάδα που κόβει τις προσλήψεις στον δημόσιο τομέα, που αυξάνει την φορολογία και δέχεται ουσιαστική συνδιοίκηση των οικονομικών της με ευρωπαϊκούς παράγοντες, κάνει μία αγορά που χαρακτηρίζεται δαπανηρή όπως και να την εξετάσει κανείς.
   Τι συμβαίνει λοιπόν; 
  Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους που κυκλοφόρησαν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, ήταν ότι "αγοράζουμε όπλα για να έχουμε πολιτική στήριξη". Στην περίπτωση των αμερικανικών αμυντικών συστημάτων, βέβαια, είδαμε να διαψεύδεται αυτή η φήμη με το χειρότερο τρόπο, αφού οι ΗΠΑ αναγνώρισαν μονομερώς το συνταγματικό όνομα της ΠΓΔΜ, δεν πίεσαν καθόλου την Τουρκία στο κυπριακό ή τα υπόλοιπα διμερή θέματα και γενικά δεν κινήθηκαν καθόλου προς στο συμφέρον του ελληνικού κράτους όσον αφορά τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
  Τώρα έχουμε το χτίσιμο μίας άλλης υποτιθέμενης σχέσης εξάρτησης, δηλαδή ότι αγοράζουμε όπλα για να κερδίσουμε οικονομική στήριξη. Η πραγματικότητα είναι ότι οι ξένες χώρες χρειάζονται μία αδύναμη Ελλάδα όσο  και οι ίδιοι οι πολιτευτές της, που με διάφορα προσχήματα εξασφαλίζουν αγορές δισεκατομμυρίων ευρώ για τα υπουργεία τους, τη στιγμή που μεγάλα τμήματα του πληθυσμού (που υποτίθεται πως τους εξέλεξε), ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. 
  Η Ελλάδα δε χρεοκόπησε οικονομικά. Χρεοκόπησε πολιτικά με την ευρύτερη δυνατή έννοια της λέξης. Δεν είναι θέμα ενός ελλείμματος. Είναι ότι η βιτρίνα την οποία χρησιμοποιούν διάφοροι οικονομικοί κολοσσοί (π.χ. SIEMENS) για να περνούν τα ευνοϊκότερα δυνατά μέτρα (μέσω της τάξης του πολιτευτή και την αντιπροσωπευτική κοινοβουλευτική δημοκρατία) έχει ραγίσει προ πολλού. 
 Οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν τη διαχείριση του καραβιού που λέγεται Ελλάδα, εκλέγονται από μειοψηφίες. Ένα μεγάλο ποσοστό πολιτών που αισθάνεται ότι πραγματικά "δεν αλλάζει τίποτα" απέχει από κάθε εκλογική διαδικασία, είτε λόγω παράδοσης στο παραμύθι του ατομικισμού, είτε λόγω συνειδητής ολοκληρωτικής απαξίωσης της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Όσο γι'αυτούς που επιμένουν να ψηφίζουν, η έλλειψη απλής αναλογικής και τα μαγειρέματα του εκλογικού νόμου από τα δύο κυβερνητικά κόμματα, μοιράζουν την τράπουλα πολύ διαφορετικά από ότι υποτίθεται ότι εκφράζεται η βούλησή τους.
  Η διαδικασία της εκλογής αντιπροσώπων είναι το νόμιμο αλλά όχι ηθικό ξέπλυμα των ενοχών και της παθογένειας που έχει δημιουργήσει η κάστα του πολιτευτή, ενός ανθρώπου προικισμένου με δυνατό μνημονικό για να θυμάται μικρά ονόματα, με γνώσεις οικονομικής θεωρίας κεφαλαιοκρατικής προσέγγισης, και ρητορική ικανότητα (προαιρετικά)."Ο λαός τους ψήφισε" είναι το ύστατο επιχείρημα για όποιον ασκήσει κριτική ως προς τον ρόλο ή την χρησιμότητα των ανθρώπων αυτών και των κομματικών σχηματισμών τους. Στην ουσία δεν τους ψηφίζει κανένας λαός, αλλά το κλειστό κύκλωμα που οι ίδιοι τρέφουν. 
  Και έρχονται χωρίς ίχνος θράσους οι περισσότεροι απ'αυτούς, να ρίξουν τις ευθύνες για τις δικές τους κακές προτεραιότητες και χειρισμούς στις πλάτες ανθρώπων που εργάζονται και φορολογούνται. Στρέφουν μέσω των δημοσιογράφων τη μία ομάδα ενάντια στην άλλη, τους δημόσιους ενάντια στους ιδιωτικούς υπαλλήλους "γιατί αυτοί φοροδιαφεύγουν", τους τηλεθεατές ενάντια στα μπόνους των δημοσίων, τους δημοσιογράφους της ιδιωτικής ενάντια στους δημοσιογράφους της δημόσιας τηλεόρασης, και πάει λέγοντας. "Φταίτε όλοι" υπονοούν.
  Είναι νομίζω, η ώρα να ακούσουν με όσο πιο ηχηρό τρόπο γίνεται από αυτούς που θεωρούν "υπηκόους" τους, την απάντηση "ΔΕ ΘΑ ΠΛΗΡΩΣΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΣΑΣ"!
--------------------------
σσ1: Στη φωτογραφία ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ την εποχή του Μάη

σσ2: Ο πρωθυπουργός πριν γίνει πρωθυπουργός: http://www.youtube.com/watch?v=IJ3S44yJJU4

σσ3: Αξίζει να διαβάσει κανείς το 3ο τεύχος του περιοδικού "Μάγμα" το οποίο φέρνει στο ελλαδικό προσκήνιο τα αδιέξοδα του συστήματος ανάπτυξης και ανοίγει την προοπτική της απο-ανάπτυξης

Γλώσσα και εξουσία

"Η θέση της διευθύνουσας κάστας είναι βασικά ψεύτικη. Αυτή η κάστα είναι υποχρεωμένη να κρύβει τα προνόμιά της, να λέει ψέμματα στο λαό, να δικαιολογεί με κομμουνιστικές σχέσεις και πράγματα που δεν έχουν τίποτα το κοινό με τον κομμουνισμό. Ο γραφειοκρατικός μηχανισμός δεν επιτρέπει σε κανένα να λέει τα πράγματα με τ'όνομά τους. Αντίθετα, απαιτεί να χρησιμοποιεί κανείς σε κάθε περίσταση μία συμβατική "κομμουνιστική" γλώσσα, που χρησιμεύει για να καμουφλάρει την αλήθεια."

