Ολοκαύτωμα 2018

Όταν είδα για πρώτη φορά στη ζωή μου τα ντοκουμέντα από τα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκέντρωσης, δεν είπα "κοίτα τι κάνανε οι ναζί" αλλά "κοίτα τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος".

Ασφαλώς μας βολεύει σήμερα η σκέψη ότι οι Γερμανοί του Β' παγκοσμίου ήταν σαν ένα κακό πνεύμα που το κλείσαμε για πάντα στο μπουκάλι, αλλά οι νοοτροπίες και οι συμπεριφορές που γέννησαν το ολοκαύτωμα εξακολουθούν να επιζούν. Kαι νομίζω πως είναι χρήσιμο να θυμόμαστε πως οι εβραίοι δεν ήταν τα μοναδικά θύματα αυτής της γενοκτονίας, αλλά ακολούθησαν όλους αυτούς που δε χώρεσαν στα καλούπια που δημιούργησαν ορισμένα "άρια" μυαλά: οι τσιγγάνοι, οι ομοφυλόφιλοι, τα άτομα με αναπηρία, τα μέλη θρησκευτικών αιρέσεων, οι αρνητές στράτευσης (...) Όλοι αυτοί που ένα καθεστώς προτιμάει να αλέσει από το να ανεχτεί, φυσικά δεν έχουν σταθερά χαρακτηριστικά, κάτι που σημαίνει ότι ο οποιοσδήποτε από εμάς θα μπορούσε να βρίσκεται στη θέση τους. Ας μην ξεχνάμε το τρομερό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που συνέβη από την πλευρά των νικητών και ουδέποτε δικάστηκε, τη ρίψη των ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, όταν εξαϋλώθηκε με μία κίνηση 250.000 κόσμου, στην πλειοψηφία τους άμαχος πληθυσμός. Ο β' παγκόσμιος πόλεμος, με τον ορυμαγδό φρικαλεοτήτων που τον συνόδευσαν, εάν απογυμνωθεί από το ιδεολογικό και γεωστρατηγικό του πλαίσιο, δεν είναι παρά η συνειδητοποίηση του ανθρώπου ότι ως είδος έχει φτάσει στο σημείο να εξαπολύσει τέτοιες καταστροφικές δυνάμεις, που μπορεί να καταστρέψει όχι μόνο τους εχθρούς του, αλλά και όλο το γύρω του περιβάλλον, τελικά αυτοκαταστρεφόμενος ανίκανος να ελέγξει το μίσος του και την ανάγκη του για κυριαρχία και επέκταση. Αυτόν τον κίνδυνο, που έκτοτε ελλοχεύει στον πλανήτη, εντόπισαν και επεσήμαναν πολλές σημαντικές προσωπικότητες του περασμένου αιώνα, με πιο γνωστό το μανιφέστο Ράσσελ-Αινστάιν κατά την κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου.

Με αφορμή τις δηλώσεις Φίλη για την ποντιακή Γενοκτονία

Μεγάλη συζήτηση έχει προκύψει σχετικά με την τοποθέτηση του υπουργού Παιδείας Φίλη, σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων. Αναμφίβολα, η συζήτηση ανακίνηθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους, που ανέσυραν παλαιότερη αρθρογραφία του όταν εκείνος ήταν ακόμη δημοσιογράφος της εφημερίδας Αυγή. Αναφέρομαι στο άρθρο του "Παλαιοκομματισμός και γενοκτονία", το οποίο είναι διαθέσιμο στο ηλεκτρονικό αρχείο της εφημερίδας. Εκεί ο Φίλης αναλύει τις διαφορές μεταξύ γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης, και ούτε λίγο ούτε πολύ μας εξηγεί ότι γενοκτονία είναι μία "βιομηχανικά σχεδιασμένη κρατική (της χιτλερικής Γερμανίας) επιδίωξη εξαφάνισης ενός ολόκληρου έθνους" Συμπληρώνει ότι "στο Ολοκαύτωμα δεν εμπλέκονται εδαφικές διεκδικήσεις".

  Υπάρχει ένα πρόβλημα με την πρόσληψη της τοποθέτησης Φίλη από το ελληνικό κοινό. Ο Νίτσε θα το περιέγραφε έτσι:  «Αυτό που κάνουμε δεν το καταλαβαίνουν ποτέ, μα μονάχα το επαινούν ή το κατηγορούν». Ελάχιστοι λοιπόν μπήκαν στη διαδικασία να ασχοληθούν με τον πυρήνα της σκέψης του, παρά δημιουργήθηκαν δύο στρατοί, αυτοί που τον θεωρούν εθνικό μειοδότη και τον στολίζουν με κοσμητικά επίθετα, και αυτοί που σπεύδουν να τον υπερασπιστούν στο όνομα μίας πολιτικής σύμπραξης. Δεν αισθάνομαι άνετα εντάσσοντας τον εαυτό μου ούτε στο ένα, αλλά ούτε και στο άλλο στρατόπεδο.

  Ωστόσο, με προβληματίζει το γεγονός ότι ο υπουργός παιδείας της χώρας μου αναπτύσσει μία σκέψη που αγνοεί ένα βασικό πεδίο επιστημοσύνης. Εάν πάρουμε τον ορισμό κατά γράμμα, ως γενοκτονία μπορεί να θεωρηθεί μία και μόνο πράξη: αυτή των Γερμανών ναζί. Όντως, αν ανατρέξουμε στην ιστορία, εκεί ήταν και η απαρχή του όρου "genocide". Η σύλληψη και η χρησιμοποίηση του όρου είναι κάτι που συμβαίνει μετά τη λήξη του Β παγκοσμίου πολέμου.  

  Το ζήτημα είναι ότι το φαινόμενο της ομαδικής εξόντωσης πληθυσμών δεν εμφανίστηκε στη γη με τους ναζιστές: υπήρχε πριν από αυτούς και δυστυχώς για την ανθρωπότητα υπάρχει και μετά από αυτούς. 

  Εάν ορίσουμε τόσο στενά την έννοια της γενοκτονίας, δηλαδή ότι αφορά "μία βιομηχανοποιημένη μορφή εξόντωσης" που "δεν έχει εδαφικές διεκδικήσεις", τότε η μοναδική γενοκτονία στην ιστορία είναι όντως αυτή που διαπράχτηκε από τους ναζί κατά τη διάρκεια του β παγκοσμίου. Τα θύματα εξοντώθηκαν συστηματικά σε θαλάμους αερίων,  αλλά πρέπει να σημειώσουμε -κάτι που ξέχασε να αναφέρει ο κύριος Φίλης- ότι δεν αφορούσε αποκλειστικά τους Εβραίους. Στην λίστα των εκτελεσθέντων υπήρχαν ακόμη ρομά και ομοφυλόφιλοι. Όντως ο λόγος για τον οποίο εκτελέστηκαν δεν ήταν κάποιου είδους "συνοριακές διαφορές", αφού ούτε κράτος των Εβραίων υπήρχε (ακόμη), ούτε κράτος των ρομά ούτε κράτος των ομοφυλόφιλων. 

  Δεν έχει όμως καμία χρησιμότητα το να δημιουργήσω έναν γενικό όρο που θα περιλαμβάνει μία περίπτωση. Η ερώτηση είναι μία και σημαντική: Ήταν μόνο οι Γερμανοί ναζί του β παγκοσμίου που ήθελαν και εν μέρει κατάφεραν να εξοντώσουν με μίσος τον "άλλο", ή μήπως είναι ένα χαρακτηριστικό πανανθρώπινο που οφείλουμε να αναδείξουμε και να καταδικάσουμε;

  Όπως έχει δείξει το παρελθόν, δεν είναι μόνο οι καταπιεσμένοι που δεν έχουν πατρίδα, αλλά και οι καταπιεστές. Τα καθάρματα δηλαδή, λαϊκιστί, που δεν έχουν κανένα δισταγμό να εξοντώσουν όποιον θεωρούν ότι δεν εμπίπτει στις κατηγορίες τους. 