Λέων Τρότσκι, Τα εγκλήματα του Στάλιν, εκδ. Ηριδανός

 Μας είναι γνωστή και ιδιαίτερα τονισμένη η προσπάθεια ολοκληρωτικών καθεστώτων να ελέγξουν την χρήση της γλώσσας. Σαφέστερα: να χρησιμοποιήσουν και να επιβάλλουν ένα τυποποιημένο γλωσσικό κώδικα που να περιγράφει τα κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα σύμφωνα με τις δικές τους επιταγές. 

 Οι περισσότεροι γνωρίζουμε το καθεστώς εκφραστικής ανελευθερίας που κυριάρχησε στην Σοβιετική Ένωση του Στάλιν, όλοι έχουμε ακούσει κάτι για την πανίσχυρη γκαιμπελική προπαγάνδα, και χρησιμοποιούμε συχνά αυτά τα δύο παραδείγματα ως χαρακτηριστικά δεξιών και αριστερών απολυταρχικών κρατών. Ακολουθούν από πίσω κι άλλα πολλά, από Κίνα του χτες και του σήμερα, από Φράνκο μέχρι τον δικό μας Μεταξά και την επταετία.

 Όλα αυτά τα χρησιμοποιούνται τις περισσότερες φορές σε αντιδιαστολή με την τωρινή κατάσταση, της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας που κυριάρχησε στον λεγόμενο δυτικό χώρο, και που επαινείται δημόσια για το υψηλό της επίπεδο και για τον χώρο που αφήνει στην διαφορετική άποψη. 

  Από ποιούς προκύπτει όμως περισσότερο αυτός ο έπαινος;

  Κατά κανόνα εκείνοι οι οποίοι παίζουν το συγκεκριμένο ρόλο είναι το ίδιο το σύστημα των πολιτευτών που συντηρείται σαν θέατρο, ενώ στη σκηνή του ανεβοκατεβαίνουν δύο θίασοι με διαφορετικές μεν ερμηνευτικές αρετές, με διαφορετική ρητορική, αλλά με το ίδιο πάντα φινάλε. Μιλώντας με πολιτικούς όρους, το φινάλε αυτό είναι η διατήρηση ενός διεθνοποιημένου οικονομικού και πολιτικού συστήματος στο απυρόβλητο, είναι η αλλαγή παραμέτρων και λεπτομερειών, αλλά όχι αλλαγή πορείας.

  Οι "αλλαγές" στην δυτική κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν είναι παρά εν-αλλαγές. Συντηρητικοί και εργατικοί, δημοκρατικοί και ρεπουμπλικάνοι, φιλελεύθεροι και σοσιαλδημοκράτες, οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. 

  Και η γλώσσα;  Πως εργαλειοποιείται αυτό το ζωντανό ένστικτο στις δομές των σύγχρονων κρατών που αυτοαποκαλούνται δημοκρατικά;  Άραγε τα κράτη με τη σημερινή τους μορφή έχουν απορρίψει αυτά για τα οποία τόσο κατηγόρησαν τις απολυταρχικές δομές;

  Η ίδια η ύπαρξη της πολιτικής ως τρόπου ανθρώπινου στοχασμού και δράσης, προϋποθέτει την εφαρμογή ενός πρίσματος στην οπτική της πραγματικότητας. Η οπτική γωνία μας είναι φυσικό να ποικίλει αφού από τον πιο προνομιούχο άνθρωπο μίας κοινωνίας μέχρι τον πιο καταπιεσμένο, αλλάζουν οι συσχετισμοί μεταξύ των προσωπικών και των συλλογικών "θέλω".

  Η διαφορά είναι ότι στις απολυταρχικές κοινωνίες, η υψηλή εξουσία επιβάλλει στις μάζες το δικό της πρίσμα με κάθε μέσο. Στην δημοκρατία τα διαφορετικά πρίσματα έχουν την δυνατότητα να εκφράσουν αυτή την ετερότητά τους, έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση να δώσουν μία μάχη επιχειρημάτων και επικοινωνίας για να πείσουν το καθορισμένο εκλογικό σώμα ότι αυτό που πρεσβεύουν εκπροσωπεί το συμφέρον της πλειοψηφίας.
 Υπάρχουν πολλές ενστάσεις σχετικά με το αν στην κοινοβουλευτική δημοκρατία του σήμερα ισχύουν τα παραπάνω, ή αν πρόκειται για μία πλειοψηφική έγκριση πολύ αφηρημένων πραγμάτων που αφήνονται στα χέρια των τεχνοκρατών και των γραφειοκρατών, κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια.
  Το ζήτημα είναι ότι κατά τη διάρκεια των χρόνων αυτών, υπάρχει άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο ένας βομβαρδισμός με γλώσσα της εξουσίας. Όταν η ενημέρωση, η καθημερινότητα, ο πολιτικός ορίζοντας καθορίζονται από τις υψηλές εξουσιαστικές δομές, πως είναι δυνατόν να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι ο ευνουχισμένος από κριτική σκέψη "μέσος πολίτης" θα καταφέρει να γκρεμίσει με την ψήφο του αυτή την κατάσταση; Το καθεστώς εναλλαγής έχει εγκαθιδρύσει νοοτροπία εναλλαγής.