  Για αυτόν αποκλειστικά τον λόγο, η τοποθέτηση Φίλη είναι προσβλητική όχι μόνο για τους Πόντιους, αλλά και όλους τους άλλους λαούς που έχουν υποστεί γενοκτονίες πριν και μετά τη ναζιστική θηριωδία. Αν η εξόντωση δεν γίνει με μονοξείδιο του άνθρακα, αλλά με ματσέτες όπως στην Ρουάντα, δεν χαρακτηρίζεται γενοκτονία επειδή δεν εμπλέκονται βιομηχανικά μέσα; Αν η Τουρκία είχε συνοριακές διαφορές με την Ελλάδα, δεν είναι γενοκτονία η ομαδική εξόντωση πληθυσμών από αιμοσταγείς παραστρατιωτικούς όπως ο Τοπάλ Οσμάν; Δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική συμμετοχή ανθρώπων σε τάγματα εργασίας, όπου οι περισσότεροι πέθαιναν; Ή μήπως δεν είναι γενοκτονία η υποχρεωτική μεταγκατάσταση ανθρώπων που είχαν για χιλιετίες έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό; 

  Ήταν ο ορισμός της γενοκτονίας, κύριε Φίλη. Μόνο που ορίζουμε τη γενοκτονία διαφορετικά. 
___________________________

Διαβάστε επίσης το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Β. Αγτζίδη: Ποιά η ερμηνεία του όρου γενοκτονία;

Η πιο παράξενη 19η Μαΐου της ζωής μου

Είναι νύχτα, στο τελευταίο σπίτι πριν την νεκρή ζώνη στην παλιά Λευκωσία. Έξω από την οικία βλέπω δύο σημαίες, ελληνική και κυπριακή. Λίγο παραπέρα δύο ακόμη, μία τουρκική και μία του ψευδοκράτους. Στην κατεχόμενη πλευρά ακούγεται ένα νταούλι. Ο απόηχός του φτάνει μέσα στο σαλόνι μου από τα ανοιχτά παράθυρα. Η νύχτα είναι τόσο ήσυχη από εδώ, κι όμως ο επίμονος σταθερός ήχος του κρουστού οργάνου είναι σαν να την τραυματίζει. Απέναντι γιορτάζουν και πρόκειται για εορτή εθνική. Σαν σήμερα επιβιβάστηκε ο Μουσταφά Κεμάλ στο λιμάνι της Σαμσούντας, μιας από τις εξέχουσες πόλεις του ποντιακού χώρου, για να ξεκινήσει την αντεπίθεση του τουρκικού εθνικισμού και την παράλληλη εκδίωξη με κάθε μέσο των "ξένων" στοιχείων. Άσχετα εάν οι εν λόγω "ανεπιθύμητοι" είχαν μία ιστορική συνέχεια χιλιετηρίδων στη συγκεκριμένη περιοχή. Η βίωση της μυθικής Κολχίδας, που χάνεται στα βάθη των χρόνων και ίσως είναι συνομίλικη του ελληνικού στοιχείου, γίνεται στάχτη μέσα σε λίγες μέρες. Ένας ζωντανός οργανισμός με τη δική του κουλτούρα, διάλεκτο, συνείδηση ξεριζώνεται με τον πιο πικρό τρόπο.

Τι σημαίνει ποντιακή γενοκτονία σήμερα

Η αναγνώριση της ποντιακής γενοκτονίας αποτελεί ένα πολυβασανισμένο θέμα. 