  Είναι πολύ όμορφο να σκεφτούμε ότι οι δυνάμεις της αντιπληροφόρησης και της εναλλακτικής σκέψης θα μπορέσουν με συντονισμένη δράση να ανατρέψουν την κατάσταση. Όμως για να γίνει κάτι τέτοιο, θα πρέπει τα μέσα έκφρασης που θέλουν να γκρεμίσουν το παρόν καθεστώς, να αποκτήσουν αντίστοιχη μαζικότητα. Πως είναι δυνατόν να φτάσουμε σε αυτό το σημείο, αφού τα μέσα λειτουργούν και αυτά κεφαλαιοκρατικά; Θα μπορέσει ποτέ η εναλλακτική πληροφόρηση, η οποιαδήποτε αντισυστημική προσέγγιση να φτάσει με επάρκεια στα μάτια και τα αυτιά όλων, με την ίδια άνεση που το κράτος αναπαράγει την οπτική του για τα πράγματα;
  Στις αράδες που παρέθεσα στην αρχή του κειμένου, ο Τρότσκι περιγράφει μία βιωμένη γι'αυτόν πραγματικότητα όταν βρισκόταν στην αντιπολίτευση του σταλινικού καθεστώτος. Μία "συμβατική κομμουνιστική γλώσσα" χρησιμοποιήθηκε σαν επίχρισμα για πράγματα που ήταν εμφανώς αντιλαϊκά και εξυπηρετούσαν μία συγκεκριμένη άρχουσα τάξη. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι αυτό το πράγμα δε συμβαίνει σήμερα, έστω όχι υποχρεωτικά αλλά σίγουρα μαζικά;
  Μία σειρά λέξεων και εκφράσεων επιδιώκει συνεχώς να χαρακτηρίσει με όσο πιο "ανώδυνο" και ωραιοποιημένο τρόπο πράγματα που πλήττουν την πλειοψηφία με προκλητικό τρόπο:
  Αποκρατικοποίηση αντί για ιδιωτικοποίηση 
  Ελεύθερη οικονομία αντί για καπιταλισμό
  Περικοπές δαπανών και δυναμικού αντί για μειώσεις μισθών και απολύσεις
  Απελευθέρωση ωραρίου  αντί για παράδοση στα ωράρια των πολυεθνικών 
Πόσες φορές θα ακούσουμε την δεύτερη κατηγορία λέξεων αντί για την πρώτη;

*το stencil στην φωτογραφία είναι του AndyFarrugia

Το ολλανδικό μπουρδέλο

  Η "red light district" των ολλανδικών πόλεων, και ιδιαίτερα του Άμστερνταμ, είναι παγκόσμια γνωστή. Είναι δε ένας από τους δύο βασικούς πυλώνες στους οποίους έχει στηρίξει η Ολλανδία τον τουρισμό της, μαζί με την κουλτούρα των coffeeshops. Κατ'εμέ η κατάσταση αυτή αδικεί τις φυσικές και αρχιτεκτονικές ομορφιές που έχει η χώρα, αλλά μήπως κάθε λόγος ταξιδιού δεν καταλήγει έτσι όταν παραδίδεται στον βιομηχανοποιημένο τουρισμό;
 Η Ολλανδία λοιπόν ως τουριστική βιομηχανία παράγει δύο μεγάλες ομάδες καταναλωτών: τους ναρκωτουρίστες και τους σεξοτουρίστες. Μιλάμε για δύο πράγματα που μπορεί να βρει κανείς πάνω-κάτω σε κάθε ευρωπαϊκή πόλη, αλλά θέλεις η αστυνομική και κοινωνική ανοχή, θέλεις η ευρεία διαφήμιση μίας τέτοιας κατάστασης, έχει δημιουργήσει αυτό το φαινόμενο.
  Βλέπεις δηλαδή περπατώντας στους δρόμους του Άμστερνταμ, πιτσιρικάδες Αμερικάνους, Σέρβους, Έλληνες που περπατούν στο δρόμο απολαμβάνοντας το τσιγάρο τους χωρίς να φυλάγονται. Τους δίνει μία αίσθηση ελευθερίας να γεύονται δημόσια κάτι που στη χώρα τους θα αποτελούσε αιτία προσαγωγής και δικαστηρίου.
 Το ίδιο νιώθουν και οι δύο κοστουμαρισμένοι Γάλλοι της τάξης των golden boys, που διαπραγματεύονται σουρωμένοι, κι ενώ τα ατσαλάκωτα πουκάμισά τους να έχουν βγει απ'τα παντελόνια, μία ομαδική συνουσία με την κοπέλα της βιτρίνας.
  Αυτές οι βιτρίνες! Πόσο μελάνι έχει χυθεί για πάρτη τους. Από copy-paste τουριστικούς οδηγούς μέχρι ηθικολόγους του χτες και του σήμερα, από πολιτικώς ορθούς ρήτορες μέχρι σκληροπυρηνικές φεμινίστριες.
  Από τις παραπάνω ομάδες, έχουν ακουστεί πολλά και από διαφορετικές σκοπιές, πάντως όχι μελιστάλαχτα. Για το ολλανδικό μπουρδέλο, και για την ύπαρξη του πορνείου μέσα στην κοινωνία, μπορεί ο καθένας να πει ό,τι θέλει. Ο παπάς μπορεί να πει ότι συμβάλλει στην διαφθορά της ανθρώπινης ψυχής. Ο πολιτικός ότι διαλύει την συνοχή και την εργασιακή ηθική της κοινωνίας μας. Η φεμινίστρια ότι εξευτελίζει την γυναικεία σεξουαλικότητα.
  Όλα δεκτά και συζητήσιμα.
  Αλλά η μεγαλύτερη γκάφα όλων αυτών, είναι ο τρόπος που προσεγγίζουν το φαινόμενο της βιτρίνας. Τους φαίνεται απάνθρωπος και υποτιμητικός ο θεσμός της βιτρίνας στα πορνεία, γιατί υποβιβάζει την γυναίκα στο ρόλο του εμπορεύματος (λες και στις υπόλοιπες χώρες οι πόρνες δεν είναι σεξουαλικά εμπορεύματα). Το ότι βλέπουν ως περαστικοί μία "κόκκινη" βιτρίνα, όπως ακριβώς βλέπουν ρούχα και παπούτσια στα μαγαζιά, φαντάζει στους ταξιδιώτες που έρχονται από άλλη χώρα υπερβολικά ωμό.
  Η αντίληψη αυτή δεν είναι ακόλουθη, όμως, με τα ολλανδικά ήθη.
  Για να κατανοήσουμε το ολλανδικό μπουρδέλο, πρέπει να κατανοήσουμε πρώτα το ολλανδικό σπίτι.
  Και δεν είναι τυχαίο ότι τα μέρη αυτά ονομάζονται  ο ί κ ο ι  ανοχής ή "σπίτια" στην  δική μας καθομιλουμένη.

 Αυτές είναι δύο φωτογραφίες που τράβηξα από ταξίδια στην Ολλανδία. Ίσως δεν φαίνεται με τον καθαρότερο τρόπο (άλλωστε δεν βγήκαν γι'αυτό το σκοπό), αλλά τα ισόγεια σπίτια έχουν τόσο μεγάλα παράθυρα που είναι ουσιαστικά βιτρίνες (χαρακτηριστικότερο το σπίτι κάτω αριστερά στη δεύτερη φωτογραφία). Έτσι μπορείς κάνοντας την βόλτα σου στο δρόμο κυριολεκτικά να δεις στο ίδιο ύψος με σένα τον ένοικο να απολαμβάνει τον καφέ του στο καθιστικό του. Κάνοντας έναν τέτοιο περίπατο, μου δημιουργήθηκε η απορία "μα καλά, δεν ανησυχούν καθόλου που η ιδιωτική τους ζωή γίνεται δημόσια με τέτοιο φανερό τρόπο;"
 "Εάν θέλουν να κάνουν κάτι που δεν επιθυμούν να δεις, απλούστατα θα κλείσουν την κουρτίνα", μου είπαν άνθρωποι που διαμένουν εκεί.
  Κι αυτός είναι, αλήθεια, και ο τρόπος με τον οποίο δουλεύουν και οι γυναίκες στα "σπίτια": εάν περπατάς στην περιοχή και δεν έχουν πελάτη, θα τις δεις να κάνουν νάζια, να προσκαλούν τους περαστικούς ή να παίρνουν όσο προκλητικότερη πόζα μπορούν πίσω από το τζάμι. Εάν δεις την κουρτίνα κλειστή, σημαίνει πως η κοπέλα είναι "απασχολημένη", οπότε δε μπορεί να δεχτεί κάποιον εκείνη τη στιγμή.
  Αυτούς τους κώδικες τους γνωρίζουν οι Ολλανδοί από την γενικότερη κοινωνική τους ζωή και δεν τους παρεξηγούν. Τους υιοθετούν ή τους απορρίπτουν στην καθημερινότητά τους.
  Με τα ίδια σταθμά, ίσως φαινόταν αστείο ή παράξενο σε πολίτες άλλων χωρών, το ότι στους ελληνικούς οίκους ανοχής υπάρχει σαλονάκι υποδοχής (κατά τα ανατολίτικα ήθη του "μουσαφίρη" ή πάλι κατά τα πρότυπα της "φιλοξενίας" των αρχαίων ημών), αλλά και ο ρόλος της τσατσάς που "διαφημίζει" τις αρετές της εκδιδομένης.
   Αλλάζοντας τόπους, αλλάζουν και τα ιδιαίτερα εκείνα σημεία που συγκροτούν κώδικες κοινωνικής συνεννόησης. Και το ολλανδικό μπουρδέλο είναι μία τέτοια περίπτωση.

Γενεαλογία του κοσμοπολιτισμού

Ἐρωτηθεὶς πόθεν εἴη, « Κοσμοπολίτης» ἔφη

Διογένης Λαέρτιος.Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων

Για μία πρόσφατη δημοσίευση όπου έγραψα πως ο Άμουδσεν ήταν "γνήσιος κοσμοπολίτης" έτυχε να μου μιλήσει ο Φ., άτομο έντονα πολιτικοποιημένο. Του έκανε εντύπωση επειδή εξέφρασα ένα θαυμασμό για την έννοια του κοσμοπολίτη.

Ο κοσμοπολίτης του σήμερα ως εικόνα ή ως στερεότυπο, είναι ένας άνθρωπος ο οποίος έχει την οικονομική δυνατότητα να πάει πολλά ταξίδια, να κινείται με βάση τη μόρφωσή του ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες, ένας "μπον βιβέρ" κατά κάποιο τρόπο.

Μάλιστα ο Φ. μου εξήγησε και ένα δίπολο από αυτά στα οποία τόσο είμαστε εθισμένοι, ότι ο κοσμοπολιτισμός εκφράζει την παγκοσμιότητα του καπιταλισμού, ενώ η αντίστοιχη στάση από την πλευρά του σοσιαλισμού είναι ο διεθνισμός.

Νομίζω ότι μία τέτοια αντιμετώπιση της έννοιας του κοσμοπολιτισμού, εκτός του ότι βιάζει την ετυμολογία της λέξης που είναι ένα υπέροχο ζευγάρωμα μεταξύ των εννοιών πολίτης και κόσμος, αγνοεί και την ιστορική της προέλευση.
Μία έννοια κοσμοπολιτισμού που έριξε σαν νησί στη μέση του πελάγους ο μεγάλος Διογένης όταν τον ρώτησαν "από που είσαι". O Διογένης δεν έδωσε την απάντηση αυτή τυχαία: ήταν όντως ένας άνθρωπος που η περιπλάνηση έγινε δεύτερη φύση του. Γεννημένος στην Σινώπη του Πόντου και έχοντας ζήσει σε Αθήνα και Κόρινθο, ο μεγάλος κυνικός γνώριζε πολύ καλά πως είναι να ζει κανείς άπατρις.
Καλώς ή κακώς, κάποιες λέξεις και έννοιες υπήρχαν πολύ πριν ο φιλελευθερισμός ή ο μαρξισμός συστηματοποιηθούν...