Άργησε να θεσμοθετηθεί από το επίσημο ελληνικό κράτος, που δεν έδειξε ποτέ ιδιαίτερα πρόθυμο να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη της προσφυγικής προέλευσης μεγάλου μέρους των πολιτών του.

Διακινδυνεύω να διατυπώσω ένα "αν": Πιστεύω ότι η γενοκτονία δε θα είχε αναγνωριστεί εάν δεν είχε επιρροή στην πολιτική του ΠΑΣΟΚ κατά τη δεκαετία του 90, ο ποντιακής καταγωγής Μιχάλης Χαραλαμπίδης.   Βεβαίως το αίτημα προϋπήρχε στη συλλογική μνήμη των ανθρώπων που ήρθαν χωρίς τη θέλησή τους από την Ανατολία, είχε κωδικοποιηθεί στα "θέλω" πολλών προσφυγικών οργανώσεων και ενώσεων. Όμως εάν δεν υπήρχε εκείνη η επιρροή στα τότε κέντρα αποφάσεων, δε νομίζω ότι υπήρχε περίπτωση να επικυρωθεί τυπικά.

Η διατήρηση μνήμης της ποντιακής γενοκτονίας φαντάζει πολύ "ντεμοντέ" στην Ελλάδα του σήμερα,που δέχεται την αυτοκρατορική επίσκεψη Ερντογάν, και χτίζει την πολιτική γράμμή η οποία λέει "η μόνη διαφορά μεταξύ των δύο χωρών είναι η υφαλοκρηπίδα".  Η πρόσφατη βέβαια (η μία από τις πολλές) ελληνοτουρκική προσέγγιση της μπίζνας, το μόνο που κατάφερε να καταδείξει είναι ότι τα κράτη ακόμη κι όταν έχουν αντικρουόμενους εθνικισμούς, μπορούν να "τα βρουν" υπέροχα σε τομείς όπως η "ασφάλεια" και τα επιχειρηματικά μνημόνια. 

Η ποντιακή γενοκτονία στο 2010 κρατάει άσβεστη τη θύμηση ότι η "εθνική καθαρότητα" οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους μακρυά από τις πατρογονικές τους εστίες, 

Η ποντιακή γενοκτονία στο 2010 μας λέει ότι μία διάλεκτος, ένας τρόπος ζωής και μία παράδοση που αναπτύχθηκε για αιώνες, στραγγαλίστηκε στη θηλειά του έθνους-κράτους. 

Μας θυμίζει τον καημό του παππού και το δάκρυ μιας δικής μας Ανατολής. 

Πόντος δεν είναι μόνο οι χοροί στα σαββατιάτικα τηλεοπτικά show και τις εορταστικές εκδηλώσεις των δήμων. Αλίμονο αν ήταν μόνο αυτό.

-

Διαβάστε επίσης:
 Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

Κάνοντας τους... Σουηδούς για την ποντιακή γενοκτονία

Μία βόμβα έσκασε στη Σουηδία αλλά λίγοι στην Ελλάδα μπόρεσαν να ενημερωθούν για τα γεγονότα στην πλήρη τους διάσταση. Το κοινοβούλιο της χώρας αναγνώρισε τις γενοκτονίες Αρμενίων, Ποντίων, Ασσυρίων και άλλων μειονοτικών πληθυσμών στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι αξιοπρόσεκτο το ότι πολλές ελληνικές ιστοσελίδες και εφημερίδες ακόμη, απέκρυψαν το γεγονός της αναγνώρισης* της ποντιακής γενοκτονίας, αναφέροντας μόνο την αρμενική.

Είναι μία ώρα περίεργη στα εθνικά θέματα, όπου τα πολλά "ψαλίδια" σε οικονομικές δαπάνες αναμένεται να αγγίξουν και τα στρατιωτικά κονδύλια. Δε συμφέρει επομένως μία κλιμάκωση έντασης με την Τουρκία. Ξέρουμε άλλωστε ότι τα θέματα αυτά αποτελούν ταμπού για την τουρκική κοινή γνώμη, που δεν είναι έτοιμη να αποκαθηλώσει τα είδωλα του δικού της εθνικισμού, τα ριζωμένα μετά από δεκαετίες προπαγάνδας και θεωρημένα ως σωτήρια στην πορεία της χώρας κατά τον 20ο αιώνα.