Και είναι, θαρρώ, επιπόλαιο να προσπαθούμε να εφαρμόσουμε αναδρομικά σε όλη την Ιστορία τα ιδεολογικά κοστούμια του σήμερα. Ειδικά για έννοιες όπως αυτή, που ήταν έκφραση των πιο ατίθασων ανθρώπων και των πιο ελεύθερων στομάτων.

"Νοικοκυραίοι" και "Μπαχαλάκηδες": όταν οι εξουσιαστικές δομές τρέφονται με στερεότυπα

Ο Δεκέμβρης, φαντάζομαι, δε θα είναι ποτέ ξανά ίδιος. Μέσα στο γενικότερο κλίμα της ευφορίας των γιορτών, των ανοιχτών αγορών και των τραπεζωμάτων, θα υπάρχει πάντα ένα αγκάθι. 

Σκέφτομαι το εάν αυτή η επέτειος υπάρχει λόγος να συστηματοποιηθεί, να καθιερωθεί. Δεν έχω ακόμη ξεκάθαρη άποψη: από τη μια πλευρά τα αίτια που οδήγησαν στον φόνο του Α. Γρηγορόπουλου παραμένουν εδώ (ελλιπής εκπαίδευση και βίαιη δράση αστυνομικού σώματος, στοχοποίηση περιοχών όπως τα Εξάρχεια κ.α.), αλλά από την άλλη δεν ξέρω εάν υπάρχει ο λόγος να ζούμε επετειακά αυτό που έγινε το Δεκέμβρη του 2008, τίποτε δε θα είναι το ίδιο και φοβάμαι μήπως βαλσαμωθεί αντί να φουντώσει η σπίθα που άναψε πέρσι.

Το τι από τα δύο θα γίνει θα φανεί στις επόμενες μέρες. Θα ήθελα όμως με αυτό το κείμενο να σταθώ σε μία ακόμη διχοτόμηση -πράξη στην οποία είμαστε εθισμένοι σε πολλά επίπεδα- που "φορέθηκε" πολύ εκείνες τις μέρες: "νοικοκυραίοι" και "μπαχαλάκηδες". Δεν έχει πολλή σημασία το ποιος εισήγαγε το δίπολο αυτό, αλλά είναι αξιοθαύμαστη η προθυμία του συστήματος ενημέρωσης και πολιτευτών να ενσωματώσουν τους όρους, να τους χρησιμοποιήσουν έτσι ώστε να χωριστεί η κοινή γνώμη σε δύο στρατόπεδα.
Τι φόρτιση είχαν αυτές οι δύο λέξεις; Ποιός είναι ο μπαχαλάκιας και ποιός ο νοικοκυραίος;
Πόση ακρίβεια υπάρχει στην περιγραφή αυτή; Είμαστε όλοι χωρισμένοι στα όρια αυτών των δύο κόσμων;  
Νομίζω πως στο διαχωρισμό αυτό οδηγηθήκαμε γιατί η βαρύτητα δόθηκε στο θέμα της καταστροφής: καίγονται οι περιουσίες του κοσμάκη, γίνεται πλιάτσικο, φλέγονται καταστήματα κλπ.
Για μία μεγάλη μερίδα της κοινής γνώμης, ο Δεκέμβρης ήταν κυρίως υπόθεση βίας.
Ελάχιστοι επικεντρώθηκαν στις δημιουργικές πτυχές των ημερών, τις λαϊκές αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις, τις δημιουργικές καταλήψεις που στάθηκαν κέντρο διαμόρφωσης πολιτικής και αγώνα.
Ή θα είσαι μπαχαλάκιας ή θα είσαι νοικοκυραίος. 
Λες και ένας άνθρωπος που έχει νοικοκυριό δεν υπάρχει περίπτωση να αγωνίζεται για ένα καλύτερο κόσμο και να βρίσκεται στο δρόμο, πρέπει οπωσδήποτε να είναι συμβιβασμένος και να ζητάει όλο και περισσότερη καταστολή...
Ή λες και ο "μπαχαλάκιας" δεν προέρχεται από κάποια οικογένεια, δεν ζει σε νοικοκυριό αλλά σε καμία τρώγλη.
Ο πυρήνας αυτού του διπόλου είναι τόσο κενός όσο και τα image ιδανικά που έχουν προπαγανδιστεί στις επίπεδες οθόνες αυτού του τηλεοπτικού έθνους. Και φαίνεται αγωνιώδης η προσπάθεια  να κάνουν και την αντίληψη της κοινωνίας το ίδιο επίπεδη.
Δεν ισχυρίζομαι ότι ο διαχωρισμός αυτός έχει καθορισμένο πολιτικό στίγμα: είδα να τον υιοθετούν από ακροδεξιοί μέχρι ριζοσπάστες της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς.
"Ή με τις γραβάτες ή με τις κουκούλες" έγραφε σε τοίχους και χαρτιά ένας παλιός μου φίλος που ήταν ερωτευμένος με τις ιδέες της αναρχίας, κι αναρωτιέμαι αν ένιωθε αμήχανα πέρσι που ο Χατζηνικολάου ή ο Τράγκας χρησιμοποιούσαν το σκεπτικό του. Ίσως πάλι να έλεγε: "έχουν δίκιο, αυτοί είναι οι γραβάτες και εγώ η κουκούλα".
Η κουκούλα όμως έχει έναν πολύ πρόσκαιρο σκοπό: έχει μία διάρκεια ζωής συγκεκριμένη, και μόλις το εξεγερσιακό ποτάμι χυθεί στη θάλασσα της μετα-εξεγερσιακής πραγματικότητας, εκεί πρέπει να φανεί το πραγματικό πρόσωπο. Μετά την υδραυλική εκτόνωση της οργής, μετά το χαστούκι σ'ένα κράτος που πλήγωσε τη νέα γενιά του στο πρόσωπο του Αλέξη, είμαστε έτοιμοι να υιοθετήσουμε έναν άλλο τρόπο ζωής; Έναν άλλο τρόπο σκέψης και πολιτικής δράσης; Είμαστε έτοιμοι για την επανάσταση της καθημερινής ζωής;

Aυτοπροσδιορισμός: μία έννοια με πολλές προεκτάσεις

Συζητάμε πολύ συχνά για τον αυτοπροσδιορισμό ως δικαίωμα ατόμων και ευρύτερων σχηματισμών, αποδεχόμαστε δηλαδή σε γενικές γραμμές ότι πρέπει να αναγνωρίζεται η επιλογή από έναν άνθρωπο, μία οργάνωση ή ένα κράτος να τοποθετηθεί ως προς τις ιδιότητές του ή το όνομά του και η τοποθέτηση αυτή να γίνει σεβαστή.