Η ερώτηση βέβαια που λογικά προκύπτει είναι τι σχέση έχουν όλα αυτά με την ιστορική πραγματικότητα που καθορίστηκε την εποχή της σύνθεσης εθνών-κρατών, και τις "εθνοκαθάρσεις" που έγιναν. Ως πότε θα γίνονται διπλωματικά παιχνίδια με την μνήμη ανθρώπων και πολιτισμών που χάθηκαν άδοξα μετά από αδιάλειπτη πορεία αιώνων. 

Και μου έρχονται στο νου τα λόγια του Ψαθά**: «...ούτε επιτρέπεται να θυσιάζουμε την ιστορική αλήθεια σε καμία σκοπιμότητα, όπως, δυστυχώς, καθιερώθηκε να γίνεται απ’ τον καιρό που χαράχτηκε η λεγόμενη ελληνοτουρκική φιλία. Η άστοχη τακτική της αποσιώπησης των γεγονότων της Ιστορίας ήταν ίσως κι ένας απ’ τους λόγους που τόσο άσκημα πορεύτηκε η ‘φιλία’ με τους Τούρκους. Να ρίξουμε τον πέπλο της λήθης στο παρελθόν αλλά να ξέρουμε, όχι να κρύβουμε...».

*λίγα παραδείγματα: cosmo.gr, forthnet, newstrap, tvxs
*Δημήτρη Ψαθά, Γη του Πόντου, πρόλογος

Σκέψεις για την ποντιακή γενοκτονία

  "Ποντιακή Γενοκτονία" χαρακτηρίζεται ο βίαιος εκτοπισμός μέσω διωγμών, δολοφονιών και πολιτισμικής εξόντωσης μίας διακριτής ομάδας ανθρώπων που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, και είχαν αναπτύξει μέσα σε μία μεγάλη ιστορική διαδικασία τη δική τους διάλεκτο, τις δικές τους συνήθειες μα πάνω απ' όλα τη συνείδηση ότι συνέστησαν μία διακριτή ψηφίδα του ελληνισμού όπως π.χ. ο κρητικός ή ο κυπριακός.
  Η γενοκτονία αναγνωρίστηκε από τα κοινοβούλια της Ελλάδας και της Κύπρου, και ορίστηκε ως ημέρα μνήμης η 19η του Μάη, μέρα που ο Μουσταφά Κεμάλ έφτασε στη Σαμψσούντα (1919) και οργάνωσε την επίθεση του τουρκικού εθνικισμού ενάντια στα διαφορετικά φύλα της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Βεβαίως, η ιστορία των διωγμών δεν ξεκινάει το 19, αφού ήδη αρκετά χρόνια πριν είχαν δρομολογηθεί και εφαρμοστεί πλάνα γενοκτονίας σε Έλληνες, Αρμένιους, Ασσύριους και άλλες πληθυσμιακές ομάδες της Ανατολίας.
  Είναι, νομίζω, περιττό να αναφερθεί ότι η Τουρκία μέχρι σήμερα έχει αρνηθεί την ποντιακή γενοκτονία, όπως και την γενοκτονία των Αρμενίων που την ξεπερνά σε μέγεθος ανθρώπινων απωλειών. Ο κεμαλισμός αποτελεί ως τώρα το επίσημο κρατικό πολιτικό δόγμα. Ο Μουσταφά Κεμάλ είναι ίσως η μοναδική αγιοποιημένη φιγούρα των αρχών του 20ου αιώνα που δεν αποκαθηλώθηκε, όπως συνέβη με λαοπρόβλητους ηγέτες άλλων χωρών.
  Ως προς την διεθνή αναγνώριση, λίγα έχουν επιτευχθεί. Διεθνείς ενώσεις ακαδημαϊκών και ακτιβιστών ειδικές σε θέματα γενοκτονίας έχουν παραδεχτεί την διάπραξή της και την ενσωμάτωσή της στις γενοκτονίες του 20ου αιώνα, όμως σε επίπεδο επίσημων τοποθετήσεων κρατών, λόγοι πολιτικών ισορροπιών (η Τουρκία θεωρεί "κόκκινο πανί" την αναγνώριση για το κράτος που θα τολμήσει να το πράξει) δεν επιτρέπουν μέχρι τώρα τουλάχιστον την παραδοχή από τρίτα κράτη και οργανισμούς.
  Για το συγκεκριμένο ζήτημα, αποδεικνύεται περίτρανα ότι παρά τις παγκόσμιες ανθρωπιστικές κορώνες για "ανθρωπισμό" και "διεθνές δίκαιο", ο κινητήριος μοχλός είναι το συμφέρον.
  Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλη κινητικότητα στο θέμα της αναγνώρισης της ποντιακής γενοκτονίας έχει παρατηρηθεί στην περιοχή της Νότιας Αυστραλίας, όπου υπάρχει έντονο και δραστήριο ελληνικό στοιχείο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην περίπτωση της γενοκτονίας των Αρμενίων, οι οποίοι έχουν μία μεγάλη πληθυσμιακή κοινότητα στη Γαλλία και έχουν καταφέρει να επιτύχουν την αναγνώρισή της εκ μέρους του κοινοβουλίου.
  Φαίνεται λοιπόν, ότι οι περισσότερες χώρες θεωρούν την αναγνώριση των γενοκτονιών έναν "κακό μπελά", επιλέγοντας μία φροντισμένη σιωπή για τα θέματα αυτά, εκτός εάν πιεστούν πολιτικά από τις εθνικές μειονότητες που ζουν στα εδάφη τους, που πιέζουν με την μορφή λόμπυ. Στην ουσία η στάση  των κρατών που επιλέγουν να μην τοποθετηθούν,δεν είναι ουδέτερη, αφού ολοκληρώνει το κρισιμότερο βήμα μίας γενοκτονίας, την αποσιώπηση.
  Και οι δύο λέξεις της φράσης "Ποντιακή Γενοκτονία"έχουν αμφισβητηθεί στην σύγχρονη Ελλάδα.