Κάτι σεβαστό όμως,σημαίνει και αποδεκτό;

Από την καθημερινή μας ζωή μέχρι την διεθνή πολιτική σε υψηλό επίπεδο, αυτή η διαδικασία αποδεικνύεται τόσο πολύπλοκη που καταργείται η απόλυτη χρήση του δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού.

Κι αυτό συμβαίνει όταν ο αυτοπροσδιορισμός του ενός εμποδίζει τον αυτοπροσδιορισμό ενός άλλου.

Θα χρησιμοποιήσω δύο πολιτικά παραδείγματα όπου νομίζω ότι φαίνεται αυτή η σύγκρουση αυτοπροσδιορισμών:

α ) Λάος ή Λαός; 

Το ελληνικό κόμμα Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός (το ίδιο ισχυρίζεται πως είναι λαϊκή δεξιά, άλλοι το κατατάσσουν στην ακροδεξιά, άλλο ένα ζήτημα σύγκρουσης προσδιορισμών!) έχει υιοθετήσει τα αρχικά ΛΑ.Ο.Σ . Δημοσιογράφοι και πολιτευτές άλλων κομμάτων, όταν μιλούν γι' αυτό και επάνω στην ροή του λόγου προφέρουν "Λάος". Συνήθως οι εκπρόσωποι του πολιτικού αυτού σχηματισμού διαμαρτύρονται έντονα επικαλούμενοι το "δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό". Πως είναι δυνατόν όμως να παραβλέψει κανείς ότι ο τονισμός "Λαός" είναι ένα λογοπαίγνιο επικοινωνιακής στόχευσης, και σχετίζεται με την έννοια του λαού, της λαϊκής έκφρασης;

Ποιός μπορεί να μιλάει εξ'ονόματος του λαού; Δύσκολη η ερώτηση έτσι;

Θα πείτε εύλογα ότι εξ'ονόματος του λαού μιλούν όλοι λίγο-πολύ οι πολιτευτές, είτε της δεξιάς είτε της αριστεράς, και αυτό είναι μία κατάχρηση της λειτουργίας εκπροσώπησης των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών. Μπορεί όμως να χρησιμοποιεί κάποιος τον λαό για να κάνει promotion με έναν τίτλο, όπως θα έκανε ο κάθε διαφημιστής της τηλεόρασης;

Που τελειώνει το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού για ένα πολιτικό σχηματισμό και που αρχίζει το δικαίωμα του υπόλοιπου λαού να μην καπελώνεται;

β) Σκόπια ή Μακεδονία; 

Μην περιμένετε να το λύσουμε εδώ! Απλώς επιλέγω το παράδειγμα αυτό γιατί  ο αυτοπροσδιορισμός είναι ίσως το βασικότερο επιχείρημα της πολιτικής ηγεσίας της γειτονικής με την Ελλάδα χώρας. "Δεν μας αφήνουν να χρησιμοποιούμε το όνομά μας" λένε διπλωματούχοι και πολίτες, και εκ πρώτης όψεως κάτι τέτοιο φαίνεται να είναι εύλογο.

Τι γίνεται όμως όταν ο δικός τους αυτοπροσδιορισμός εμποδίζει τον αυτοπροσδιορισμό του Έλληνα κατοίκου του γεωγραφικού διαμερίσματος Μακεδονίας;

Τι γίνεται όταν μία χώρα που είναι εμφανώς σλαβικής καταγωγής προσπαθεί να οικειοποιηθεί ένα αρχαίο παρελθόν με το οποίο ελάχιστη σχέση έχει από άποψη πολιτισμικής ιστορίας;

Τι γίνεται όταν ένας Έλληνας κάτοικος του διαμερίσματος Μακεδονίας ταξιδεύει στο εξωτερικό και πει "I'm Macedonian"; Θα καταλάβουν ότι είναι Έλληνας ή μήπως θα θεωρηθεί Σλαβομακεδόνας;

Ο αυτοπροσδιορισμός του, πέρα από κάθε εθνικιστική διάθεση έχει πάει περίπατο.

Σε τελική ανάλυση, γενικές έννοιες που έχουν αναγνωριστεί ως πανανθρώπινα δικαιώματα βλέπουμε πως στην πράξη δεν είναι τόσο απλό εφαρμοστούν χωρίς προβλήματα.

Η ζωή μας από την καθημερινή της απλή διάσταση μέχρι τα υψηλότερα κλιμάκια πολιτικής είναι διάσπαρτη με προσδιορισμούς, άλλοι απευθύνονται στον εαυτό μας και άλλοι προς τρίτους. Μία διαδικασία αναπόφευκτη όταν έχουμε να κάνουμε με λέξεις και πράγματα.

Ένα δικαίωμα όμως όπως αυτό, φαίνεται πως εξαρτάται άμεσα με τα πλέγματα δύναμης τα οποία επιτρέπουν σε κάποιους να αυτοπροσδιορίζονται, με την ίδια ευκολία που το απαγορεύουν σε άλλους.

ο... ανάρχας και ο αναρχο-πασιφισμός

Όταν στην Ελλαδα, αλλα και σε άλλες χώρες του κοσμου, ακούμε την λέξη "αναρχικός", η πρώτη εντύπωση που μας δημιουργείται είναι ένας νέος με μπόλικη οργή, σχισμένα τζιν και μοϊκάνα, ο οποίος μπαίνει σε διάφορες πορείες με σκοπό να προξενήσει καταστροφές και να κάνει πλιάτσικο.