  Αυτό έχει γίνει από δύο σκοπιές: Έχει ακουστεί η άποψη ότι η γενοκτονία δεν ήταν ένα μεμονωμένο ποντιακό φαινόμενο από το οποίο θα πρέπει να αποκλειστούν τα υπόλοιπα ελληνικά φύλα. Κατά την αντίληψη αυτή λοιπόν,η γενοκτονία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως "ελληνική γενοκτονία της Μικράς Ασίας", και να περιλαμβάνει όλες τις διώξεις που υπέστησαν οι πληθυσμοί αυτοί σε Πόντο, Σμύρνη, Καππαδοκία, Πόλη, Ίμβρο-Τένεδο.
  Το δυνατότερο επιχείρημα της άποψης αυτής είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ξεριζώθηκαν επειδή ήταν Πόντιοι, αλλά επειδή ήταν Έλληνες χριστιανοί (είναι καλό να μην ξεχνάμε ότι οι διαχωρισμοί όπως και οι μετέπειτα διακρατικές συνθήκες έγιναν στη βάση του θρησκεύματος).
  Αναθεωρητικές αντιλήψεις της νεοελληνικής ιστοριογραφίας αλλά και πολιτικοί κύκλοι έχουν αρνηθεί να χαρακτηρίσουν ως γενοκτονία αυτό που έγινε στους ελληνικούς πληθυσμούς τις αρχές του 20ου αιώνα. Κατά τη δική τους θεώρηση, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν από φάσεις έντονης βίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του καθορισμού των συνόρων μεταξύ των δύο κρατών, και η λέξη γενοκτονία δεν είναι η κατάλληλη για να περιγράψει όλα αυτά.
Οι απόψεις αυτές δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα επεισόδια βαρβαρότητας Ελλήνων στρατιωτών στο μικρασιατικό μέτωπο, και τις περισσότερες περιπτώσεις ενστερνίζονται, ακόμη κι όταν αυτό δεν δηλώνεται καθαρά, την μέθοδο του συμψηφισμού. "Μας έκαναν-τους κάναμε, ας τα αφήσουμε πίσω" για να το παραφράσω σε αδρές γραμμές.
Το επιπρόσθετο αδιαμφισβήτητο στοιχείο ότι τα γεγονότα στον Πόντο αναγνωρίστηκαν από την ελληνική βουλή ως γενοκτονία μόλις το 1994, και υπό την πίεση των οργανωμένων ποντιακών φορέων και πολιτικών, χρησιμοποιείται συχνά ως επιχείρημα. Σε μία στιγμή όπου τα ελληνοτουρκικά βρίσκονταν σε κατάσταση έντασης, ο οργανωμένος ποντιακός χώρος έδρασε όπως ακριβώς και τα αντίστοιχα λόμπυ στις ξένες χώρες και μόλις δόθηκε η ευκαιρία επέβαλλε ένα αίτημα που ίσως σήμερα να φαντάζει στα μάτια ορισμένων υπερβολικό.
  Ως άνθρωπος που προέρχεται από προσφυγική οικογένεια, και διαβάζοντας τα τελευταία χρόνια τις παραπάνω απόψεις, μελαγχολώ με την προχειρότητα με την οποία πολλοί από μας είμαστε πρόθυμοι να "σβήσουμε" τις ζωντανές μνήμες μίας γενοκτονίας πέρα για πέρα πραγματικής, της οποίας τα αποτελέσματα βιώνουμε και μεις σήμερα σε κάποιο βαθμό.
  Η ετυμολογία της λέξης γενοκτονία παραπέμπει σε θανάτωση ενός γένους. Και για όσα έγιναν στον Πόντο την δεκαετία του 1910 και 1920, δεν υπάρχει πιο κατάλληλη λέξη.
 Εάν δεν ήταν γενοκτονία, η γιαγιά μας δεν θα ζούσε σήμερα σε μία αστική συνοικία της Θεσσαλονίκης αλλά θα απολάμβανε τη βόλτα της στο λιμάνι της Τραπεζούντας.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα γλέντια και οι χοροί των Ποντίων δε θα γίνονταν στο Βέρμιο αλλά στην επτάκωμη Σάντα ή στο όρος Μελά.