Εντάξει, η εικόνα που παραδίδω είναι σίγουρα μία καρικατούρα, αλλά κάτι τέτοιο δεν βλέπετε γύρω σας να θεωρεί "αναρχία" μία μεγάλη μάζα διπλανών μας ανθρώπων, των γονιών, καθηγητών, γειτόνων, ίσως και φίλων;

Μήπως δεν χαρακτηρίζεται ως "αναρχία" μία κατάσταση στην οποία βασιλεύει η απόλυτη βία και η καταστροφή;

Μήπως ένα τέτοιο κλισέ δεν έχει κατά νου και ο κ. Μαρκογιαννάκης, ο αρμόδιος υφυπουργός σε θέματα δημοσίας τάξης της Ελλάδας όταν μιλάει για "αναρχικούς";

(Χρ. Μαρκογιαννάκης: «Πράγματι η δράση των αναρχικών είναι ένα εξίσου, αν όχι μεγαλύτερο πρόβλημα από εκείνο της ανεξέλεγκτης παρουσίας μη νομίμων μεταναστών στη χώρα μας. Δυστυχώς, δρουν σε αρκετές πόλεις εκτός από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ο χώρος αυτός συνδέεται αναμφισβήτητα και με το κοινό έγκλημα. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις αναρχικών που βρίσκονται στις φυλακές για ληστείες και άλλα εγκλήματα. Επίσης εκτιμάται ότι εν πολλοίς αποτελεί και τη δεξαμενή στρατολόγησης τρομοκρατών. Η αντιμετώπιση του φαινομένου πρέπει να μελετηθεί με σοβαρότητα και μεγάλη προσοχή, αλλά δεν είναι μόνο αστυνομικό θέμα. Είναι ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα και απαιτεί ευρύτερη κοινωνική και πολιτική συναίνεση ως προς την αντιμετώπισή του».βλ. εδώ )

Γιαυτό και επέλεξα να γράψω μερικές κουβέντες για ένα κύμα της αναρχικής θεωρίας το οποίο υποστηρίζει την απουσία κάθέ μορφής βίας, και ιδιαίτερα της πολιτικής.

Ο αναρχο-πασιφισμός (χρησιμοποιώ κατευθείαν την ελληνική εκδοχή του αγγλικού όρου anarcho-pacifism, αφού δεν βρήκα κάποιον άλλο δόκιμο όρο) συνδυάστηκε πολλές φορές με την θρησκευτικότητα, αφού συνδέθηκε με προσωπικότητες όπως ο Γκάντι ή ο Τολστόι, βουδιστής ο πρώτος και χριστιανός ο δεύτερος. Παρόλαυτά, υπήρξαν στα χρόνια που ακολούθησαν αναρχοπασιφιστικές θεωρήσεις οι οποίες ξέφευγαν από τα όρια των θρησκειών. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το συγκρότημα Crass, το οποίο αν και ασπάστηκε τις ιδέες του κύματος αυτού και το έκανε περισσότερο γνωστό στο ευρύτερο κοινό, τοποθετήθηκε κριτικά απέναντι στις θρησκείες και ιδιαίτερα στο χριστιανισμό.

Αναρχο-πασιφιστής υπήρξε για ένα διάστημα και ο Ζαν Πωλ Σαρτρ.

Αν και είναι λάθος να αναλύουμε πράξεις και στάσεις ανθρώπων του παρελθόντος με τις ορολογίες του σήμερα, θα μπορούσα να πω ότι ο άνθρωπος που ενσάρκωσε τις προκλήσεις του αναρχο-πασιφισμού ήταν ο Διογένης ο Κυνικός*. Έζησε χωρίς ιδιοκτησία (ζωή πίθου), και ουσιαστικά άπολις, αφού εκδιώχθηκε από την Σινώπη από την οποία καταγόταν, και στην Αθήνα επέλεξε να είναι ένα είδος περιθωριακού φιλοσόφου ευφυολογημάτων. Πράματι, φαίνεται πως ο Διογένης ήταν περισσότερο άνθρωπος της δράσης παρά της σκέψης, και ορισμένα από τα σκώμματα, τις έξυπνες ατάκες του αλλά και τα αστεία του έμειναν στην ιστορία, αλλά και στον καθημερινό λόγο.

Για να επιστρέψουμε στον καθαυτό αναρχο-πασιφισμό, νομίζω πως χρειάζεται να διευκρινιστεί κάτι: η εγκατάλειψη της βίας ως μέσου εξέγερσης, δεν συνεπάγεται και την απραγία ή τον συμβιβασμό. Απλά εκφράζεται από το ρεύμα αυτό η πεποίθηση ότι η εξάλειψη της βίας είναι η απαραίτητη συνθήκη για να φτάσουμε σε μία κοινωνία όπου δεν θα υπάρχει εξουσιαστική σχέση μεταξύ των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων. Μάλιστα δίνεται βάρος σε άλλες μορφές αντίδρασης και ανατροπής συστήματος.

Όπως εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς από τα παραπάνω, οι αναρχικές θεωρίες είναι εύκολο να τσουβαλιαστούν κάτω από μία κοινωνική προκατάληψη και τη δημιουργία ενός "εγκληματικού προφίλ", όσο δύσκολο είναι να μελετηθούν σε βάθος και να εκτιμηθούν τα διάφορα διδάγματα των ρευμάτων της.

Το πρότυπο του "αναρχοχούλιγκαν"**θα είναι τουλάχιστον για τα χρόνια που ακολουθούν, όπως και στις περασμένες δεκαετίες, το θέμα που θα πουλάει σε δελτία ειδήσεων και εφημερίδες, το θέμα που θα στοχοποιεί ευρύτερες ομάδες του κοινωνικού συνόλου και αυτό που θα διαιωνίζει προκαταλήψεις και πρόχειρες εντυπώσεις.