  Εάν δεν ήταν γενοκτονία, τα ποντιόπουλα θα ήξεραν σήμερα βιωματικά το τι σημαίνει δείσα. Γιατί αν πας να κοιτάξεις σε λεξικό το τι σημαίνει δείσα, θα διαβάσεις ότι είναι η ποντιακή λέξη για την ομίχλη. Η δείσα όμως δεν ήταν ομίχλη με την κοινή έννοια, ήταν μία αυστηρά τοπική λέξη για ένα τοπικό φαινόμενο. Ήταν αυτό που είναι σήμερα για τη Θεσσαλονίκη ο Βαρδάρης, τον οποίο αν περιγράψεις ως βορειοδυτικό άνεμο, έχεις χάσει την υπόσταση και την ιδιαιτερότητά του.
  Προσωπικά αναγνωρίζω τον προσδιορισμό "ποντιακή" στην γενοκτονία γιατί η βίαιη διαδικασία εθνοκάθαρσης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έπληξε έναν αυτόνομο πολιτισμό με διάλεκτο, ήθη και συνείδηση διακριτή από τις υπόλοιπες ομάδες του σύγχρονου ελληνισμού (αυτό δε σημαίνει ότι η δίωξη δεν έπληξε τις υπόλοιπες ομάδες με τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα και την ίδια ακριβώς αιτιολογία,δηλαδή την διαφορετικότητά τους από τον τουρκικό εθνικό κανόνα που αναδυόταν)
   Ενστερνίζομαι τη φράση "ποντιακή γενοκτονία" ως έχει, αλλά με μελαγχολεί η εργαλειοποίησή της για σκοπούς συντήρησης του μίσους, και όχι ενδελεχούς εξήγησής του και τελικά υπέρβασής του.
  Και έχω μία θέση ακόμη πιο προκλητική για την ιστορική αυτή διαδικασία, που δεν έχω ακούσει από κανέναν προσφυγοπατέρα αλλά δυστυχώς και κανέναν κριτικό αναθεωρητή της ιστορίας, που επιμένει να υπερτονίζει τις βαρβαρότητες του δικού του εθνικισμού και να υποβαθμίζει τις αντίστοιχες βαρβαρότητες των άλλων.
  Φρονώ πως η ποντιακή γενοκτονία σχεδιάστηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία και ολοκληρώθηκε στην Ελλάδα.
 Γιατί αποτέλεσε τον χαρακτηριστικότερο βιασμό του τοπικού στοιχείου εκ μέρους του έθνους κράτους. Η πολυεθνική αυτοκρατορία που πέθαινε ως θεσμός και ως βιώσιμη μορφή εξουσίας, έδωσε τη θέση της στην ουτοπία ενός μονοεθνικού κράτους. Στο όνομα αυτής της ιδέας, έγιναν φόνοι, εκτοπισμοί, ανταλλαγές, όλα μεθοδευμένα.
  Η Τουρκία δεν ανέχτηκε τους αλλοεθνείς, αλλόθρησκους και αλλόγλωσους πολίτες που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η Ελλάδα τους έκανε δεκτούς ως ίσους.
  Οι ελληνοπόντιοι, παρά την φαντασιακή τους ταυτοσημία με τους Έλληνες πολίτες του "εθνικού κορμού", όταν αναγκάστηκαν με βίαιο τρόπο να εισαχθούν στην νεοελληνική κρατική πραγματικότητα, αντιμετωπίστηκαν ως παρείσακτοι, ως ξένα σώματα. Μνημονεύονται ακόμη τα χτυπήματα με τον χάρακα σε διαλεκτόφωνα παιδιά μέχρι να μάθουν να "τα λένε σωστά". Μνημονεύονται ακόμη τα "τουρκόσποροι" και τα "τουρκομερίτες". Η επίσημη ιστοριογραφία όπως και η επίσημη πολιτική, θα αφήσει τους Πόντιους, όπως και τους Μικρασιάτες, όπως και τους βορειοηπειρώτες και τους Κύπριους, στο προχώλ της ιστορίας. Θα τους ενσωματώσει στην νεοελληνική πραγματικότητα ή θα τους αφήσει στην λήθη, μαζί με τα προβλήματα και τις ιδιαιτερότητές τους.
  Το γράφω όχι απλά για να μη ξεχαστεί, αλλά για να μην το ξεχάσω και γω ο ίδιος, ότι η ποντιακή γενοκτονία ολοκληρώθηκε εδώ, σε χώμα που μας τ'ορκίζονται ελληνικό. Αλλά αντιλαμβάνονται τον ελληνισμό ως κάτι μονοδιάστατο. Τον αντιλαμβάνονται ως νεοελληνική κοινή και ως Αθήνα. Γι'αυτό και δεν μπορούν να γίνουν κοινωνοί σ'αυτόν ούτε οι ίδιοι οι πρόσφυγες, ούτε οι απόγονοί τους. Επειδή αντιλαμβάνονται ότι στα όρια που τους έχουν χτίσει, δεν χωρούν.