--------------------------------

*Περισσότερα για τη σχέση των κυνικών με τα σύγχρονα ελευθεριακά κινήματα μπορείτε να δείτε στο βιβλίο του Τζάιησον Ξενάκη "Χίππηδες και Κυνικοί"

**Νομίζω ότι πρώτος έθιξε στα ελληνικά γράμματα την άδικη ταύτιση αναρχικών ρευμάτων και χουλιγκανισμού ο Μάνος Χατζηδάκις (βλ. "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι")

"Η χώρα που γέννησε τη δημοκρατία"

"Όραμά μας είναι ένας νέος πολιτικός πολιτισμός στη Χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία"

(από ομιλία του πρωθυπουργού και προέδρου της Νέας Δημοκρατίας κ. Κώστα Καραμανλή στην εκδήλωση που διοργάνωσε η ΟΝΝΕΔ για το Πολυτεχνείο)

-----------------------------------------------

Παίρνω αφορμή από ένα θέμα το οποίο μας έχει απασχολήσει και στο παρελθόν, και έχει να κάνει με μία από τις πιο κοινότοπες εκφράσεις των νοελλήνων πολιτικών. "Η Χώρα που γέννησε τη δημοκρατία" είναι μία χιλιοφορεμένη ατάκα στα χείλη πολλών.

Τι ουσία όμως έχει μία τέτοια τοποθέτηση, τι σκοπούς μπορεί να έχει αλλά (κυρίως) πόσο ακριβής μπορεί να είναι;

Τι σχέση έχει το νεοελληνικό κράτος του σήμερα, με την έννοια και την διαμόρφωση της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας, που μάλιστα τότε δεν ήταν πανελλήνιο γνώρισμα;

Μήπως αυτή η φράση, η τόσο αγαπημένη για τους πολιτευτές μας, είναι μία ακόμη οψη του "όταν οι άλλοι έτρωγαν ρίζες, εμείς είχαμε ήδη χοληστερίνη";

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης, σε ένα σημαντικό κείμενο-ομιλία του*, εντόπισε τρεις θεμελιώδεις διαφορές που είχε η αρχαία ελληνική δημοκρατία με την σύγχρονη αστική δημοκρατία: την αρχή της αντιπροσώπευσης που στην αρχαία Αθήνα ήταν άγνωστη, τον θεσμό των εκλογών (ψήφος υπήρχε για διάφορα θέματα, όμως ο κανόνας για τα αξιώματα ήταν ο κλήρος) όπως και η έννοια του κράτους, που θα μας απασχολήσει περισσότερο εδώ.

Παραθέτω παράγραφο από το κείμενο "Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα":

"Το τρίτο σημείο που πρέπει να θιγεί είναι η περίφημη έννοια του κράτους. Η αρχαία ελληνική πόλις δεν μπορεί να ονομασθεί κράτος με την έννοια που έχει ο όρος σήμερα, δηλαδή την έννοια ενός μηχανισμού ανεξάρτητου και ξέχωρου από την κοινωνία. Η αρχαία ελληνική κοινότητα είναι πόλις, πολιτεία και όχι κράτος. Όταν οι Νεοέλληνες, με την βοήθεια των προστάτιδων δυνάμεων και των Βαυαρών, έφτιαξαν το σύγχρονο ελληνικό κράτος, πήρανε την λέξη αυτή από τα αρχαία ελληνικά όπου δηλώνε, απλώς και ορθότατα, την ωμή βία."

Ωμή βία λοιπόν το κράτος από τη φύση του, από τη στιγμή που η πληθυσμιακή κοινότητα στην οποία επιβάλλεται δεν είναι αυτόνομη, δεν καθορίζει η ίδια τους νόμους τους οποίους διέπουν το πολίτευμα αλλά και την καθημερινότητά της.

Ίσως ο πιο ακριβής χαρακτηρισμός που θα μπορούσαμε να κάνουμε για την περίπτωση αυτή, είναι ότι πρόκειται για ένα πολιτειακό αντιδάνειο, όπως τις χιλιάδες αρχαιοελληνικές λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν στις δυτικές γλώσσες και τις πήραν οι νεοέλληνες ως εισαγόμενες, κοκορευόμενοι για την αρχαίοελληνική τους ρίζα, αλλά λησμονώντας ότι τα φώτα των τελευταίων αιώνων ήρθαν απο "έξω". Μας φτάνει που η ρίζες δημιουργήθηκαν από τους προγόνους μας που έζησαν σ'αυτά εδώ τα χώματα κάπου εικοσιπέντε αιώνες πίσω.

Η χώρα λοιπόν αυτή δεν γέννησε τη δημοκρατία. Οι άνθρωποι που πρώτοι έριξαν το σπέρμα της αυτοθέσμισης, με μία πολύ διαφορετική μορφή και άλλους θεσμούς, ζήσαν σ'αυτά εδώ τα χώματα πριν εκατοντάδες χρόνια, και μπορούμε να αισθανόμαστε όσο περήφανοι θέλουμε γι'αυτό, αλλά τώρα που πλησιάσαμε την ιστορική πραγματικοτητα, τι ξεγυμνωμένη που φαίνεται η υπεροχή μας!

Εάν μάλιστα δούμε πως χρησιμοποιεί τα διδάγματα της εμπειρίας της αθηναϊκής δημοκρατίας αυτό το κράτος που διεκδικεί τις δάφνες των αρχαίων του προγόνων ως δικές του , μόνο θλίψη μπορούμε να γεμίσουμε.

Σίγουρα πάντως η χώρα αυτή δε γέννησε την αστική δημοκρατία δυτικού τύπου, που είναι αγγλική πρωτοτυπία και απλώθηκε αργότερα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Το "κράτος" λοιπόν, το κράτος της αντιπροσώπευτικής "δημοκρατίας", μας δείχνει στην περίπτωση αυτή την πιο ξεκάθαρη μορφή λεκτικής και ψυχολογικής βίας: την προπαγάνδα.

--------------------------------------------

*Κ. Καστοριάδης- Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα

(ύψιλον,αθήνα 1999)

online document: http://www.scribd.com/doc/9007142/-